Tập trung ứng phó hạn, mặn:Triển khai các phương án

Công trình đập ngăn mặn Duy Thành đang được vận hành để giữ nguồn nước ngọt lại tại thượng lưu. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Nước mặn xâm nhập sâu, cường độ lớn

Dù đợt nắng nóng đầu tiên của năm 2026 đến từ cuối tháng 3, sớm hơn so với mọi năm, nhưng ngay từ giữa tháng 2/2025, nước mặn đã xâm nhập sâu lên sông Vĩnh Điện và gây ảnh hưởng nguồn nước tưới cho 330ha lúa đông xuân ở 2 phường Điện Bàn Đông, Ngũ Hành Sơn.

Cường độ xâm nhập mặn trên sông Vĩnh Điện được xem là mạnh hơn những năm trước khi đắp đập tạm ngăn mặn tại hạ lưu trạm bơm Tứ Câu. Nước mặn đã xâm nhập sâu, gây nhiễm mặn vượt ngưỡng 0,8‰ cho trạm bơm Vĩnh Điện (phường Điện Bàn) từ ngày 10/4, khiến trạm bơm này phải vận hành ngắt quãng trong ngày.

Ngày 8/4, độ mặn cao nhất tại cửa thu nước thô vào Nhà máy nước Cầu Đỏ (phường Cẩm Lệ) đã lên đến 12.312mg/l (tương đương 12,3‰) dù chỉ mới đầu mùa nắng, cao nhất trong 10 năm qua, chỉ thấp hơn độ mặn lịch sử vào tháng 7/2015 (gần 13.400mg/l). Tổng Giám đốc Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng Hồ Minh Nam thông tin: “Độ mặn tại cửa thu nước thô vào Nhà máy nước Cầu Đỏ từ đầu năm 2026 đến nay tăng, giảm theo thủy triều. Tuy nhiên, sắp đến, độ mặn sẽ tiếp tục tăng cao và thời gian nhiễm mặn nặng sẽ kéo dài hơn”.

Tuyến đập tạm ngăn sông Quảng Huế vẫn chưa được gia cố và đắp cao thêm nên gây chênh lệch mực nước lớn ở hạ lưu sông Vu Gia. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Đến sáng 12/4, tuyến đập tạm ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện tại hạ lưu trạm bơm Tứ Câu vẫn chưa được đắp, làm 2 trạm bơm Tứ Câu và Cẩm Sa (phường Điện Bàn Đông) tiếp tục dừng vận hành nhiều giờ trong ngày và gây khô hạn cho nhiều diện tích lúa đông xuân đang cần nước để chín rộ.

Bên cạnh đó, các cửa sông Vĩnh Điện, La Thọ, Lạc Thành bị bồi lấp nặng nề sau lũ lịch sử cuối năm 2025 vẫn chưa được nạo vét dẫn đến cản trở, hạn chế nước chảy từ các sông Thu Bồn, Vu Gia vào các cửa sông nói trên, làm các trạm bơm vận hành khó khăn do mực nước tại bể hút hạ thấp nhanh hoặc bị nhiễm mặn nặng.

Cùng với đó, tuyến đập tạm trên sông Quảng Huế cũng chưa được gia cố và đắp cao thêm nên lưu lượng nước chảy từ sông Vu Gia về sông Thu Bồn khá lớn, dẫn đến mực nước sông Yên và hệ thống đập dâng An Trạch hạ thấp nhanh mỗi ngày.

Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng đang triển khai thi công các công trình đảm bảo cấp nước sinh hoạt cho khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Một thách thức lớn nữa đối với công tác phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn ở hạ du sông Vu Gia - Thu Bồn là các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn được vận hành có xu hướng dự trữ nước để phát điện cho các tháng cao điểm của mùa nắng nóng và tác động của việc huy động sản lượng điện cao từ năng lượng mặt trời dẫn đến xả nước không đều, gây chênh lệch mực nước lớn hằng ngày. Đồng thời làm ảnh hưởng các trạm bơm và nước mặn xâm nhập càng sâu với độ mặn càng gia tăng, kéo dài; riêng tại cửa thu nước thô vào Nhà máy nước Cầu Đỏ đã quá 24 giờ có độ mặn cao nhất trong 1 giờ đo được hơn 1.000mg/l.

Đề phòng xảy ra hạn hán, thiếu nước cục bộ

Theo nhận định của Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ, năm nay, tại thành phố Đà Nẵng, nắng nóng có khả năng gay gắt hơn năm 2025. Trong tháng 4/2026, nắng nóng mở rộng về phạm vi ảnh hưởng và cường độ nắng nóng tăng dần với mức nhiệt cao nhất phổ biến 35-38°C. Xu thế chung nền nhiệt độ tại thành phố từ tháng 4 đến 6/2026 phổ biến xấp xỉ đến cao hơn trung bình nhiều năm cao nhất 1°C.

UBND phường Điện Bàn Đông huy động máy bơm để cứu diện tích lúa đang trổ chín bị thiếu nước tưới nhiều ngày do sông Vĩnh Điện nhiễm mặn nặng. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Ông Bùi Văn Chanh, Trưởng phòng Dự báo, Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ nhận định: “Các tháng 5 và 6/2026 là các tháng trọng điểm nắng nóng tại thành phố Đà Nẵng, trung bình mỗi tháng có 2-3 đợt xảy ra trên diện rộng với nhiệt độ cao nhất đạt 37-39°C, có nơi trên 40°C.

Từ tháng 4/2026, mực nước trên các sông thành phố Đà Nẵng chủ yếu biến đổi chậm và có xu thế hạ thấp dần. Mực nước trung bình trên các sông ở vùng trung lưu sông Vu Gia - Thu Bồn có khả năng ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ. Tổng lượng dòng chảy từ tháng 4 đến 6/2026 trên thượng nguồn sông Vu Gia tại Thạnh Mỹ ở mức thấp hơn so với trung bình nhiều năm cùng kỳ, thiếu hụt khoảng 30-50%... Trong các tháng mùa khô, cần đề phòng xảy ra hạn hán, thiếu nước cục bộ ở một số nơi và trong thời gian ngắn”.

Hiện nay, Chi cục Quản lý tài nguyên nước và thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng... đang hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt các phương án ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, đảm bảo cấp nước sinh hoạt và sản xuất trong năm 2026.

Đà Nẵng đang kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao quyền điều hành hệ thống đập dâng An Trạch khi mực nước hạ thấp hơn 1,8m trong hơn 12 giờ/ngày để đảm bảo cấp nước sinh hoạt và sản xuất. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Bà Đặng Nguyễn Thục Anh, Phó Chi cục Quản lý tài nguyên nước và thủy lợi cho hay, các sở, ngành, đơn vị sẽ tham mưu Chủ tịch UBND thành phố để sử dụng các nguồn nước mặt, nước dưới đất và các công trình cấp nước dự phòng hiện có nhằm chủ động ứng phó với tình trạng thiếu nước, đảm bảo cấp nước cho sinh hoạt và các nhu cầu sử dụng nước thiết yếu. Đồng thời huy động mọi nguồn lực khắc phục tình trạng thiếu nước trên địa bàn thành phố.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý cho biết, đã kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Quản lý tài nguyên nước xem xét điều chỉnh chế độ vận hành của các hồ thủy điện trong mùa cạn để đảm bảo cấp nước đủ cho hạ du mà phù hợp, hài hòa với đảm bảo an ninh năng lượng và an toàn hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh phát triển nguồn điện mặt trời, điện gió.

Bên cạnh đó, giao quyền điều hành hệ thống đập dâng An Trạch (gồm các đập dâng An Trạch, Hà Thanh, Thanh Quýt, Bàu Nít) cho Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng khi mực nước tại đập dâng An Trạch thấp hơn 1,8m trong hơn 12 giờ/ngày để đảm bảo cấp nước sinh hoạt và sản xuất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng.

HOÀNG HIỆP