Tên gọi Cầu Giấy từ đâu mà có?

Ngày nay, Cầu Giấy được biết đến là tên một phường của Hà Nội, trước đó là tên một quận đông dân của Thủ đô. Cái tên Cầu Giấy xuất phát từ một cây cầu nằm trên trục đường từ cửa phía Tây của thành Thăng Long, băng ngang qua sông Tô Lịch để đi lên xứ Đoài (Sơn Tây) xưa.

Vì sao gọi là Cầu Giấy?

Hình ảnh cây cầu được ghi lại trong văn bia “Trùng tu Tô Giang kiều bi ký” do Bùi Văn Trinh viết, dựng năm Vĩnh Trị thứ tư (1679). Bản dập hiện còn lưu tại Viện Thông tin Khoa học xã hội Việt Nam. Văn bia miêu tả như sau:

“Cầu dài 15 gian như cánh nhạn vút qua trời Thu hòa cùng non cao nước biếc, như cầu vồng ôm vòng dải Ngân Hà, một gác cao tỏa chiếu ánh hồng thịnh vượng, rực rỡ, thanh thoát. Trụ cầu vững vàng giữa dòng, đi trên ván khác nào dẫm nơi đất bằng... Xã Thượng Yên Quyết là thắng cảnh có cầu nổi tiếng ở sông Tô.

Cầu Giấy năm 1885.

Phía Đông cầu tiếp cận với kinh thành tụ hội văn vật, thuyền xe sum vầy. Phía Tây cầu núi Tản mờ xa, dáng vẻ lạ kỳ, anh linh hiển ứng. Dòng nhị thủy vòng phía Bắc đi về. Miếu thần phía Nam phù cho dân trong hạt phồn vinh. Bên cầu khách vui chén tạc chén thù. Trên đường người qua lại tấp nập. Thật là nơi ngoại ô lớn thông suốt bốn phương, năm ngả với đường thiên lý...”

Khu vực xung quanh cây cầu tập trung nhiều làng nghề làm giấy nổi tiếng của vùng Bưởi xưa như Yên Hòa, An Thái và Nghĩa Đô. Người dân quen gọi cây cầu bắc qua khu vực này là Cầu Giấy, lâu dần tên gọi ấy không chỉ dùng để chỉ cây cầu mà còn trở thành tên của cả vùng đất.

Không chỉ nổi tiếng với nghề làm giấy, vùng Cầu Giấy còn quy tụ nhiều làng nghề truyền thống khác như làng Vọng (Dịch Vọng Hậu) với nghề làm cốm, làng Giàn nổi tiếng nghề làm hương, làng Nghĩa Đô chuyên sản xuất kẹo mạch nha. Đây cũng là vùng đất giàu truyền thống hiếu học, lưu giữ nhiều di tích lịch sử, văn hóa và di tích cách mạng.

Lịch sử vùng đất mang tên Cầu Giấy

Trước kia, Cầu Giấy thuộc huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Từ năm 1831, thời nhà Nguyễn, địa bàn này thuộc phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội. Sau ngày giải phóng Thủ đô năm 1954, nơi đây thuộc quận VI ngoại thành Hà Nội.

Chùa Hà - di tích lịch sử văn hóa và di tích cách mạng thuộc phường Cầu Giấy. (Ảnh: Cổng thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội)

Đến năm 1961, Hà Nội mở rộng địa giới, xóa bỏ các quận, lập ra 4 khu phố nội thành và 4 huyện ngoại thành, từ đó huyện Từ Liêm được lập lại, gồm đất hai quận V và VI.

Ngày 22/11/1996, Chính phủ ra Nghị định 74-CP về việc thành lập quận Thanh Xuân, quận Cầu Giấy, thành lập và đổi tên một số phường thuộc thành phố Hà Nội. Theo nghị định, quận Cầu Giấy được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 thị trấn Cầu Giấy, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch và 3 xã Dịch Vọng, Yên Hòa, Trung Hòa thuộc huyện Từ Liêm.

Vì trùng tên với quận, thị trấn Cầu Giấy phải đổi tên thành phường Quan Hoa. Do đó, quận gồm 7 đơn vị hành chính trực thuộc là: Quan Hoa, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch, Dịch Vọng, Yên Hòa và Trung Hòa. Về sau, quận Cầu Giấy có 8 phường gồm Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu, Mai Dịch, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Quan Hoa, Trung Hòa và Yên Hòa.

Từ 1/7/2025, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, Cầu Giấy không còn là tên quận mà trở thành tên một phường của Hà Nội. Phường mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ hoặc một phần diện tích và dân số của sáu phường thuộc quận Cầu Giấy và quận Nam Từ Liêm cũ, gồm Yên Hòa, Quan Hoa, Dịch Vọng Hậu, Dịch Vọng, Mỹ Đình 1 và Mỹ Đình 2.

Việc lấy tên đơn vị hành chính mới là “Cầu Giấy” bảo đảm yếu tố lịch sử truyền thống, văn hóa, đồng thời phù hợp với nguyên tắc khuyến khích đặt tên của xã, phường theo tên của đơn vị hành chính cấp huyện (trước sắp xếp).

Diệu Hân