Tên lửa Shahab-3 huyền thoại Iran khiến Trung Đông rung chuyển, bí ẩn công nghệ đằng sau

Tên lửa Shahab-3 của Iran. Ảnh: wikipedia

Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông ngày càng leo thang, tên lửa Shahab-3 nổi lên như một biểu tượng của chương trình tên lửa Iran, kết hợp khéo léo giữa công nghệ nhập khẩu và sáng tạo nội địa để tạo ra vũ khí có khả năng tấn công mục tiêu cách xa hơn 1.000km.

Là nền tảng quan trọng trong kho vũ khí của Iran, tên lửa Shahab-3 không chỉ khẳng định năng lực răn đe chiến lược mà còn mở đường cho các biến thể hiện đại hơn, khiến thế giới phải chú ý đến sức mạnh tên lửa của quốc gia này.

Tên lửa Shahab-3 được Iran phát triển vào cuối những năm 1990, dựa chủ yếu trên công nghệ tên lửa Nodong-1 của Triều Tiên.

Tên lửa này trải qua các lần thử nghiệm từ năm 1998 và chính thức được đưa vào biên chế quân đội Iran vào ngày 7/7/2003.

Đây là tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) một tầng, sử dụng nhiên liệu lỏng, cho phép chuẩn bị và phóng nhanh hơn so với các loại tên lửa cũ, dù đòi hỏi quy trình xử lý và bảo quản phức tạp hơn.

Với chiều dài khoảng 16-16,58 mét, đường kính thân 1,25-1,38 mét và trọng lượng phóng khoảng 16.000-17.410kg, tên lửa Shahab-3 được thiết kế để triển khai cơ động trên xe phóng di động (TEL), giúp tăng khả năng sống sót bằng cách di chuyển nhanh chóng tránh bị phát hiện và tiêu diệt.

Iran phóng tên lửa Shahab-3 trong cuộc tập trận Nobel Prophet năm 2012. Ảnh: Hossein Velayati/Wikimedia Commons

Hệ thống động cơ chính của tên lửa Shahab-3 là động cơ nhiên liệu lỏng, dựa trên nền tảng công nghệ tên lửa Scud của Liên Xô nhưng được Triều Tiên cải tiến.

Động cơ sử dụng hỗn hợp nhiên liệu unsymmetrical dimethylhydrazine (UDMH) và chất oxy hóa nitrogen tetroxide, tạo lực đẩy mạnh mẽ để đạt tốc độ tối đa vượt Mach 5-7 ở giai đoạn cuối.

Thời gian đốt cháy động cơ thường khoảng 100-115 giây, giúp tên lửa đạt tầm bắn tiêu chuẩn khoảng 1.300km. Tùy theo trọng lượng đầu đạn, tầm bắn có thể thay đổi: với đầu đạn nặng 1.200kg thì tầm bắn khoảng 1.000-1.300km, còn với đầu đạn nhẹ hơn (khoảng 800kg) có thể đạt tới 1.500-2.000km ở một số phiên bản nâng cấp.

Khả năng mang đầu đạn lên đến 1,200kg (760-1.200kg), bao gồm đầu đạn nổ thông thường, đầu đạn hóa học, đầu đạn chùm hoặc thậm chí đầu đạn hạt nhân thế hệ đầu (dù Iran nhấn mạnh vai trò thông thường).

Về hệ thống dẫn đường và độ chính xác, tên lửa Shahab-3 sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính (INS) kết hợp con quay hồi chuyển và gia tốc kế, mang lại độ chính xác vòng tròn sai số (CEP) khoảng 2.500-3.000 mét ở tầm bắn tối đa, đủ để tấn công khu vực rộng lớn nhưng chưa cao đối với mục tiêu điểm.

Các biến thể sau này đã được cải tiến bằng cách bổ sung hỗ trợ GPS hoặc đầu đạn cơ động tái nhập (như ở Ghadr và Emad), giúp giảm sai số xuống còn 300-500 mét và tăng khả năng né tránh hệ thống phòng thủ tên lửa.

Tên lửa Shahab-3 được Iran bắn thử hồi năm 2017. Ảnh: IRNA.

Quỹ đạo bay của tên lửa Shahab-3 theo đường parabol, đạt độ cao tối đa khoảng 400km trước khi lao xuống mục tiêu, với tổng thời gian bay khoảng 10-15 phút tùy khoảng cách.

Tên lửa Shahab-3 đã sinh ra nhiều biến thể quan trọng, nâng cấp từ nền tảng gốc. Tên lửa Ghadr-1 mở rộng tầm bắn lên 1.600-1.950km nhờ khung nhẹ hơn bằng hợp kim nhôm và tối ưu hóa nhiên liệu. Tên lửa Emad tập trung vào đầu đạn cơ động tái nhập để tăng độ chính xác và khả năng xuyên thủng phòng thủ.

Dù là mẫu tên lửa cũ hơn trong kho vũ khí Iran, sản xuất bắt đầu từ đầu những năm 2000 và ước tính có hàng trăm quả đang phục vụ trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Ngay cả trong các sự kiện gần đây như các cuộc tấn công năm 2025-2026, tên lửa Shahab-3 vẫn được nhắc đến như một phần quan trọng của năng lực răn đe, dù Iran đang chuyển dịch sang các hệ thống tiên tiến hơn.

Tên lửa Shahab-3 thể hiện sự khéo léo của Iran trong việc biến công nghệ ngoại nhập thành tài sản nội địa, tạo nên một vũ khí chiến lược ảnh hưởng sâu sắc đến an ninh khu vực.

Đào Cảnh