Thành phố Huế nỗ lực cho cuộc bầu cử, bảo đảm lựa chọn những đại biểu xứng đáng nhất Công tác đại biểu - nền tảng của kiểm soát quyền lực

Chất lượng đại biểu gắn trực tiếp với kiểm soát quyền lực

Trong cấu trúc quyền lực ở địa phương, HĐND chính là nơi quyền lực của nhân dân được ủy quyền theo nhiệm kỳ và phải được thực thi bằng trách nhiệm cụ thể. HĐND mạnh hay yếu, yếu tố tiên quyết là chất lượng của những đại biểu trực tiếp tham gia nghị trường. Vì vậy, chuẩn bị nhân sự cho một nhiệm kỳ mới là bước định hình cấu trúc đại diện cho cả một chu kỳ phát triển. Ở khâu này, Thường trực HĐND giữ vai trò then chốt: bảo đảm cơ cấu theo yêu cầu chung, giữ vững tiêu chuẩn, đồng thời điều hòa để cấu trúc đại diện không rơi vào hình thức.

Nhiệm kỳ 2026 - 2031, thành phố Huế bầu 53 đại biểu HĐND trên nền dân số hơn 1,4 triệu người. Phương án giới thiệu 90 người ứng cử tại 14 đơn vị bầu cử tạo số dư cần thiết để cử tri có sự lựa chọn thực chất. Tỷ lệ gần 39% nữ, gần 18% người dưới 40 tuổi, 10% người ngoài Đảng, hơn 4% người dân tộc thiểu số và khoảng 45% đại biểu tái cử cho thấy nỗ lực phản ánh tương đối đầy đủ các thành phần xã hội trong nghị trường.

Các đại biểu biểu quyết thông qua số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND thành phố Huế lần thứ IX nhiệm kỳ 2026 - 2031

Nhưng cơ cấu, nếu chỉ dừng ở tỷ lệ, chưa đủ tạo nên sức nặng của quyền lực đại diện. Đại biểu HĐND phải thẩm tra báo cáo ngân sách, phân tích đề án đầu tư, truy vấn những điểm còn vướng trong quản lý đất đai, xây dựng, tài chính; phải chất vấn người đứng đầu và theo đuổi kết luận giám sát đến cùng. Công việc ấy đòi hỏi năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và điều kiện tham gia đầy đủ hoạt động nghị trường.

Bởi vậy, tiêu chuẩn đối với người ứng cử được đặt ra nghiêm túc. Phẩm chất chính trị, đạo đức, uy tín trong xã hội, trình độ và khả năng thực thi nhiệm vụ là những yêu cầu không thể giản lược. Với đại biểu chuyên trách, điều kiện còn chặt chẽ hơn về chức danh, quy hoạch, độ tuổi, thời gian công tác và sức khỏe để đủ khả năng gánh vác trọng trách cử tri và HĐND tín nhiệm.

Ở chiều sâu hơn, chất lượng đại biểu gắn trực tiếp với kiểm soát quyền lực. HĐND giám sát UBND và các cơ quan thuộc UBND, hiệu quả giám sát phụ thuộc vào người thực hiện. Giám sát ngân sách đòi hỏi khả năng nghiên cứu và hiểu cấu trúc thu - chi; giám sát đầu tư công cần nắm vững pháp luật và quy trình dự án; chất vấn muốn đi đến cùng phải có tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm. Nếu đại biểu không đủ nền tảng ấy, giám sát dễ dừng ở mức ghi nhận. Khi đó, cơ chế kiểm soát quyền lực suy yếu ngay từ bên trong. Vì vậy, công tác nhân sự chính là vòng kiểm soát đầu tiên. Lựa chọn ai tham gia HĐND cũng chính là lựa chọn mức độ nghiêm túc của hoạt động giám sát trong suốt nhiệm kỳ.

Bảo đảm tính kế thừa, duy trì tính liên tục của quyền lực đại diện

Phương án nhân sự lần này có một điểm đáng chú ý là tỷ lệ đại biểu tái cử dự kiến khoảng 40% trở lên, cao hơn mức tối thiểu định hướng 15%. HĐND hoạt động theo nhiệm kỳ, song các vấn đề mà HĐND quyết định và giám sát thường có vòng đời dài hơn. Nếu mỗi nhiệm kỳ đều khởi động lại từ đầu, thiếu những đại biểu hiểu bối cảnh ra đời của nghị quyết, hiểu quá trình thảo luận và những cam kết đã được xác lập, hoạt động giám sát khó giữ được chiều sâu. Ở đây có yếu tố có thể gọi là “thẻ nhớ thể chế” - không chỉ nằm trong hồ sơ, mà trong kinh nghiệm và sự theo dõi liên tục của đại biểu. Chính ký ức ấy giúp HĐND không lặp lại những vấn đề cũ, không bỏ quên những cam kết chưa hoàn thành và có thể truy đến cùng trách nhiệm thực hiện.

Tỷ lệ tái cử hợp lý vì thế bảo đảm tính kế thừa và duy trì tính liên tục của quyền lực đại diện. Cùng với đó, việc bảo đảm tỷ lệ đại biểu trẻ và đại biểu nữ ở mức cao cho thấy sự kết hợp giữa kinh nghiệm và đổi mới.

Từ phương án ban đầu đến điều chỉnh cuối cùng, việc giữ vững cơ cấu đồng thời bảo đảm tiêu chuẩn cho thấy vai trò điều phối của Thường trực HĐND. Đó chính là sự cân nhắc giữa yêu cầu về chính trị, khuôn khổ pháp lý và thực tiễn nguồn nhân sự. Mỗi con số không chỉ là tỷ lệ, mà là lựa chọn về chất lượng quyền lực cho cả nhiệm kỳ.

Chuẩn bị nhân sự, vì thế là bước thiết kế nền tảng cho kiểm soát quyền lực và cho tính liên tục của dân chủ đại diện ở địa phương. Ở khâu này, vai trò của Thường trực HĐND thành phố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng của cả một nhiệm kỳ.

Hoàng Thành