Thẩm quyền và cơ chế thực thi xử phạt vi phạm về tài sản mã hóa

Ba tầng mức phạt và các lực lượng

Nghị định 284/2026/NĐ-CP dành trọn Chương III cho thẩm quyền xử phạt vi phạm về tài sản mã hóa và cơ chế thực thi. Ba lực lượng chứng khoán, ngân hàng và công an cùng tham gia, với mức trần phạt tăng dần theo cấp và loại hành vi.

Thị trường tài sản mã hóa vận hành trên nền tảng số, với hành vi và chứng cứ ở dạng dữ liệu. Việc phân công rõ ràng giúp cơ quan quản lý phản ứng nhanh, tránh khoảng chồng lấn khi nhiều đơn vị cùng có thẩm quyền.

Chương III gồm các điều từ Điều 14 đến Điều 20, bao quát thẩm quyền xử phạt, nguyên tắc phân định, thẩm quyền lập biên bản và cách áp dụng các hình thức đình chỉ, khắc phục hậu quả.

Nghị định 284 chia thẩm quyền phạt tiền theo ba tầng. Tầng đầu tiên tối đa 100 triệu đồng với tổ chức và 50 triệu đồng với cá nhân, giao cho trưởng đoàn thanh tra do Chánh Thanh tra Chứng khoán Nhà nước hoặc Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước khu vực thành lập.

Tầng thứ hai nâng lên tối đa 160 triệu đồng với tổ chức và 80 triệu đồng với cá nhân. Nhóm này gồm Chánh Thanh tra Chứng khoán Nhà nước, Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước khu vực và một số trưởng phòng nghiệp vụ thuộc lực lượng công an.

Lực lượng công an tham gia xử lý các hành vi vi phạm trên thị trường tài sản mã hóa, đặc biệt với các hành vi liên quan an ninh mạng, dữ liệu và tội phạm công nghệ cao.

Tầng cao nhất chạm mức trần 200 triệu đồng với tổ chức và 100 triệu đồng với cá nhân. Thẩm quyền thuộc Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, các cục trưởng thuộc Bộ Công an và Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Mức trần 200 triệu đồng với tổ chức là giới hạn cao nhất mà một chức danh được áp dụng. Cá nhân vi phạm cùng hành vi chịu mức bằng một nửa, thống nhất với nguyên tắc chung của nghị định.

Sự tham gia của lực lượng công an phản ánh tính chất an ninh của thị trường số. Các đơn vị an ninh kinh tế, an ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đều nằm trong danh sách có thẩm quyền xử phạt.

Danh sách chức danh công an trải từ trưởng phòng cấp tỉnh, giám đốc công an cấp tỉnh đến cục trưởng và chánh thanh tra Bộ Công an. Việc trao quyền cho nhiều cấp giúp xử lý kịp thời các hành vi phát sinh trên phạm vi rộng.

Phân định thẩm quyền và lập biên bản

Nghị định 284 phân định rõ nhóm hành vi cho từng khối chức danh. Khối chứng khoán, công an và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xử lý các vi phạm về chào bán, phát hành, tổ chức thị trường, trách nhiệm nền tảng, giao dịch và phòng chống rửa tiền.

Khối ngân hàng tập trung vào các hành vi liên quan chuyển tiền của nhà đầu tư nước ngoài, dữ liệu tài khoản, cản trở thanh tra và phòng chống rửa tiền. Cách phân định bám theo chức năng quản lý chuyên ngành của từng cơ quan.

Khi một vụ việc thuộc thẩm quyền của nhiều người, việc xử phạt do người thụ lý đầu tiên thực hiện. Nguyên tắc tránh tình trạng nhiều cơ quan cùng ra quyết định cho một hành vi.

Trường hợp mức phạt hoặc biện pháp vượt quá thẩm quyền của người đang xử lý, vụ việc được chuyển lên cấp có thẩm quyền. Cơ chế giữ cho quyết định luôn đúng thẩm quyền pháp luật.

Trưởng đoàn thanh tra, kiểm tra xử phạt trong phạm vi và thời hạn thanh tra. Hết thời hạn mà chưa ra được quyết định, vụ việc phải chuyển cho người có thẩm quyền để tiếp tục xử lý.

Thẩm quyền lập biên bản mở rộng hơn thẩm quyền xử phạt. Ngoài người có quyền xử phạt, công chức ngành tài chính, ngành ngân hàng và người thuộc lực lượng công an đang thi hành công vụ đều được lập biên bản trong phạm vi quản lý.

Thành viên đoàn thanh tra, đoàn kiểm tra lập biên bản với hành vi phát hiện trong quá trình thanh tra, thuộc nội dung và phạm vi được giao. Biên bản là cơ sở để cấp có thẩm quyền ra quyết định xử phạt sau đó.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là một trong những cơ quan được giao thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trên thị trường tài sản mã hóa theo Nghị định 284/2026.

Đình chỉ nhanh và khắc phục hậu quả có thời hạn

Nghị định 284 thiết kế cơ chế đình chỉ hoạt động với thời hạn xử lý ngắn. Khi đình chỉ chào bán, phát hành, người có thẩm quyền ra quyết định với toàn bộ hoạt động chào bán, phát hành của tổ chức vi phạm trên thị trường Việt Nam.

Trong 3 ngày làm việc kể từ khi ra quyết định, cơ quan xử phạt phải gửi quyết định cho tổ chức bị xử phạt, các tổ chức cung cấp dịch vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Việc thông báo nhanh giúp cả hệ thống nắm thông tin đồng thời.

Với đình chỉ chào bán, phát hành, tổ chức phải dừng ngay và không được mở đợt mới trong thời gian bị đình chỉ. Quy định ngăn tổ chức tiếp tục huy động vốn từ nhà đầu tư khi đang có vi phạm chưa được khắc phục.

Với đình chỉ cung cấp dịch vụ, người có thẩm quyền có thể dừng một hoặc một số dịch vụ cụ thể của tổ chức. Quyết định ghi rõ dịch vụ bị đình chỉ, thời hạn và hiệu lực thi hành, thay vì đình chỉ toàn bộ khi không cần thiết.

Tổ chức bị đình chỉ phải dừng ngay dịch vụ bị nêu, không ký mới hoặc gia hạn hợp đồng liên quan. Đồng thời phải thực hiện tất toán, chuyển tài khoản theo yêu cầu của nhà đầu tư, bảo vệ quyền rút tài sản của người tham gia.

Biện pháp khắc phục hậu quả đi kèm thời hạn cụ thể. Hủy bỏ, cải chính thông tin thực hiện trong tối đa 10 ngày làm việc. Gỡ bỏ trang thông tin điện tử, phần mềm vi phạm trong tối đa 3 ngày làm việc. Nộp lại lợi bất hợp pháp trong tối đa 60 ngày.

Số lợi bất hợp pháp được xác định trên cơ sở hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa các bên, sau khi trừ thuế và phí phải nộp. Cách tính bám sát dòng tiền thực tế mà tổ chức, cá nhân thu được từ hành vi vi phạm.

Tổ chức vi phạm còn phải báo cáo người ra quyết định về kết quả thực hiện biện pháp khắc phục trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi hoàn thành. Yêu cầu báo cáo khép kín quy trình xử lý từ quyết định đến thi hành.

Nghị định cho phép xử phạt trên môi trường điện tử theo quy định hiện hành. Hình thức này phù hợp với một thị trường mà toàn bộ giao dịch, hồ sơ và chứng cứ tồn tại dưới dạng dữ liệu số.

Tổng thể, Chương III đặt nền cho một cơ chế thực thi phối hợp giữa ba khối chứng khoán, ngân hàng và công an. Thời hạn xử lý ngắn cùng việc thông báo liên ngành giúp bảo vệ nhà đầu tư và giữ trật tự thị trường. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.

Đình Tưởng