Tết Độc lập, về thăm Cẩm Sa anh hùng

Những ngày cuối tháng Tám lịch sử, hòa chung không khí thiêng liêng hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2026), chúng tôi tìm về Tổ dân phố Cẩm Sa, phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng (trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ là làng Cẩm Sa, xã Điện Nam, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), vùng đất "cát gấm" anh hùng ven dòng Cổ Cò. Qua từng trang sử vàng cùng những câu chuyện kể của các thế hệ đi trước, diện mạo một vùng đất kiên trung, nơi hạt giống cách mạng sớm đơm hoa kết trái, hiện lên đầy tự hào.

Nhà bia di tích tưởng niệm 7 Liệt sĩ - Dũng sĩ xã Điện Nam (nay là phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng)

Hạt giống Quốc ngữ trên vùng đất "Cát Gấm" đến hào khí “7 dũng sĩ Điện Nam”

Theo thư tịch cổ, tên gọi Cẩm Sa theo Hán tự nghĩa là "Cát Gấm", vùng đất phù sa trù phú bên dòng sông Cổ Cò hiền hòa sát biển. Nằm ở vị trí chiến lược kết nối giữa trung tâm Đà Nẵng và Hội An, Cẩm Sa không chỉ có vị trí địa lý đắc địa mà còn mang tầm quan trọng đặc biệt về quân sự và chính trị. Trong các cuộc kháng chiến, nơi đây trở thành "căn cứ lõm" vững chắc, là địa bàn đứng chân bí mật của các cơ quan để lãnh đạo phong trào cách mạng.

Nhưng để xây dựng nên một thế trận lòng dân kiên cường, bước ngoặt lại bắt đầu từ việc khai sáng trí thức. Nhận thức rõ "muốn làm cách mạng trước hết dân phải biết chữ", từ cuối năm 1942 đến đầu năm 1943, Cẩm Sa đã trở thành điểm sáng khởi nguồn khi đứng ra tổ chức và khai giảng lớp học đầu tiên của phong trào "Truyền bá Quốc ngữ" trong khu vực. Các đồng chí như Phạm Đức Thanh, Phạm Nghiên, Châu Ấm, Phạm Triêm, Lý Nẩm, Phạm Đức Luật đã trực tiếp vận động, tổ chức và đứng ra giảng dạy cho nhân dân.

Trò chuyện bên chén trà thơm, cựu chiến binh Lý Quốc Sum, Trưởng ban Liên lạc cán bộ du kích kháng chiến xã Điện Nam (phường Điện Bàn Đông) đã nói với chúng tôi về vai trò đặc biệt của phong trào này: “Người dân mình thấy giặc đến nhà thì đánh, rồi qua các lớp học chữ Quốc ngữ do các đồng chí đứng ra dạy, bà con mới đọc được sách báo, mới tiếp nhận tư tưởng Hồ Chí Minh. Từ biết chữ mới giác ngộ lý luận, biến lòng yêu nước tự phát thành sức mạnh tổ chức có quy mô."

Chính từ các lớp học Quốc ngữ, ánh sáng tư tưởng cách mạng đã thấm sâu vào từng người dân. Từ cái nôi phong trào đó, tháng 9/1946, Chi bộ Đảng xã Cẩm Sa (mật danh Chi bộ Trần Ngọc Quang) chính thức được thành lập do đồng chí Châu Ấm làm Bí thư, mở ra thời kỳ lãnh đạo trực tiếp nhân dân đứng lên đấu tranh giữ làng, giữ nước.

Trong suốt hai cuộc kháng chiến tàn khốc, Cẩm Sa luôn nằm trong tâm điểm đánh phá, càn quét của kẻ thù. Dù đối mặt với vô vàn gian khổ, tinh thần bất khuất của người dân Cẩm Sa chưa bao giờ bị khuất phục. Lịch sử địa phương mãi khắc ghi hình ảnh kiên cường của những chiến sĩ cách mạng.

Bia di tích tưởng niệm 7 Liệt sĩ - Dũng sĩ xã Điện Nam ghi lại chiến công oanh liệt của 7 dũng sĩ Điện Nam

Hào khí cách mạng ấy tiếp tục mạnh mẽ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, đỉnh cao là trận đánh đi vào huyền thoại của "7 dũng sĩ Điện Nam" ngày 19/1/1972. Trên trận địa mương thủy lợi quen thuộc của quê hương, 7 chiến sĩ du kích kiên trung của xã Điện Nam (trong đó có 5 con em Cẩm Sa) gồm: Nguyễn Thảng, Phạm Tòng, Nguyễn Cơ, Trần Hòa, Nguyễn Đáo, Phạm Đức, Lê Thời chỉ có vũ khí thô sơ nhưng đã đối đầu quả cảm với lực lượng áp đảo của địch gồm xe thiết giáp, trực thăng và cano chiến đấu.

Bằng tình yêu quê hương, sự mưu trí và lòng quả cảm phi thường, 7 chiến sĩ đã kiên cường chiến đấu liên tục trong hơn 10 giờ đồng hồ, loại 47 lính địch, bắn hạ 1 máy bay HU1A, bắn cháy 1 xe tăng M48, bắn hỏng 1 xe tăng khác. 7 người con đất Quảng ấy đã hi sinh toàn bộ trong trận đánh nhưng các anh chính là biểu tượng bất tử của tinh thần “Một tấc không đi, một ly không rời” và chính là niềm tự hào, tiếp thêm sức mạnh cho những người con Cẩm Sa kiên trung giữ đất, giữ làng. Hàng trăm người con Cẩm Sa mãi mãi nằm lại đất mẹ để đổi lấy độc lập, hòa bình cho thế hệ sau.

Người cựu binh già và lời nhắn: Thế hệ trẻ phải yêu sử, hiểu sử và tự hào về cội nguồn

Trao đổi với báo Công Thương, ông Lê Quốc Trung, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Cẩm Sa cho biết, toàn Tổ hiện có hơn 500 gia đình chính sách, thương binh, liệt sĩ, đặc biệt, Cẩm Sa có tới 112 Bà Mẹ Việt Nam anh hùng. Chính vì vậy, công tác chăm lo gia đình chính sách và đền ơn đáp nghĩa từ lâu đã trở thành một nét văn hóa, là tình cảm tự nhiên ăn sâu vào máu thịt của mỗi người dân nơi đây.

Cứ mỗi dịp lễ lớn như Quốc khánh (2/9) hay Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), bên cạnh hòa trong không khí rộn ràng cùng cả nước, người dân Cẩm Sa cũng lắng lại với những hoạt động tri ân thiết thực: từ thăm hỏi, tặng quà các gia đình thương bệnh binh, dọn dẹp vệ sinh khuôn viên Nhà bia ghi danh, đến các chương trình sinh hoạt truyền thống hướng về nguồn cội. Nhưng đặc biệt nhất, thiêng liêng nhất vẫn là dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) hằng năm. Vào ngày này, ngoài việc mỗi gia đình sửa soạn mâm cơm cúng giỗ riêng tại nhà cho người thân đã hy sinh, cả làng Cẩm Sa còn cùng nhau duy trì một nét đẹp văn hóa vô cùng độc đáo và xúc động: tổ chức mâm cơm “giỗ chung” tưởng nhớ những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống.

Nói về sự đổi thay của quê hương, ông Lê Quốc Trung tự hào chia sẻ: “Đổi lấy sự hy sinh vô bờ bến của thế hệ cha anh là một Cẩm Sa phát triển mạnh mẽ như ngày hôm nay. Từ vùng đất cát nghèo khó năm xưa, Cẩm Sa giờ đây đã khoác lên mình diện mạo đô thị văn minh, hạ tầng khang trang, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao toàn diện.”

Cựu chiến binh, thương binh Lý Quốc Sum (bên trái) và Bí thư chi bộ Tổ dân phố Cẩm Sa Lê Quốc Trung (bên phải) tự hào kể với chúng tôi về lịch sử làng Cẩm Sa anh hùng

Kể với chúng tôi những trang sử hào hùng của quê hương Cẩm Sa, cựu chiến binh, thương binh Lý Quốc Sum cho biết, thế hệ cha ông đi trước đã hi sinh cả tuổi trẻ, hàng triệu người đã nằm lại chiến trường để đất nước hòa bình. Những người còn sống may mắn được nhìn đất nước phát triển mạnh mẽ từng ngày. Thế nhưng, niềm vui ấy vẫn còn đi kèm trăn trở khi trong thời đại công nghệ số, các thế lực thù địch không ngừng dùng những thủ đoạn để đưa tin giả, đưa các luận điệu sai trái nhằm xuyên tạc lịch sử, làm phai nhạt lý tưởng và phá hoại nền tảng tư tưởng của thế hệ trẻ.

“Điều trăn trở lớn nhất còn lại của chúng tôi là làm sao để thế hệ trẻ hôm nay và mai sau phải thực sự hiểu sử, yêu sử và tự hào về cội nguồn của mình. Các cháu phải biết trân quý từng hạt gạo, từng tấc đất, từng thành quả hòa bình mà bao thế hệ cha anh đã phải đánh đổi bằng xương máu. Hãy sống, học tập và lao động sao cho thật xứng đáng với sự hy sinh vô giá của hàng trăm liệt sĩ, hàng trăm Mẹ Việt Nam Anh hùng trên mảnh đất Cẩm Sa kiên trung này!”, cựu chiến binh Lý Quốc Sum nhắn gửi.

Ngày nay, đến Cẩm Sa, hỏi về niềm tự hào của quê hương, người dân nơi đây sẽ cùng chỉ về một điểm đến: Nhà bia Di tích tưởng niệm 7 Liệt sĩ – Dũng sĩ Điện Nam được đặt ở chính vị trí nơi 7 dũng sĩ Điện Nam đã anh dũng chiến đấu liên tục hơn 10 giờ đồng hồ và anh dũng hi sinh. Đây cũng là địa chỉ đỏ, nhắc nhớ cho thế hệ trẻ: Phải trân trọng hòa bình, yêu lịch sử, bồi đắp và viết tiếp truyền thống tự hào của cha ông.

Vũ Lê