Tháng Bảy và những chuyến đi còn ở lại

Tác giả (người quay mặt ra) cùng tổ kiểm toán đang thực hiện kiểm tra hồ sơ tài liệu trong một cuộc kiểm toán. Ảnh: Tác giả cung cấp

Tháng Bảy luôn mang đến những cảm xúc rất riêng đối với những người làm nghề kiểm toán. Đó là tháng của niềm tự hào, của sự tri ân hướng về Ngày truyền thống 11/7 của KTNN. Với tôi, đây cũng là dịp để nhớ về những chuyến đi nghề nghiệp, những vùng đất từng đặt chân đến và những đồng nghiệp đã cùng sẻ chia trên suốt hành trình công tác.

Có những chuyến đi kết thúc khi Đoàn kiểm toán rời địa bàn, khi báo cáo kiểm toán được phát hành và mọi công việc trở lại nhịp thường ngày. Nhưng cũng có những chuyến đi không khép lại. Nó vẫn ở lại đâu đó trong ký ức, như một phần của tuổi nghề. Với tôi, những chuyến đi ấy gắn liền với 27 năm công tác, trong đó có 16 năm gắn bó với KTNN.

Tháng 12/2010, tôi được tiếp nhận về công tác tại KTNN khu vực II, sau đó chuyển về KTNN chuyên ngành V từ tháng 7/2018. Từ một cán bộ tài chính cấp huyện, tôi bước vào môi trường kiểm toán nhà nước như một cơ duyên và dần nhận ra ý nghĩa đặc biệt của nghề: Góp phần giữ gìn kỷ luật, kỷ cương tài chính công và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.

Trong rất nhiều cuộc kiểm toán đã đi qua, cuộc kiểm toán hoạt động xây dựng và việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư Dự án Thủy điện Trung Sơn năm 2019 là một dấu ấn khó quên trong ký ức tôi. Công trình được xây dựng trên dòng chính sông Mã, thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa - vùng đất gắn với những vần thơ "Tây Tiến" của Quang Dũng, nơi núi non trùng điệp, mây phủ quanh năm và những cung đường uốn lượn men theo sườn núi.

Mỗi sáng, Đoàn kiểm toán lên chiếc xe 15 chỗ từ rất sớm, vượt hàng chục ki-lô-mét đường đèo để vào nhà máy. Một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Có những đoạn mây sà xuống ngang tầm mắt, phủ trắng cả không gian. Giữa khung cảnh ấy, những câu thơ "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm..." như vang lên trong tâm trí, tiếp thêm động lực để chúng tôi vượt qua những cung đường gian khó.

Toàn bộ hồ sơ của Dự án Thủy điện Trung Sơn được cất giữ trong những thùng tôn đặt ngay tại Nhà máy. Ảnh: TẤT THẮNG

Điều để lại ấn tượng sâu sắc nhất với tôi lại là ngày đầu tiên tiếp cận hệ thống hồ sơ của Dự án. Do chưa có kho lưu trữ chuyên dụng, toàn bộ hồ sơ nhiều năm được cất giữ trong những thùng tôn đặt ngay tại nhà máy. Khi những chiếc thùng được mở ra, bụi giấy tích tụ qua thời gian bốc lên khiến không ít thành viên trong Đoàn ho sặc sụa, dị ứng mũi nhiều ngày. Mùi giấy cũ, mùi ẩm của thời gian như ùa ra cùng những tập tài liệu đã nằm yên suốt nhiều năm.

Trước mắt chúng tôi là cả một "dòng chảy ký ức" của Dự án. Từ những hồ sơ khảo sát địa chất năm 2002, tài liệu khoan thăm dò lưu lại từng lớp đất đá vùng núi sông Mã đến những cuốn sổ nhật trình thủy văn ghi chép tỉ mỉ mực nước, lưu lượng dòng chảy, lượng mưa và các yếu tố khí tượng qua từng ngày, từng mùa. Nhiều trang giấy đã úa màu, nhòe mực, rách góc; có những con số phải ghé sát dưới ánh sáng tự nhiên mới đọc được. Nhưng chính những tài liệu tưởng như đã bị thời gian phủ mờ ấy lại giúp chúng tôi nhìn rõ cả quá trình chuẩn bị đầu tư kéo dài hàng chục năm.

Sau mỗi ngày làm việc với hàng nghìn trang hồ sơ, chiều muộn, chúng tôi lại rời nhà máy trở về nơi nghỉ. Xa gia đình, anh em trong Đoàn tự phân công nhau chuẩn bị bữa cơm tối. Không ai giao việc cho ai, nhưng mọi việc diễn ra rất tự nhiên, như một sự gắn kết đã được hình thành từ những ngày cùng nhau bám hiện trường.

Trong căn bếp nhỏ giữa vùng núi, tiếng xoong nồi lách cách hòa cùng tiếng cười nói rôm rả. Sau những giờ làm việc căng thẳng với hồ sơ và số liệu, những bữa cơm giản dị ấy trở thành khoảng thời gian nhẹ nhõm nhất trong ngày. Không chỉ là bữa ăn, đó còn là sự sẻ chia, là tình đồng nghiệp và là nguồn động viên để mỗi người tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Chính những chuyến đi như Thủy điện Trung Sơn giúp tôi hiểu rõ hơn về nghề mình đã chọn. Nghề kiểm toán không chỉ gắn với những con số hay văn bản, mà còn là hành trình đi tìm bản chất của mỗi vấn đề. Đằng sau từng số liệu là câu chuyện về quản lý, về trách nhiệm và về hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Bởi vậy, người kiểm toán viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, sự cẩn trọng và tinh thần độc lập. Có những nội dung phải đọc đi đọc lại nhiều lần, đối chiếu giữa hồ sơ thiết kế, nhật ký thi công, nghiệm thu và thanh toán; có những nhận định phải trao đổi nhiều vòng, thậm chí quay lại hiện trường để kiểm chứng. Chỉ khi chứng cứ đầy đủ, khách quan và thuyết phục thì kết luận kiểm toán mới thực sự có giá trị.

Mười sáu năm công tác cũng là quãng thời gian tôi chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của KTNN. Từ những chồng hồ sơ giấy đến kho dữ liệu số hóa, từ việc tra cứu thủ công đến phân tích dữ liệu lớn, phương thức kiểm toán đã thay đổi đáng kể. Công nghệ có thể thay đổi phương pháp làm việc, nhưng không thay đổi bản chất nghề nghiệp. Dù là hồ sơ giấy hay dữ liệu số, điều cốt lõi vẫn là con người - là bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm trong từng kết luận kiểm toán. Không một công nghệ nào có thể thay thế được điều đó.

Bối cảnh mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với mỗi kiểm toán viên. Sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với KTNN ngày càng lớn, đòi hỏi qua kiểm toán phải chỉ ra được những kết quả đạt được, những hạn chế; yêu cầu kiến nghị kiểm toán phải xác định trách nhiệm của cá nhân, tập thể, rõ người, rõ việc… Mỗi người làm nghề phải không ngừng học tập, nâng cao năng lực, làm chủ công nghệ, thích ứng với chuyển đổi số và các phương pháp kiểm toán hiện đại.

Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi luôn thấy mình may mắn vì được làm việc trong một môi trường chuyên nghiệp, nơi có sự dìu dắt của các thế hệ đi trước, sự sẻ chia của đồng nghiệp và những bài học quý giá từ thực tiễn. Mỗi cuộc kiểm toán đều góp phần giúp tôi trưởng thành hơn không chỉ về chuyên môn mà cả trong cách nhìn nhận cuộc sống và nghề nghiệp.

Trên hành trình ấy, tôi may mắn nhận được sự ghi nhận của tổ chức, trong đó có Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ năm 2025, 3 Bằng khen của Tổng Kiểm toán nhà nước cùng nhiều danh hiệu thi đua khác. Tuy nhiên, với tôi, điều quý giá hơn cả vẫn là niềm tin của tổ chức, sự đồng hành của đồng nghiệp và giá trị của mỗi báo cáo kiểm toán được phát hành.

Rồi sẽ còn nhiều chuyến đi nữa ở phía trước. Có thể theo thời gian, tôi sẽ không nhớ hết từng con số, từng văn bản hay từng cuộc họp. Nhưng tôi tin mình sẽ không quên những con đường dẫn vào Thủy điện Trung Sơn, những thùng hồ sơ phủ bụi thời gian, những cuốn sổ nhật trình đã úa màu, những bữa cơm giản dị của anh em trong những ngày công tác xa nhà và những người đồng nghiệp đã cùng nhau chia sẻ một chặng đường nghề nghiệp.

Tháng Bảy lại về. Mỗi lần như thế, tôi lại thấy mình may mắn khi được là một kiểm toán viên nhà nước. Hành trang của tôi không chỉ là những báo cáo kiểm toán đã hoàn thành, mà còn là những chuyến đi, những đồng nghiệp và những ký ức sẽ còn ở lại mãi với tuổi nghề./.

NGUYỄN TẤT THẮNG - Phó trưởng Phòng KTNN chuyên ngành V