Thái Nguyên: Khoa học, công nghệ mở hướng phát triển kinh tế tập thể bền vững

Nhiều hộ gia đình cung cấp chè búp cho HTX Hảo Đạt. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể tỉnh Thái Nguyên, giúp các hợp tác xã nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đổi mới phương thức quản trị, mở rộng thị trường và từng bước chuyển sang mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn, bền vững.

Công nghệ nâng sức cạnh tranh

Thái Nguyên có phong trào kinh tế tập thể phát triển khá mạnh, nhất là trong các lĩnh vực sản xuất chè, nông nghiệp, chăn nuôi, lâm nghiệp, dịch vụ và sản phẩm OCOP. Những năm gần đây, nhiều hợp tác xã đã từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất, kinh doanh.

Trong lĩnh vực chè, một số hợp tác xã áp dụng quy trình VietGAP, hữu cơ, hệ thống tưới tiết kiệm, máy sao chè tự động, dây chuyền đóng gói hiện đại, tem truy xuất nguồn gốc QR và bán hàng trên các sàn thương mại điện tử. Một số đơn vị xây dựng website, fanpage, gian hàng số, qua đó từng bước hình thành thương hiệu trên môi trường trực tuyến.

Trong chăn nuôi, các hợp tác xã đầu tư chuồng trại khép kín, hệ thống xử lý chất thải, ứng dụng công nghệ vi sinh; trong trồng trọt, hệ thống tưới tự động, cảm biến độ ẩm, giống mới và cơ giới hóa góp phần giảm chi phí lao động, nâng năng suất và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Trần Đình Thất, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên cho rằng, hợp tác xã muốn nâng sức cạnh tranh cần coi đổi mới công nghệ là hoạt động đầu tư cho tương lai, chuyển từ cạnh tranh bằng nguồn lực sẵn có sang cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng, thương hiệu và hàm lượng khoa học, công nghệ trong sản phẩm.

Chuyển đổi số cũng cần được nhìn nhận là phương thức quản trị mới, không chỉ dừng ở việc sử dụng phần mềm hay bán hàng trực tuyến mà phải bao trùm quản lý thành viên, vùng nguyên liệu, sản xuất, tài chính, tiêu thụ và chăm sóc khách hàng. Khi dữ liệu được số hóa, hợp tác xã có điều kiện quản trị minh bạch, giảm chi phí và tạo nền tảng ứng dụng những công nghệ mới trong tương lai.

Định hướng này đã được tỉnh Thái Nguyên cụ thể hóa tại Kế hoạch số 74/KH-UBND ngày 3/3/2026 về chuyển đổi số cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030. Theo đó, các hợp tác xã được định hướng ứng dụng nền tảng số trong điều hành, sản xuất, kinh doanh, quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.

Thực tế tại Hợp tác xã chè Hảo Đạt ở xã Tân Cương cho thấy hiệu quả rõ nét của việc đưa công nghệ vào sản xuất. Bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc hợp tác xã cho biết, hợp tác xã duy trì vùng chè chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc, chế biến và quản lý sản xuất; đồng thời chú trọng truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm lên môi trường số.

Với sản phẩm OCOP, chất lượng phải được kiểm soát xuyên suốt từ vùng nguyên liệu đến chế biến, đóng gói và tiêu thụ. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ góp phần ổn định chất lượng mà còn giúp hợp tác xã quản lý tốt hơn quá trình sản xuất, tạo niềm tin với khách hàng và mở rộng thị trường.

Đóng gói chè tại HTX Hảo Đạt. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Tương tự, Hợp tác xã Tài Hoan ở xã Côn Minh, lựa chọn đầu tư công nghệ gắn với phát triển vùng nguyên liệu và bảo tồn giá trị truyền thống của sản phẩm.

Bà Nguyễn Thị Hoan, Giám đốc hợp tác xã cho biết, đơn vị đã liên kết với hơn 700 hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu khoảng 70 ha; đồng thời đầu tư nhà xưởng, dây chuyền nghiền, lọc tinh bột, tráng sấy miến, lò sấy công nghiệp, kho bảo quản và hệ thống phơi công nghệ cao.

Hợp tác xã xây dựng hệ thống quản lý chất lượng ISO 22000:2018, kiểm soát nguyên liệu và sản phẩm, áp dụng truy xuất nguồn gốc QR, bảo hộ nhãn hiệu, mã số, mã vạch. Muốn giữ vững thương hiệu OCOP 5 sao, hợp tác xã phải giữ chất lượng từ vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ chế biến, kiểm soát bằng tiêu chuẩn nhưng vẫn bảo tồn những giá trị truyền thống của sản phẩm.

Hướng tới hợp tác xã số, xanh và tuần hoàn

Bên cạnh chuyển đổi số và đổi mới công nghệ, Thái Nguyên định hướng phát triển hợp tác xã theo mô hình xanh, tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị từ phụ phẩm.

Sở Khoa học và Công nghệ xác định kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là một trong những trụ cột phát triển hợp tác xã trong giai đoạn tới. Với các hợp tác xã chè, phụ phẩm từ cành, lá, bã chè có thể được nghiên cứu để sản xuất phân hữu cơ, chế phẩm sinh học hoặc nguyên liệu cho các ngành khác. Trong chăn nuôi, chất thải có thể được xử lý để phát triển khí sinh học, phân bón hữu cơ; phụ phẩm trồng trọt có thể tận dụng làm phân hữu cơ, giá thể, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu năng lượng sinh khối.

Tuy nhiên, việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong khu vực hợp tác xã vẫn chưa đồng đều. Phần lớn hợp tác xã có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế, khó đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại; trình độ ứng dụng công nghệ giữa các hợp tác xã còn chênh lệch.

Đáng chú ý, nguồn nhân lực có kỹ năng về chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo còn thiếu. Kinh tế tuần hoàn mới dừng ở một số mô hình tận dụng phụ phẩm, chưa hình thành được các chuỗi tuần hoàn quy mô lớn.

Để khắc phục, Sở Khoa học và Công nghệ định hướng phối hợp với Liên minh hợp tác xã tỉnh và các sở, ngành xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp với từng hợp tác xã, ưu tiên hỗ trợ phần mềm quản trị, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc, chữ ký số, hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, quản lý vùng nguyên liệu và kết nối sàn thương mại điện tử.

Tỉnh sẽ thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, giống cây trồng, vật nuôi, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật; hỗ trợ đổi mới thiết bị theo hướng tiết kiệm năng lượng, công nghệ sạch, giảm phát thải và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp.

Chủ tịch Liên minh hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Văn Dũng cho rằng, để hợp tác xã phát triển theo hướng hiện đại, việc ứng dụng khoa học, công nghệ cần đi cùng liên kết giữa Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Hợp tác xã. Đây là điều kiện để hợp tác xã tiếp cận công nghệ, nguồn vốn, nhân lực và thị trường, thay vì tự xoay xở trong quá trình đổi mới.

Sở Khoa học và Công nghệ cũng định hướng lựa chọn một số hợp tác xã tiêu biểu để xây dựng các mô hình trình diễn về hợp tác xã số, hợp tác xã xanh, hợp tác xã tuần hoàn, hợp tác xã ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao.

Thanh toán không dùng tiền mặt. (Ảnh minh họa: Nguyễn Cúc/TTXVN)

Từ đó đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng. Sở phối hợp với Đại học Thái Nguyên, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ đào tạo cán bộ hợp tác xã về quản trị số, thương mại điện tử, marketing số, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo.

Phát triển hợp tác xã trong giai đoạn mới cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng nâng cao giá trị sản phẩm.

Với hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ cùng thế mạnh về chè, nông nghiệp và sản phẩm OCOP, Thái Nguyên có nhiều điều kiện để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với kinh tế tập thể. Trong đó, khoa học, công nghệ tạo động lực nâng năng suất, chất lượng; chuyển đổi số đổi mới phương thức quản trị; kinh tế xanh, tuần hoàn mở rộng dư địa phát triển, còn liên kết giúp hợp tác xã tiếp cận tốt hơn với nguồn lực, công nghệ và thị trường.

Phát triển hợp tác xã theo hướng số, xanh, tuần hoàn và bền vững không chỉ nâng sức cạnh tranh của sản phẩm mà còn gia tăng lợi ích cho thành viên, người lao động và người dân liên kết, góp phần đưa khu vực kinh tế tập thể Thái Nguyên phát triển hiệu quả, hiện đại và bền vững hơn.

Sở Khoa học và Công nghệ xác định tiếp tục giữ vai trò cầu nối giữa khoa học với sản xuất, giữa đổi mới sáng tạo với phát triển kinh tế, đưa tiến bộ khoa học, công nghệ đến gần hơn với từng hợp tác xã, người nông dân và sản phẩm của tỉnh./.

(TTXVN/Vietnam+)