'Thanh xuân gửi lại': Xúc động không gian ký ức của hơn 72.000 cán bộ đi B

Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) phát biểu khai mạc trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B mang tên "Thanh xuân gửi lại". (Ảnh: PV/Vietnam+)

Sáng 17/7, tại Hà Nội, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) đã khai mạc trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B mang tên "Thanh xuân gửi lại", nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026).

Trưng bày mở cửa đón công chúng từ ngày 17/7 đến hết ngày 2/9/2026, tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, thành phố Hà Nội.

Hành trình từ ký ức đến hiện tại

Không gian trưng bày được chia thành ba phần, dẫn dắt người xem theo một hành trình cảm xúc từ ký ức chiến tranh đến những nỗ lực tri ân đang diễn ra trong hiện tại.

Phần "Ký ức đi B" là điểm khởi đầu của hành trình ấy. Hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá được trưng bày, đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng qua những lá đơn tình nguyện, những cuốn nhật ký thấm đẫm lý tưởng cách mạng, những bức thư, bức ảnh gia đình và những kỷ vật được các cán bộ đi B mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường.

Đặc biệt, ngoài khối tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và nhiều tư liệu quý do các gia đình, cá nhân hiến tặng, trưng bày còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trưng bày cũng giới thiệu hồ sơ, kỷ vật của nhiều tên tuổi lớn đã đi vào lịch sử văn hóa, nghệ thuật nước nhà như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), Dương Thị Xuân Quý..., qua đó tái hiện chân thực những cống hiến, hy sinh và lý tưởng cách mạng của một thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Công chúng trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thông qua hệ thống tra cứu điện tử. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Phần "Kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm" cho thấy vai trò không thể thay thế của tài liệu lưu trữ trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin. Bằng việc miệt mài khai thác, chắp nối từng dòng thông tin từ những cuốn sổ cũ, những trang tài liệu ố vàng, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh thông tin liệt sỹ, tìm kiếm thân nhân và trao trả kỷ vật. Tài liệu lưu trữ lúc này không còn là những tờ giấy vô tri, mà trở thành chiếc cầu nối thiêng liêng đưa các anh hùng trở về trong vòng tay gia đình.

Phần "Tra cứu hồ sơ cán bộ đi B" mang tính ứng dụng thiết thực, cho phép công chúng trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thông qua hệ thống tra cứu điện tử. Hoạt động này tạo thuận lợi cho thân nhân liệt sỹ, người có công với cách mạng và các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận tài liệu lưu trữ, đồng thời khẳng định vai trò của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ xã hội.

Kho ký ức của một thế hệ

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ), cho biết hiện hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính các thời kỳ giai đoạn 1945-1975 đang được gìn giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

Hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá được trưng bày, đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Ông Tùng nhấn mạnh: "Không chỉ là một hoạt động nghiệp vụ, trưng bày 'Thanh xuân gửi lại' là lời tri ân sâu sắc gửi đến một thế hệ đã hiến dâng thanh xuân cho Tổ quốc, khẳng định giá trị thiêng liêng của tài liệu lưu trữ trong việc gìn giữ ký ức dân tộc và đền ơn đáp nghĩa. Những tài liệu, hồ sơ và kỷ vật được giới thiệu tại trưng bày là những chứng tích lịch sử chân thực, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn', 'Đền ơn đáp nghĩa' và lan tỏa những giá trị nhân văn của công tác lưu trữ trong đời sống hôm nay."

Chia sẻ tại sự kiện, ông Phạm Quang Nghị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội - một trong những có cán bộ đi B có hồ sơ đang được lưu giữ cho biết rất xúc động khi nhìn lại những kỷ vật của chính mình sau hơn 50 năm.

Ông Phạm Quang Nghị chia sẻ: "Tôi là một thành viên của một bộ hồ sơ rất khiêm tốn trong 72.000 bộ hồ sơ mà Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đang lưu giữ. Cũng may mắn là người còn sống và hôm nay lại được nhìn thấy những kỷ vật ấy." Ông Phạm Quang Nghị kể lại, trước ngày lên đường vào chiến trường, những giấy tờ như bằng tốt nghiệp, giấy chứng nhận đoàn viên ưu tú... đều phải gửi lại cho cơ quan, nhà trường mà không ai dám chắc sẽ có ngày được nhận lại.

Ông Phạm Quang Nghị, nguyên cán bộ đi B chia sẻ tại chương trình. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

"Tôi được trở về và được chứng kiến sự đổi thay của đất nước. Nhưng điều không thay đổi là những kỷ vật của mình vẫn được nâng niu, gìn giữ trong kho tài liệu lưu trữ của Nhà nước", ông Phạm Quang Nghị nói, giọng đầy trân trọng.

Theo ông Phạm Quang Nghị, những hiện vật ấy là bằng chứng sống động về một giai đoạn lịch sử khi biết bao người Việt Nam đã sống, chiến đấu và cống hiến cho dân tộc. Việc lưu giữ và bảo quản hàng chục nghìn hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B không chỉ là công việc chuyên môn của ngành lưu trữ mà còn là sự tri ân đối với một thế hệ đã đặt Tổ quốc lên trên hết.

Trong không khí cả nước hướng tới 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ và đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, những tài liệu và kỷ vật được trưng bày càng mang ý nghĩa đặc biệt, như lời nhắc nhớ về những hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước.

"Thanh xuân gửi lại" không chỉ là cuộc gặp gỡ với lịch sử, mà còn là dịp để mỗi người hôm nay thêm trân trọng những giá trị của hòa bình, độc lập và những cống hiến thầm lặng đã làm nên lịch sử dân tộc./.

Công chúng tìm hiểu thông tin tại không gian trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

(Vietnam+)