Tháo gỡ và tạo động lực mới về đất đai, xây dựng

Giảm gánh nặng tài chính

Ông Nguyễn Hồng Sơn ở xã Dân Chủ chia sẻ, trước đây gia đình ông có khoảng 1.500m2 đất trồng cây hằng năm do cha ông để lại. Do điều kiện thực tế, ông làm thủ tục xin chuyển mục đích sử dụng 500m2. Thời điểm đó phải nộp 100% tiền chênh lệch khi thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất, trong khi gia đình rất khó khăn nên tôi đã dừng lại.

Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Việt Trì tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính về lĩnh vực địa chính -xây dựng cho người dân.

Thực tế trường hợp của ông Sơn cũng như nhiều hộ dân khác phải nộp tiền sử dụng đất lên tới nhiều tỉ đồng khi có nhu cầu chuyển đổi đất vườn, ao, đất nông nghiệp liền thửa sang đất ở. Nhu cầu về đất ở của người dân là chính đáng, nhưng mức đóng tiền sử dụng đất 100% số tiền chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất tính theo giá đất nông nghiệp, khiến nghĩa vụ tài chính của người dân tăng cao.

Nghị quyết số 254/2025 của Quốc hội ban hành ngày 11/12/2025 về Quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật đất đai, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 được xem là một “luồng gió mới” trực tiếp tháo gỡ những rào cản, tạo thuận lợi cho người dân, hộ gia đình.

Điểm đáng chú ý là cách tính tiền sử dụng đất khi chuyển đất vườn, ao hoặc đất nông nghiệp trong cùng thửa có đất ở sang đất ở được điều chỉnh theo hướng giảm gánh nặng tài chính.

Điểm sáng nhất theo Nghị quyết là biểu thuế lũy tiến ưu đãi. Thay vì phải nộp 100% phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp như quy định của Luật Đất đai 2024 thì người dân chỉ phải nộp 30% tiền thuế chuyển đổi trong hạn mức giao đất ở tại địa phương; 50% phần chênh lệch với diện tích vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức; và 100% phần chênh lệch nếu vượt quá hai lần hạn mức giao đất ở.

Chính sách này chỉ áp dụng một lần duy nhất cho mỗi hộ gia đình trên một thửa đất. Đây là cơ chế sàng lọc thông minh, vừa bảo đảm an sinh cho người có nhu cầu thực, vừa ngăn chặn tình trạng gom đất phân lô bán nền.

Định danh điện tử bất động sản

Một trong những thay đổi về chính sách có hiệu lực từ ngày 01/03/2026 là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 357/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 về Xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Điểm mới căn bản của Nghị định số 357/2025/NĐ-CP là chuyển từ mô hình quản lý dữ liệu rời rạc sang mô hình tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, cung cấp dữ liệu minh bạch, kịp thời cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác, sử dụng, góp phần nâng cao tính công khai, hạn chế rủi ro và bất cập trên thị trường.

Việc xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu quốc gia về nhà ở và thị trường BĐS sẽ giúp thị trường hướng tới sự minh bạch, bền vững hơn

Hệ thống này giúp số hóa, minh bạch hóa dữ liệu, quản lý chi tiết từ dự án, giao dịch đến biến động giá trên cả nước, khắc phục tình trạng thiếu minh bạch trong hoạt động mua bán, sáp nhập dự án, vốn là một trong những nguyên nhân khiến thị trường bị méo mó và tiềm ẩn rủi ro pháp lý trong thời gian qua.

Theo các chuyên gia, khi các giao dịch phải thông qua công chứng và được cập nhật vào hệ thống, việc theo dõi dòng chảy tài sản, quyền sở hữu và trách nhiệm pháp lý sẽ trở nên rõ ràng hơn; thông tin được cập nhật thường xuyên sẽ tạo điều kiện để cơ quan quản lý xây dựng chính sách sát thực tế hơn, đồng thời hỗ trợ các địa phương chủ động điều tiết thị trường phù hợp với đặc thù, góp phần củng cố niềm tin vào thị trường bất động sản, hạn chế đầu cơ, giảm rủi ro và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, bền vững.

Định danh bất động sản đem lại nhiều lợi ích cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân

Bên cạnh đó, mỗi bất động sản như nhà riêng lẻ, chung cư, sản phẩm trong dự án sẽ có một mã định danh điện tử riêng theo Nghị định số 357/2025/NĐ-CP. Mã định danh điện tử sản phẩm bất động sản là một chuỗi ký tự gồm số và chữ, có độ dài tối đa không quá 40 ký tự được cấp riêng cho mỗi căn nhà hoặc bất động sản trong công trình xây dựng được quản lý trong hệ thống. Mã định danh này được tạo lập tự động trên hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Đây sẽ là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác diễn biến cung - cầu từng phân khúc, từ đó hoạch định chính sách phát triển phù hợp.

“Giấy thông hành” cho xây dựng

Từ ngày 1/7/2026, Luật Xây dựng năm 2025 có hiệu lực, bổ sung thêm 8 nhóm công trình được miễn giấy phép xây dựng, trong đó Điểm g, Khoản 2, Điều 43 Luật Xây dựng quy định về các trường hợp được miễn giấy phép xây dựng đối với công trình cấp IV và nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500m2, nằm ngoài các khu vực quy hoạch chi tiết... là nội dung thu hút sự quan tâm lớn.

Ông Đinh Văn Thắng ở phường Tân Hòa chia sẻ về dự định sửa nhà năm 2025 nhưng ngại khâu xin giấy phép xây dựng với những thủ tục liên quan. Giờ hay tin nhà nước có chính sách miễn giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ quy mô vừa và nhỏ nên rất phấn khởi.

Miễn giấy phép xây dựng sẽ giúp người dân bỏ đi được rất nhiều thủ tục phiền hà.

Cùng chung với tâm trạng phấn khởi, ông Hà Văn Khoa ở xã Tân Sơn chia sẻ: Việc xin cấp giấy phép xây dựng vốn là thủ tục hành chính đơn giản, nhưng lại trở thành quá trình gian truân kéo dài, tốn kém cho nhiều người dân là thực tế không hiếm gặp trong nhiều năm qua. Do vậy, chủ trương bỏ giấy phép xây dựng là một sự “giải thoát” thật sự khỏi những rắc rối, phiền hà vốn được xem như “mặc định” trong đời sống hành chính. Việc cắt giảm thủ tục không chỉ tiết kiệm thời gian, công sức mà còn tạo điều kiện thuận lợi để người dân tự tin kiến thiết nhà cửa, ổn định cuộc sống.

Những đổi mới về chính sách đất đai, bất động sản và xây dựng trong năm 2026 cho thấy rõ sự chuyển biến trong tư duy quản lý, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc giảm nghĩa vụ tài chính, đẩy mạnh số hóa tài sản và tinh gọn thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng đã tạo bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện hệ thống pháp lý. Các chính sách mới không chỉ góp phần tháo gỡ những vướng mắc tồn tại lâu nay mà còn khơi thông nguồn lực từ cơ sở, tạo dựng niềm tin cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững, hướng tới mục tiêu xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, thịnh vượng.

Ngọc Tuấn