Tết Thanh Minh - giá trị văn hóa không thể lãng quên

Những ngày đầu tháng Ba âm lịch, khi tiết trời vào xuân trong trẻo, khắp các bản làng, phố phường trong tỉnh lại trở nên nhộn nhịp. Trong tâm thức người Việt, Tết Thanh minh là dịp để con cháu tưởng nhớ công lao, thể hiện lòng biết ơn và làm tròn bổn phận đối với các bậc tiền nhân; hoạt động tảo mộ vì thế trở thành nét chính không thể thiếu trong mỗi gia đình. Người dân không nhất thiết phải đi đúng ngày 3/3 âm lịch, mà có thể lựa chọn thời gian phù hợp trong khoảng tiết Thanh minh của tháng Ba, tùy theo điều kiện và lịch sinh hoạt của từng nhà.

Nhiều gia đình cùng nhau dọn dẹp, chỉnh trang phần mộ của tổ tiên trong dịp Tết Thanh minh.

Tại nhiều địa phương trong tỉnh, hoạt động tảo mộ trong dịp Tết Thanh minh diễn ra sôi nổi và ấm cúng. Ngay từ tối hôm trước, các gia đình đã tất bật chuẩn bị mâm lễ chu đáo với xôi ngũ sắc, thịt gà, thịt lợn…; tự tay cắt giấy tiền, dựng cây nêu để dâng lên tổ tiên. Mỗi người một việc, từ vo gạo, nhuộm màu xôi đến sắp sửa lễ vật, khiến không khí sum vầy lan tỏa trong từng nếp nhà. Ở nhiều dòng họ, việc tổ chức tảo mộ tập thể đã trở thành thông lệ tốt đẹp, được gìn giữ qua nhiều thế hệ; dù bận rộn mưu sinh nơi xa, con cháu vẫn cố gắng thu xếp trở về, sum họp cùng gia đình, dòng tộc.

Bà Nguyễn Thị Hòa, 94 tuổi, chia sẻ: Dù tuổi đã cao, nhưng mỗi dịp Tết Thanh minh, tôi vẫn luôn dặn dò con cháu thu xếp thời gian trở về nhà, về quê, chỉ cho các cháu phần mộ của tổ tiên. Gia đình tôi nay đã có hơn 30 người con, cháu, mỗi lần sum họp đều rất đông đủ. Để sau này, đến ngày này, các con, cháu vẫn biết nơi mà tìm về, thắp nén hương tưởng nhớ cội nguồn và giữ gìn truyền thống hiếu nghĩa của gia đình.

Từ sáng sớm, nhiều gia đình mang theo lễ vật, dụng cụ cùng nhau lên đường đi thanh minh. Trên các tuyến đường về quê, hình ảnh những người con xa xứ trở về với đồ lễ, hương nến, cuốc xẻng… tạo nên bức tranh sinh động, rộn ràng và chan chứa tình thân. Tại các khu đồi, các nghĩa trang, mọi người cùng nhau sửa sang, dọn dẹp phần mộ tổ tiên sạch sẽ, gọn gàng: phát quang cỏ dại, lau chùi bia đá, vun đắp lại phần mộ. Tiếng nói cười, sự giúp đỡ lẫn nhau khiến ngày lễ trở nên gắn bó, gần gũi. Những nén hương thơm cũng được thắp lên như lời tri ân sâu sắc gửi tới người đã khuất, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Những mâm lễ được con cháu chuẩn bị chu đáo, thành kính dâng lên tổ tiên.

Sau khi hoàn tất việc tảo mộ, không khí đoàn viên càng trở nên đậm đà, ấm áp. Nhiều gia đình quây quần bên nhau,cùng thưởng thức bữa cơm sum họp ngay tại phần mộ với những món ăn truyền thống mang đậm hương vị quê hương. Từ những em nhỏ đến người cao tuổi, ai nấy đều có mặt đông đủ, không chỉ để tưởng nhớ người đã khuất mà còn tận hưởng khoảng thời gian quý giá bên gia đình. Nhân dịp này, bà con tranh thủ thăm hỏi nhau hay họ hàng, làng xóm lâu ngày không gặp, góp phần gắn kết tình thân, làm bền chặt hơn nghĩa tình xóm làng.

Chị Tuyết Mai, phường Thục Phán, chia sẻ: Tôi lấy chồng xa nên Tết vừa rồi không có điều kiện về quê. Vì vậy, dịp Thanh minh năm nay, tôi cũng tranh thủ thu xếp công việc để trở về thăm gia đình, bạn bè. Được cùng người thân đi tảo mộ, thắp nén hương tưởng nhớ ông bà, rồi quây quần bên mâm cơm, trò chuyện sau bao ngày xa cách khiến tôi cảm thấy rất ấm lòng. Những dịp như thế này không chỉ giúp mình vơi đi nỗi nhớ quê mà còn khiến tình cảm gia đình, bạn bè thêm gắn bó, thân thiết hơn.

Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa tưởng niệm, Tết Thanh minh còn mang giá trị giáo dục sâu sắc, là dịp để mỗi người tự nhắc nhở về đạo hiếu, về trách nhiệm đối với gia đình, dòng họ. Những hành động cụ thể như dọn dẹp mộ phần, thắp hương tưởng niệm hay sum họp gia đình đều góp phần nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp, bền vững trong đời sống xã hội.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đời sống, cách thức tổ chức Tết Thanh minh cũng có nhiều thay đổi theo hướng văn minh, linh hoạt hơn. Với những gia đình bận rộn, việc chuẩn bị lễ vật không còn quá cầu kỳ như trước; nhiều người lựa chọn mua sẵn xôi, đồ lễ để tiết kiệm thời gian nhưng vẫn bảo đảm sự trang trọng, thành kính. Bên cạnh đó, ý thức hạn chế đốt vàng mã bừa bãi ngày càng được nâng cao, bởi không chỉ mất vệ sinh môi trường mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng tại các khu đồi, nghĩa trang.

Giữa nhịp sống hiện đại, Tết Thanh minh ở Cao Bằng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống, vừa trang nghiêm, vừa gần gũi. Những nén hương thơm, những mâm cơm sum họp, những câu chuyện thân tình… tất cả hòa quyện tạo nên một ngày lễ đậm nghĩa tình, để mỗi người thêm trân trọng gia đình, quê hương và cội nguồn của mình.

Thúy Mai