Thanh long xuất sang EU đang chịu tần suất kiểm tra thế nào?

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và môi trường mới đây cho biết, mặt hàng thanh long của Việt Nam hiện nay đang thuộc diện kiểm soát tăng cường theo Phụ lục II của Quy định 2019/1793 của Liên minh châu Âu (EU), với tần suất kiểm tra là 30%.

Một số mặt hàng khác cũng đang chịu kiểm soát tăng cường gồm ớt (tần suất kiểm tra 50%), đậu bắp (50%), sầu riêng (20%). Riêng chanh leo hiện chưa thuộc diện áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường của EU.

Thanh long xuất sang EU chịu tần suất kiểm tra là 30%, theo Bộ Nông nghiệp môi trường. Ảnh: Pexel

Liên quan đến Báo cáo “Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật” của Pháp, Bộ Nông nghiệp và môi trường cho biết hiện cơ quan này chưa nhận được báo cáo chính thức qua kênh hỏi đáp (SPS) hoặc được Thương vụ Việt Nam tại Pháp chuyển về.

Trên thực tế, ngay sau khi nhận được các thông báo không tuân thủ từ phía EU liên quan đến vi phạm về mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs), Bộ Nông nghiệp và môi trường cho biết đều chỉ đạo cơ quan chuyên ngành tổ chức thực hiện truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và hoàn tất các báo cáo khắc phục gửi cho cơ quan có thẩm quyền của EU.

Bên cạnh đó, cơ quan này cũng thường xuyên có các văn bản, hội nghị để chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, Hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp tăng cường thực hiện công tác kiểm soát an toàn thực phầm (ATTP), đặc biệt đối với hàng xuất khẩu.

Đồng thời, cũng chỉ đạo ban hành nhiều quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp, triển khai các chương trình nuôi thả các tác nhân phòng trừ sinh học để giảm thiểu sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất.

Nhờ đó, số lượng các thông báo không tuân thủ quy định về ATTP của EU đã giảm rõ rệt trong thời gian qua. Nếu năm 2024, số lượng thông báo không tuân thủ của Việt Nam là 64 cảnh báo thì sang 2025 chỉ còn 17 cảnh báo.

Để khắc phục tình trạng vi phạm về ATTP cũng như để góp phần đàm phán giảm tỷ lệ, tần suất kiểm tra đối với nông sản xuất khẩu sang EU, Bộ Nông nghiệp và môi trường đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật chủ động trao đổi với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) để tổ chức đợt thanh tra từ ngày 3 - 20/6/2025 đối với mặt hàng ớt, thanh long và sầu riêng của Việt Nam.

Kết quả của đợt thanh tra đã được phía EU đánh giá cao đặc biệt là hệ thống cấp phép, kiểm soát lưu thông thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) và tính chủ động của khu vực tư nhân. Đoàn thanh tra của DG-SANTE cũng đã thống nhất với Kế hoạch hành động khắc phục các điểm chưa phù hợp của Việt Nam đồng thời ấn định thời gian gửi Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch hành động đó vào tháng 5/2026.

Nội dung của báo cáo này sẽ là căn cứ quan trọng để DG-SANTE quyết định tiếp tục áp dụng, tăng cường hoặc giảm bớt tỷ lệ, tần suất kiểm tra với các mặt hàng nông sản chủ lực nói trên của Việt Nam.

Quy định hiện tại của EU về MRLs

Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu liên tục siết chặt và hạ thấp mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs) đối với nhiều hoạt chất, đồng thời mở rộng phạm vi kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu.

Bên cạnh mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, các quy định về MRLs ngày càng trở thành hàng rào kỹ thuật với yêu cầu khắt khe, tần suất cập nhật nhanh, nhiều quy định mới được ban hành trong thời gian ngắn, thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, gây khó khăn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Ngày 29/1/2026, EU đã thông báo tới Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) về việc thay đổi cách tiếp cận trong thiết lập MRLs, chuyển từ phương pháp dựa trên rủi ro (risk-based) sang mối nguy (hazard-based). Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRL mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg (mức gần bằng 0 về mặt kỹ thuật).

Diễn biến này cho thấy EU không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ ngưỡng chấp nhận đối với dư lượng, đặc biệt với các hoạt chất không còn được phép sử dụng tại EU. Cách tiếp cận mới dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và môi trường cho biết đã chủ động chỉ đạo các cơ quan chuyên ngành nghiên cứu, đánh giá tác động để có ý kiến phản hồi với phía EU; đồng thời yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, tổng hợp khó khăn, vướng mắc để phục vụ trao đổi chính thức trong thời gian tới.

Các giải pháp trong thời gian tới

Bộ Nông nghiệp và môi trường đánh giá, EU tiếp tục là thị trường tiềm năng nhưng có yêu cầu rất cao về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Để duy trì và phát triển thị trường này, cơ quan này cho biết, trước mắt, khẩn trương hoàn thiện báo cáo kỹ thuật về việc triển khai kế hoạch hành động khắc phục các tồn tại, nhằm đàm phán với EU giảm tần suất, tỷ lệ kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng thuộc Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793.

Cùng với đó, chủ động theo dõi, tổng hợp ý kiến và trao đổi kịp thời với cơ quan chức năng EU về các dự thảo quy định mới, đặc biệt liên quan đến cách tiếp cận MRLs; tổ chức các hội nghị, tập huấn kỹ thuật cho doanh nghiệp, người sản xuất và cán bộ địa phương nhằm cảnh báo, phổ biến kịp thời các quy định mới của EU.

Về trung và dài hạn, bộ khuyến nghị nâng cao năng lực tuân thủ quy định của EU cho doanh nghiệp, người sản xuất và hệ thống kỹ thuật địa phương; tăng cường vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong bảo đảm an toàn thực phẩm đối với nông sản, đặc biệt là hàng xuất khẩu.

Song song với đó, định hướng sản xuất theo hướng bền vững, tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp phòng trừ sinh học, giảm phụ thuộc vào hóa chất; đẩy mạnh kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Để nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu sang EU, trong đó có các mặt hàng như thanh long và chanh leo, Bộ Nông nghiệp và môi trường đã báo cáo và đề nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành chỉ thị về tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng.

Không chỉ vậy, chỉ đạo hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài (thuộc Bộ Ngoại giao, Bộ Công thương) tăng cường phối hợp, thường xuyên cập nhật và cung cấp kịp thời thông tin chính thống cho Bộ Nông nghiệp và môi trường về thay đổi chính sách, quy định kỹ thuật của các thị trường nhập khẩu.

Mai Anh