Thận trọng khi mở rộng trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế

Ông Phan Chí Hiếu phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Tại Tổ 8 gồm các Đoàn: Bắc Ninh, Cà Mau. Liên quan đến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho rằng, việc ban hành dự thảo Nghị quyết là hết sức cần thiết.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Cho biết những dự án trong lĩnh vực y tế như Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở 2 chưa có được những cơ chế rõ ràng, thuận lợi như trong dự thảo Nghị quyết. Cho nên, theo bà Đào Hồng Lan, nếu Nghị quyết của Quốc hội được xem xét thông qua sẽ giải quyết được các dự án tồn đọng của các đơn vị, các địa phương, với khung bảo đảm rất tốt, góp phần xử lý rành mạch những sai phạm trước đó cho đến việc giải quyết hậu quả sau này. Đồng thời bảo vệ đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, và là động lực để các địa phương tiếp tục triển khai thực hiện các dự án tồn đọng.

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội là phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế (khoản 6 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước). Trong đó quy định: “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”.

Nhận định so với Luật hiện hành, quy định này mở rộng đáng kể phạm vi trách nhiệm bồi thường. Tuy nhiên, đại biểu Quốc hội Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) cho rằng: Khái niệm “hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế" còn rất rộng, bao quát toàn bộ quá trình quản lý thuế từ đăng ký thuế, khai thuế, thanh tra, kiểm tra, cưỡng chế, hoàn thuế, miễn giảm thuế.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Theo bà Ry, thực tiễn cho thấy, không phải mọi sai sót trong quản lý thuế đều gây thiệt hại thuộc phạm vi Nhà nước phải bồi thường; nhiều trường hợp chỉ là sai sót nghiệp vụ hoặc được khắc phục thông qua thủ tục khiếu nại, tố tụng hành chính. Nếu quy định quá rộng sẽ phát sinh rất nhiều yêu cầu bồi thường, gia tăng gánh nặng ngân sách và khó xác định ranh giới giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Từ những phân tích trên, bà Ry đề nghị, làm rõ các nhóm hành vi phát sinh trách nhiệm bồi thường; chỉ giới hạn đối với các hành vi trái pháp luật trực tiếp gây thiệt hại như: Ban hành quyết định hành chính về thuế trái pháp luật; cưỡng chế thuế trái pháp luật; chậm hoàn thuế trái pháp luật; áp dụng biện pháp quản lý thuế trái pháp luật gây thiệt hại thực tế; các hành vi khác được Luật Quản lý thuế xác định rõ hoặc nghiên cứu quy định; Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Bà Ry cũng đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể các trường hợp để bảo đảm áp dụng thống nhất. “Quy định theo hướng này sẽ bảo đảm quyền của người nộp thuế nhưng vẫn tránh mở rộng trách nhiệm bồi thường vượt quá khả năng bảo đảm của Nhà nước”, bà Ry nói.

Về cách thức quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện Chính phủ trình Quốc hội 2 phương án. Theo đó, Phương án 1: Là phương án Chính phủ lựa chọn và đã được thể hiện trong dự thảo luật theo hướng bổ sung quy định “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”.

Phương án 2: Giữ như quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, chỉ quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này”.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Trước vấn đề trên, ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, giữ nguyên như Luật hiện hành, nhất quán nguyên tắc: chỉ những trường hợp được quy định trong Nghị quyết 388/2003/NQ – UBTVQH11 về bồi thường thiệt hại cho người bị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra và quy định trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành thì mới phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Nếu thay đổi nguyên tắc này và cho phép trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, thì độ rủi ro rất cao.

Các đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn ĐBQH Bắc Ninh tham gia phiên thảo luận tại Tổ (Ảnh: Quang Vinh)

Đặc biệt, ông Phan Chí Hiếu cũng đề nghị hết sức thận trọng khi mở rộng trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế. Bởi hiện nay, công chức đang nỗ lực đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, trong quá trình làm, cũng có thể phát sinh vấn đề. Hơn nữa, chúng ta đang bàn câu chuyện về quy định đặc thù để xem xét bảo vệ người dám nghĩ, dám làm. Nếu mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường nhà nước, tức là Nhà nước đứng ra bồi thường cho người bị thiệt hại thì công chức thực hiện hành vi sai trái cũng phải hoàn trả bồi thường cho Nhà nước. Cho nên cần hết sức cân nhắc, nên chăng mở dần và có đánh giá tác động kỹ lưỡng.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh