'Thanh xuân gửi lại': Trưng bày những 'di sản' ký ức đặc biệt của cán bộ đi B

Không chỉ là những tài liệu lịch sử quý giá, hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước) còn là những mảnh ghép ký ức về một thế hệ cán bộ đi B đã gác lại thanh xuân, gia đình vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Chọn lọc từ khối “di sản” đồ sộ đó, trưng bày chuyên đề “Thanh xuân gửi lại” sẽ diễn ra từ ngày 17/7 đến hết dịp Quốc khánh 2/9/2026, tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội.

Những kỷ vật gốc quý giá

Điểm nhấn của trưng bày là không gian “Ký ức đi B” với hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá, đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc qua những lá đơn tình nguyện, những cuốn nhật ký thấm đẫm lý tưởng cách mạng, những bức thư, bức ảnh gia đình và những kỷ vật được các cán bộ đi B mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường.

Bên cạnh khối tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và nhiều tư liệu quý do các gia đình, cá nhân hiến tặng, trưng bày còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Đến với trưng bày, công chúng sẽ tiếp cận những hồ sơ, kỷ vật của nhiều tên tuổi lớn đã đi vào lịch sử văn hóa, nghệ thuật nước nhà như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), Dương Thị Xuân Quý... Qua đó góp phần tái hiện chân thực những cống hiến, hy sinh và lý tưởng cách mạng của một thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Bên cạnh đó, trưng bày giới thiệu những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin; đồng thời giới thiệu những đóng góp của tài liệu lưu trữ trong việc phục vụ công tác xác minh thông tin và thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng.

Những trang tư liệu đã ngả màu thời gian.

Bằng việc miệt mài khai thác, chắp nối từng dòng thông tin từ những cuốn sổ cũ, những trang tài liệu ố vàng, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh thông tin liệt sỹ, tìm kiếm thân nhân và trao trả kỷ vật. Tài liệu lưu trữ lúc này không còn là những tờ giấy vô tri, mà trở thành chiếc cầu nối thiêng liêng đưa các anh hùng trở về trong vòng tay gia đình.

Đặc biệt, ngoài hoạt động trưng bày, công chúng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thông qua hệ thống tra cứu điện tử. Hoạt động nhằm góp phần tạo thuận lợi cho thân nhân liệt sỹ, người có công với cách mạng và các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận tài liệu lưu trữ, phục vụ giải quyết chế độ, chính sách, tìm kiếm thông tin về người thân và nghiên cứu lịch sử.

Hoạt động tra cứu này cũng đồng thời khẳng định vai trò của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ xã hội mà Trung tâm Lưu trữ quốc gia luôn tiên phong theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

“Thanh xuân gửi lại” không chỉ tái hiện một phần ký ức của dân tộc mà còn là lời tri ân đối với những người đã dành trọn tuổi xuân cho Tổ quốc. Bởi vậy, những tài liệu, hồ sơ và kỷ vật được giới thiệu tại trưng bày chính là những chứng tích lịch sử chân thực, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn,” “Đền ơn đáp nghĩa” và lan tỏa những giá trị nhân văn của công tác lưu trữ trong đời sống hôm nay.

Kho “di sản” ký ức đặc biệt

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trước yêu cầu cấp bách của cách mạng miền Nam, hàng vạn cán bộ đi B đã âm thầm vượt Trường Sơn vào chiến trường công tác và chiến đấu. Trước khi lên đường, để bảo đảm yêu cầu tuyệt đối bí mật, các cán bộ đi B đã gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ tùy thân và kỷ vật tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ.

Một số giấy tờ, ảnh trong hồ sơ kỷ vật của cán bộ đi B Phan Huỳnh Điểu - Một trong những nhạc sỹ tiêu biểu của dòng nhạc cách mạng Việt Nam thế kỷ XX.

Hiện nay, có hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính các thời kỳ giai đoạn 1945-1975 đang được gìn giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, góp phần khẳng định giá trị đặc biệt, vừa phục vụ nghiên cứu lịch sử, vừa là nguồn tư liệu gốc quan trọng trong công tác xác minh, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng.

Khối tài liệu này bao gồm nhiều loại hồ sơ, giấy tờ và kỷ vật như hồ sơ cán bộ, đơn tình nguyện, thư từ, nhật ký, ảnh gia đình, thẻ Đảng, sổ Đoàn, huân chương, huy chương, giấy khen, bằng khen cùng nhiều tài sản cá nhân khác. Dù mỗi trang giấy đã ngả màu thời gian, mỗi bức ảnh sờn góc đều lưu giữ những câu chuyện đời, những ký ức và dấu ấn của một thế hệ đã dành trọn tuổi trẻ cho độc lập, tự do của dân tộc.

Theo Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, trải qua những cuộc chiến khốc liệt mà anh hùng, đến nay vẫn còn nhiều gia đình, nhiều người con, người cháu của cán bộ đi B chưa hề biết rằng hồ sơ, kỷ vật của người thân mình vẫn đang được gìn giữ tại Trung tâm. Khối “di sản” đó ngày nay đã trở thành những chứng tích sống động về một giai đoạn đặc biệt của lịch sử quốc gia./.

(Vietnam+)