Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Tại Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã báo cáo những chủ trương, định hướng lớn của việc xây dựng Luật và các nội dung sửa đổi, bổ sung lớn của dự thảo Luật. Dự thảo luật gồm có 2 điều, trong đó sửa đổi 33/78 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật TNBTCNN hiện hành và tập trung vào 6 nội dung sửa đổi, bổ sung lớn sau:

Phiên họp thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Về nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc bồi thường của Nhà nước nhằm tạo sự linh hoạt trong kỹ thuật lập pháp, làm luật của Quốc hội khi quy định phạm vi trách nhiệm BTCNN. Cụ thể, Luật TNBTCNN có vai trò nền tảng trong việc quy định vấn đề TNBTCNN từ phạm vi đến quy trình, thủ tục giải quyết. Tuy nhiên, trường hợp có luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó.

Về cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện yêu cầu tòa án giải quyết bồi thường theo thủ tục tố tụng dân sự hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại tòa án nhằm bảo đảm tương đồng, thống nhất với việc giải quyết bồi thường trong lĩnh vực quản lý hành chính và thi hành án.

Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong việc giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Luật bổ sung quy định cơ quan giải quyết yêu cầu bồi thường ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành nhằm bảo đảm tối đa quyền của người yêu cầu bồi thường, đồng thời làm rõ hơn trách nhiệm của cơ quan giải quyết bồi thường trong trường hợp này.

Về kinh phí bồi thường, dự thảo Luật quy định theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường ở cấp nào thì ngân sách cấp đó cấp kinh phí; bổ sung quy định về kinh phí cho công tác quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn đối với vấn đề này.

Về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, dự thảo Luật bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo và trong một số trường hợp cụ thể để phù hợp với chủ trương của Đảng và đồng bộ, thống nhất với các lĩnh vực pháp luật khác có liên quan (pháp luật về cán bộ, công chức; khoa học, công nghệ…).

Về quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung để bảo đảm đúng yêu cầu: Luật cơ bản chỉ quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW, các vấn đề thuộc thẩm quyền của Chính phủ thì giao Chính phủ quy định.

Trình bày báo cáo thẩm tra, đồng chí Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật TNBTCNN; nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung và cơ quan chủ trì soạn thảo đã tuân thủ đúng trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án luật đầy đủ, đạt chất lượng tốt. Các quy định trong dự thảo luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với các quy định của hiến pháp và cơ bản bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban Pháp luật và tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ nguồn lực tài chính đối với việc bổ sung trường hợp Nhà nước có trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và quản lý thuế để bảo đảm tính khả thi; đồng thời đánh giá kỹ khả năng đáp ứng về nguồn nhân lực nhằm bảo đảm chất lượng, hiệu quả công tác bồi thường nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.

Tại phiên họp, bên cạnh việc nhất trí cao với phạm vi sửa đổi, bổ sung và các nội dung của dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga và Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Nguyễn Thanh Hải đã phát biểu thêm một số ý kiến đối với dự án Luật, tập trung vào quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật để xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế và việc bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa dự thảo Luật với các luật khác có liên quan quy định về miễn trừ trách nhiệm đối với cán bộ, công chức thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo.

Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã giải trình, làm rõ thêm các ý kiến, đề nghị của đại biểu, cho thấy cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự tác động đối với kinh tế, xã hội, tính phù hợp, khả thi của các nội dung sửa đổi, bổ sung quá trình xây dựng dự thảo luật.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban thường vụ Quốc hội đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo và dự án luật. Trên cơ sở đó, hồ sơ dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào đầu tháng 8/2026. Đồng thời, Ủy ban thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các chủ trương của Đảng và một số quy định cụ thể của pháp luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Đối với những nội dung về nguyên tắc áp dụng pháp luật để xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế, đề nghị đánh giá kỹ nhằm bảo đảm tính khả thi và báo cáo rõ để Quốc hội xem xét, quyết định.

Nguyễn Hương