Thái Nguyên 'đánh thức' tiềm năng du lịch xanh

Hồ Ba Bể được bao bọc bởi rừng nguyên sinh và hệ thống hang động phong phú, sở hữu hệ sinh thái đa dạng và cảnh quan hùng vĩ.

Không gian sinh thái định hình bản sắc du lịch

Nằm ở cửa ngõ vùng Việt Bắc, Thái Nguyên là điểm giao thoa giữa miền núi và trung du. Trên địa bàn có nhiều dải núi lớn với cảnh quan hùng vĩ. Phía Bắc là cánh cung Ngân Sơn - Sông Gâm; phía Tây Nam là dãy Tam Đảo.

Địa hình này tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch thể thao ngoài trời và chăm sóc sức khỏe. Đây cũng là cơ sở quan trọng để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, hướng tới mục tiêu đón ít nhất 12 triệu lượt khách vào năm 2030.

Với độ cao trung bình trên 900m so với mực nước biển, khí hậu trong lành, thảm thực vật phong phú, vùng núi Tam Đảo được xem như “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu cho cả khu vực.

Trong bối cảnh du lịch xanh và du lịch chăm sóc sức khỏe ngày càng được ưa chuộng, sườn Đông Tam Đảo trở thành vùng đất có nhiều tiềm năng để phát triển các khu nghỉ dưỡng sinh thái, các hoạt động trekking, đạp xe địa hình, dù lượn và trải nghiệm thiên nhiên.

Những vườn đào ở xã Ngân Sơn là địa điểm lý tưởng để trải nghiệm.

Một lợi thế nổi bật khác của Thái Nguyên là hệ thống núi đá vôi với nhiều hang động kỳ thú. Toàn tỉnh có hàng chục hang, động đã và đang được khai thác phục vụ du khách. Điển hình như hang Phượng Hoàng và suối Mỏ Gà ở xã Võ Nhai. Hang động này gắn với câu chuyện thủy chung trong tình yêu và những dấu ấn lịch sử của vùng đất.

Nhiều du khách trong và ngoài nước đã tìm đến tham quan, khám phá vẻ đẹp của hang. Những không gian kỳ bí nằm sâu trong lòng núi hiện vẫn đang được các nhà nghiên cứu khảo sát, với định hướng xây dựng các tuyến du lịch hang động mạo hiểm trong thời gian tới.

Bên cạnh đó còn có nhiều hang động khác như: Động Người Xưa ở xã Thần Sa; động Hua Mạ và động Thẳm Phầy tại xã Đồng Phúc; động Nàng Tiên ở xã Na Rì; động Puông ở xã Ba Bể… Mỗi hang động đều gắn với những câu chuyện lịch sử và huyền tích riêng. Động Người Xưa là nơi phát hiện dấu tích cư trú của người tiền sử cách đây hơn 41.500 năm.

Động Puông gắn với câu chuyện về một số tướng nhà Mạc tuẫn tiết tại đây gần 350 năm trước. Các hang động vừa có giá trị về địa chất, vừa mang sức hấp dẫn lớn đối với loại hình du lịch khám phá, nghiên cứu và trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ.

Năm 2025, các khu, điểm du lịch trên địa bàn tỉnh đón hơn 7,3 triệu lượt khách.

Cùng với hệ thống núi và hang động, Thái Nguyên còn sở hữu nhiều hồ nước lớn với cảnh quan đẹp và môi trường sinh thái trong lành. Tiêu biểu là hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể, hai điểm đến quen thuộc của du khách. Hồ Núi Cốc nằm giữa những đồi chè xanh mướt, đang được đầu tư phát triển thành khu du lịch tổng hợp với các loại hình nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch tâm linh và sinh thái.

Trong khi đó, hồ Ba Bể được bao bọc bởi rừng nguyên sinh và hệ thống hang động phong phú, sở hữu hệ sinh thái đa dạng và cảnh quan hùng vĩ. Không chỉ là điểm đến sinh thái hấp dẫn, nơi đây còn gắn với bản sắc văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao, tạo nên sự hòa quyện giữa thiên nhiên và đời sống cộng đồng.

Ngoài hai hồ lớn, trên địa bàn tỉnh còn có 69 hồ tự nhiên và nhân tạo như: Hồ Nặm Cắt ở xã Phong Quang; hồ Suối Lạnh ở xã Thành Công; hồ Ghềnh Chè ở xã Tân Cương... Bên cạnh chức năng cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống, các hồ còn góp phần điều hòa khí hậu, tạo cảnh quan sinh thái đặc sắc. Khi có sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp, nhiều hồ nước trở nên đẹp như những bức tranh thủy mặc.

Xác định du lịch là ngành kinh tế quan trọng, tỉnh Thái Nguyên tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng các khu vui chơi, giải trí và du lịch sinh thái.

Trên địa bàn tỉnh còn có các dòng sông lớn như sông Cầu, sông Công, sông Năng cùng nhiều khe suối, thác nước quanh năm trong mát, nuôi dưỡng đồng ruộng và nương chè. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cuối tuần và các hoạt động thể thao dưới nước.

Nếu được quy hoạch đồng bộ, hệ thống sông, suối và hồ nước của Thái Nguyên có thể hình thành mạng lưới du lịch xanh liên hoàn, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách.

Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, Thái Nguyên còn nổi tiếng với những vùng chè trứ danh, được bạn bè trong nước và quốc tế biết đến với danh xưng “đệ nhất danh trà”. Những đồi chè trải dài trên sườn núi, triền đồi không chỉ tạo nên cảnh quan đặc trưng mà còn trở thành sản phẩm du lịch độc đáo.

Ở vùng đầu nguồn sông Cầu còn có những cây chè shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi đã được công nhận là cây di sản Việt Nam; cùng với đó là chè hoa vàng được ví như “nữ hoàng của các loài trà”.

Ngoài giá trị kinh tế, các vùng chè còn là không gian trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách. Tại đây, du khách có thể tham gia hái chè, sao chè, thưởng trà, tìm hiểu nghệ thuật ướp hương và pha trà, qua đó cảm nhận chiều sâu văn hóa của vùng đất.

Di sản văn hóa bồi đắp sức hút điểm đến

Du khách trải nghiệm đạp xe trong tour du lịch tại ATK Định Hóa.

Song hành với tài nguyên thiên nhiên, Thái Nguyên còn sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú. Toàn tỉnh hiện có 3 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, 67 di tích cấp quốc gia, 323 di tích cấp tỉnh và 45 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia được công nhận. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch văn hóa và du lịch lịch sử.

Nổi bật trong số đó là các “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng như ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng từng sống và làm việc trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngoài ra còn có nhiều di tích tiêu biểu như Khu di tích Mai Sơn (ATK II) ở xã Kha Sơn; Di tích Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái ở phường Gia Sàng; Cụm di tích khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 ở phường Hoàng Văn Thụ; Đền thờ Lý Nam Đế ở phường Vạn Xuân; Khu di tích Nà Tu ở xã Cẩm Giàng… Mỗi di tích đều ghi dấu những trang lịch sử hào hùng của dân tộc.

Trong kho tàng văn hóa của tỉnh còn có nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc được các dân tộc gìn giữ qua nhiều thế hệ. Thực hành Then của các dân tộc Tày, Nùng, Thái đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó là hát Soọng Cô của người Sán Dìu; múa Tắc Xình của người Sán Chay; hát Pả Dung của người Dao; nghệ thuật múa Bát của người Tày; tri thức trồng và chế biến chè ở vùng “đệ nhất danh trà” Tân Cương.

Du khách nước ngoài khám phá vùng chè, văn hóa trà Thái Nguyên.

Những giá trị văn hóa này góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng và trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương. Về ẩm thực, Thái Nguyên nổi tiếng với nhiều đặc sản như: Bánh chưng Bờ Đậu, tương nếp Úc Kỳ, gạo Bao Thai Định Hóa…

Trong bữa ăn của đồng bào các dân tộc còn có xôi ngũ sắc, rượu men lá, miến dong, măng đắng nhồi thịt, gà chạy đồi. Điểm nhấn đáng chú ý là từ năm 2024 đến nay, nhiều nhà hàng đã sáng tạo hơn 100 món ăn mới sử dụng nguyên liệu từ chè và trà, tạo nên những trải nghiệm ẩm thực độc đáo cho du khách.

Trong bối cảnh ngành Du lịch đang chuyển hướng sang mô hình phát triển xanh và bền vững, việc khai thác hợp lý các giá trị tự nhiên và văn hóa của Thái Nguyên mang ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn là trách nhiệm gìn giữ tài nguyên và di sản cho các thế hệ sau.

Khi thiên nhiên được trân trọng, di sản được bảo tồn và cộng đồng được hưởng lợi từ du lịch, tiềm năng du lịch xanh của Thái Nguyên sẽ tiếp tục được khơi dậy, trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển lâu dài của ngành Du lịch địa phương.

Ngọc Chuẩn