'Tết xanh' ven sông Ngũ Huyện Khê

Khi cả làng được tự do… hít thở

Tam Tảo (xã Tiên Du) là thôn đông dân với khoảng 2.100 hộ và hơn 8.500 nhân khẩu. Nhiều năm liền, sự phát triển mạnh của nghề giấy và các cơ sở sản xuất trong Cụm công nghiệp Phú Lâm mang lại thu nhập nhưng cũng khiến môi trường sống bị bào mòn nghiêm trọng. Khói bụi từ lò hơi phủ kín mái nhà, bám dày sân, ngõ, nước thải xả ra kênh mương gây mùi hôi nồng nặc. Có thời điểm, người dân phải đóng kín cửa cả ngày, sinh hoạt trong sự ngột ngạt kéo dài. Bước ngoặt đến vào năm 2024, tỉnh Bắc Ninh kiên quyết yêu cầu các cơ sở sản xuất giấy, tái chế nhựa buộc phải dừng hoạt động theo lộ trình xử lý ô nhiễm. Những ống khói cao vút từng ngày đêm nhả khói đen nay im lìm. Các tuyến mương đang được nạo vét, khơi thông. Môi trường dần trong lành trở lại, tạo tiền đề cho đời sống sinh hoạt bình thường của người dân.

Một góc khu dân cư thôn Tam Tảo, xã Tiên Du.

Chiều xuống, bà Nguyễn Thị Kha - một người dân trong thôn, thong thả đẩy chiếc xe nôi đưa cháu nhỏ đi dạo quanh ngõ xóm. Con đường từng phủ bụi giấy nay khô ráo, sạch sẽ; hai bên là hàng rào, bờ tường đã được người dân quét dọn, chỉnh trang gọn gàng. Bà Kha chia sẻ: “Bây giờ, chúng tôi có thể bỏ khẩu trang, tự do hít thở cả ngày mà không lo lắng. Trước tôi hiếm khi đưa cháu ra ngoài chơi, nhất là những ngày các xưởng hoạt động liên tục, khói bụi khiến người lớn còn thấy khó thở. Giờ thì khác rồi, chiều nào tôi cũng đẩy cháu đi dạo một vòng cho thoáng, không khí thật dễ chịu”. Hình ảnh bà đưa cháu thong dong trên con đường làng yên ả là minh chứng sống động cho sự hồi sinh môi trường, điều mà nhiều năm qua người dân nơi đây mong mỏi.

Cách đó không xa, chị Quách Thị Mến, hộ kinh doanh tạp hóa trong thôn cũng cảm nhận rõ sự thay đổi. Nếu như trước kia, hàng hóa lúc nào cũng phủ kín bằng túi ni - lông lớn để tránh bụi, thì nay quầy hàng đã gọn gàng, sạch sẽ hơn. Dù việc buôn bán có phần chậm lại khi các doanh nghiệp dừng hoạt động, song theo chị, môi trường trong lành và sức khỏe mới là điều kiện quan trọng để tính toán sinh kế lâu dài.

Anh Ưng Sỹ Khôi, Trưởng thôn Tam Tảo cho biết: “Chi bộ, Ban công tác thôn cùng đoàn thanh niên, phụ nữ đồng loạt ra quân dọn vệ sinh, khơi thông cống rãnh, nạo vét mương thoát nước, vệ sinh đường làng. Dịp cuối năm, thôn tập trung làm sạch khu vực Nhà thủy đình - nơi từng tồn đọng rác thải, nước tù để trả lại không gian sinh hoạt cộng đồng”. Anh Khôi cũng chia sẻ dự định sau Tết, thôn sẽ tổ chức trồng cây và hoa xung quanh khu hồ.

Làm sạch từ ngõ xóm, khơi thông từng dòng chảy

Không chỉ thôn Tam Tảo, các tổ dân phố ven sông khác như Ngô Khê và Dương Ổ (phường Võ Cường) cũng đang chuyển mình theo cách làm bài bản, căn cơ hơn. Theo lãnh đạo Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Võ Cường, địa phương từng chịu áp lực lớn từ các cụm sản xuất, làng nghề ven sông Ngũ Huyện Khê. Sau khi các cơ sở gây ô nhiễm buộc phải dừng hoạt động, phường tập trung rà soát tổng thể hiện trạng môi trường, xác định rõ những “điểm nghẽn” về hạ tầng thoát nước, các tuyến kênh nội đồng, dân sinh đi qua khu dân cư để xây dựng lộ trình khắc phục. Nhiều tuyến cống, mương thoát nước trên địa bàn phường đã và đang được đưa vào kế hoạch nạo vét, khơi thông theo thứ tự ưu tiên, tập trung vào các khu vực dân cư đông đúc, những điểm thường xuyên xảy ra ứ đọng nước thải trước đây. Cùng đó, phường chỉ đạo các tổ dân phố, khu dân cư duy trì thường xuyên các đợt tổng vệ sinh môi trường, làm sạch đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải đúng nơi quy định, hạn chế tình trạng tái ô nhiễm.

Làng nghề Phong Khê (phường Võ Cường), làng nghề Phú Lâm (xã Tiên Du) nằm ven sông Ngũ Huyện Khê chuyên sản xuất giấy, trước đây được biết đến là những địa bàn ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Phong Khê có hơn 300 cơ sở sản xuất trong khu dân cư và 2 cụm công nghiệp; Phú Lâm có 27 cơ sở sản xuất nằm trong cụm công nghiệp và 8 cơ sở nằm ngoài cụm. Trước đó, hầu hết cơ sở đều chưa có giấy phép môi trường theo quy định; không đủ điều kiện cấp phép về phòng cháy, chữa cháy... Với sự vào cuộc xử lý quyết liệt của các cấp, ngành, phần lớn cơ sở sản xuất đều dừng, chuyển địa điểm sản xuất hoặc chuyển đổi mô hình hoạt động.

Tại tổ dân phố Ngô Khê, công tác làm sạch môi trường được xác định là nhiệm vụ lâu dài, không làm theo phong trào. Ông Nguyễn Minh Chiển, Tổ trưởng Tổ dân phố cho biết, sau khi các doanh nghiệp dừng hoạt động, môi trường đã có chuyển biến tích cực song để duy trì bền vững, thôn đang rà soát toàn bộ hệ thống cống, mương thoát nước trên địa bàn. “Chúng tôi đang khảo sát từng đoạn đường, nhất là các khu vực giáp ranh khu sản xuất cũ, để tổng hợp đề xuất cấp trên bố trí kinh phí khơi thông đồng bộ. Việc này không chỉ giảm ô nhiễm mà còn phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp, cải tạo đất đai, tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi cây trồng trong thời gian tới”- ông Chiển nói.

Song song với việc xử lý hạ tầng kỹ thuật, tổ dân phố Ngô Khê chú trọng chỉnh trang cảnh quan, làm đẹp không gian sống. Nổi bật là tuyến đường hoa do Chi hội Phụ nữ đảm nhận chăm sóc, tự quản. Trong khuôn viên nhà thờ Giáo xứ Ngô Khê, các loài hoa theo mùa thi nhau khoe sắc: Hoa giấy rực rỡ, hoa hồng, cẩm tú cầu xen lẫn những hàng cây xanh được cắt tỉa gọn gàng. Hằng tuần, chị em phụ nữ cùng nhau quét dọn, nhổ cỏ, tưới cây, giữ cho cảnh quan luôn sạch đẹp. Khi môi trường được cải thiện, con đường hoa không chỉ làm đẹp làng quê mà còn trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi người dân đi bộ, trò chuyện mỗi chiều.

Hành trình làm sạch môi trường ở các làng nghề ven sông Ngũ Huyện Khê không dừng lại ở việc giảm khói bụi, xử lý nước thải mà hướng tới mục tiêu lâu dài hơn là tái thiết không gian sống và sinh kế bền vững cho người dân. Các địa phương đang từng bước tính toán hướng phát triển mới dựa trên nông nghiệp, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp sạch; đồng thời yêu cầu các cơ sở sản xuất nếu hoạt động trở lại phải đáp ứng đầy đủ quy định bảo vệ môi trường.

Đón Tết Nguyên đán năm nay, người dân những làng nghề cũ không chỉ đón mùa xuân mới mà còn đón niềm tin về một tương lai xanh hơn, bền vững hơn trên quê hương mình.

Bài, ảnh: Huyền Thương - Hoài Thu