Thầm lặng 'tiếp lửa' cho những con tàu vươn khơi

Cán bộ Đồn Biên phòng Hòa Hiệp Nam tổ chức tuyên truyền, vận động ngư dân ký cam kết chấp hành các quy định về chống khai thác IUU. Ảnh: Thùy Dung

Giữ chặt cửa ngõ ngay từ đất liền

Gần 4 giờ sáng, màn đêm vẫn còn phủ kín mặt biển. Tại các cửa biển trên địa bàn quản lý của Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk, ánh đèn từ những con tàu cá chuẩn bị vươn khơi hắt xuống mặt nước thành những vệt sáng lung linh. Tiếng máy nổ giòn giã, tiếng người gọi nhau chuyển đá lạnh, nhiên liệu, nhu yếu phẩm xuống khoang tàu hòa cùng tiếng sóng tạo nên nhịp sống đặc trưng của miền biển.

Tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông, Đồn Biên phòng Hòa Hiệp Nam, cán bộ, chiến sĩ đã có mặt từ rất sớm để thực hiện công tác kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất bến. Trên bàn làm việc, những bộ hồ sơ tàu cá được kiểm tra kỹ lưỡng. Trên màn hình máy tính, các thông tin về giấy phép khai thác, đăng ký, đăng kiểm, danh sách thuyền viên và dữ liệu từ thiết bị VMS liên tục được đối chiếu, rà soát. Đó chính là cửa kiểm soát đầu tiên nhằm ngăn ngừa vi phạm, góp phần cùng địa phương thực hiện hiệu quả các quy định về chống khai thác IUU.

Cầm trên tay tập hồ sơ vừa kiểm tra xong của một tàu cá chuẩn bị xuất bến, Đại úy Lương Văn Phương, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông vừa theo dõi dữ liệu trên hệ thống, vừa chia sẻ: “Nhiều người chỉ nhìn thấy vài phút làm thủ tục tại cửa biển, nhưng phía sau đó là cả quá trình quản lý, theo dõi và phối hợp giữa nhiều lực lượng. Chỉ cần phát hiện thiết bị VMS gặp sự cố, giấy tờ chưa đầy đủ hoặc có dấu hiệu vi phạm, tàu sẽ phải khắc phục xong mới được xuất bến”. Trong lúc trò chuyện, anh vẫn liên tục hướng mắt về màn hình giám sát. Mỗi khi có tàu chuẩn bị xuất bến, cán bộ trực lại kiểm tra thêm một lần tín hiệu VMS trước khi hoàn tất thủ tục.

Phía ngoài cửa biển, những con tàu lần lượt nổ máy rời bến. Trên màn hình giám sát tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông, các tín hiệu hành trình vẫn liên tục được cập nhật. Với người lính Biên phòng nơi đây, khi một chuyến tàu rời bến cũng là lúc hành trình quản lý, theo dõi trên biển bắt đầu. Những con tàu dần khuất sau đường chân trời, nhưng công việc họ vẫn tiếp tục. Từ các phòng trực, mọi tín hiệu hành trình của tàu cá đều được theo dõi sát sao nhằm kịp thời phát hiện, nhắc nhở và ngăn ngừa các hành vi vi phạm.

Không chỉ tại Đà Nông, ở các trạm kiểm soát Biên phòng dọc tuyến biển của tỉnh, công việc ấy vẫn diễn ra liên tục ngày đêm. Tại phòng trực của Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng, Đồn Biên phòng Tuy Hòa, những tín hiệu tàu cá liên tục dịch chuyển trên màn hình giám sát. Thỉnh thoảng, cán bộ trực tại đây lại nhấc điện thoại gọi cho một thuyền trưởng đang hoạt động ngoài khơi để nhắc nhở việc duy trì kết nối thiết bị VMS. Theo dõi từng tín hiệu trên hệ thống, Đại úy Phan Ngọc Dương, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng chia sẻ: “Muốn chống khai thác IUU hiệu quả thì trước hết, phải giúp bà con hiểu luật. Khi nhận thức thay đổi, việc chấp hành sẽ trở thành ý thức tự giác”.

Từ những ca trực xuyên đêm ở Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông và Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng đến các buổi tuyên truyền nơi bến cá, làng chài ven biển, những người lính quân hàm xanh vẫn lặng lẽ bám địa bàn, bám ngư dân, giữ chặt từng "mắt xích" trong hành trình chống khai thác IUU.

Đồng hành với ngư dân phát triển nghề cá bền vững

Công tác chống khai thác IUU không chỉ diễn ra trên những cầu cảng, bến cá với các hoạt động kiểm tra, kiểm soát nghiêm ngặt, mà còn được tiếp nối ở các làng chài ven biển, nơi cán bộ, chiến sĩ Biên phòng kiên trì vận động, hướng dẫn ngư dân thay đổi nhận thức và hành vi trong khai thác thủy sản. Từ những buổi tuyên truyền trên bến cá đến những lần trực tiếp hướng dẫn trên tàu, các quy định về chống khai thác IUU đã dần trở thành việc làm quen thuộc đối với nhiều ngư dân ven biển.

Cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Nông hướng dẫn ngư dân cài đặt và sử dụng phần mềm eCDT. Ảnh: Thùy Dung

Chiều cuối tháng, tại cảng cá Phú Lạc, những con tàu lần lượt trở về sau chuyến biển dài ngày. Khi những sọt cá tươi vừa được chuyển lên bờ, ông Biện Khắc Linh vẫn nán lại bên mạn tàu. Người đàn ông có hơn 20 năm gắn bó với biển chậm rãi mở phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT), đối chiếu dữ liệu hành trình với cuốn nhật ký khai thác được ghi chép cẩn thận suốt những ngày lênh đênh trên biển.

Nhìn những thao tác thành thạo ấy, ít ai nghĩ rằng, cách đây vài năm, việc ghi nhật ký khai thác, sử dụng thiết bị VMS hay cập nhật dữ liệu điện tử vẫn còn khá xa lạ với nhiều ngư dân. Ông Linh nhớ lại, thời điểm mới triển khai các quy định về chống khai thác IUU, không ít chủ tàu còn lúng túng trước những yêu cầu mới. Thế nhưng, qua nhiều lần được cán bộ Biên phòng trực tiếp hướng dẫn, kiên trì “cầm tay chỉ việc”, ông và nhiều ngư dân đã dần quen với các quy định trong quá trình khai thác hải sản.

“Giờ thì anh em trên tàu đều hiểu, chấp hành quy định không phải để đối phó với kiểm tra mà là bảo vệ chính mình. Mỗi chuyến biển kết thúc, việc cập nhật dữ liệu trên eCDT, kiểm tra tín hiệu thiết bị VMS hay hoàn thiện nhật ký khai thác đã trở thành thói quen. Làm đúng quy định thì mình cũng yên tâm hơn khi bám biển” - ông Linh chia sẻ.

Câu chuyện của ông Linh cũng là sự thay đổi chung của nhiều ngư dân ven biển tỉnh Đắk Lắk. Những cuốn nhật ký khai thác được ghi chép đầy đủ hơn, dữ liệu chuyến biển được cập nhật thường xuyên hơn và việc duy trì tín hiệu VMS đã dần trở thành thói quen của ngư dân mỗi khi vươn khơi.

Ngoài bến cá, trời đã ngả về đêm. Những ánh đèn trên các tàu cá lại bắt đầu sáng lên, báo hiệu một chuyến biển mới chuẩn bị bắt đầu. Còn những người lính quân hàm xanh vẫn tiếp tục công việc quen thuộc của mình, lặng lẽ dõi theo từng hành trình vươn khơi của tàu cá để những chuyến biển luôn đúng hướng và đúng pháp luật.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các đơn vị Bộ đội Biên phòng trên tuyến biển Đắk Lắk đã tuyên truyền, hướng dẫn cho 17.055 lượt chủ phương tiện, thuyền trưởng; tổ chức ký 2.974 bản cam kết về chống khai thác IUU, tặng 475 lá cờ Tổ quốc cho ngư dân và kịp thời thông báo cho 1.452 tàu cá hoạt động gần ranh giới trên biển không vượt sang vùng biển nước ngoài. Cùng với đó, 12.107 lượt tàu cá với 60.003 lượt lao động được kiểm tra, kiểm soát khi xuất nhập bến; 354 tổ tuần tra với 1.358 lượt cán bộ, chiến sĩ kiểm soát 2.884 lượt tàu cá trên biển và tại các bến bãi. Bộ đội Biên phòng tỉnh đã phát hiện 4 lượt tàu cá mất kết nối thiết bị VMS trên biển và xử lý 31 vụ vi phạm hành chính liên quan đến 31 đối tượng, 24 tàu cá với tổng số tiền xử phạt là 217 triệu đồng...

Thùy Dung