Tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân thuê trụ sở công dôi dư cho hoạt động văn hóa

Cần chính sách đãi ngộ thiết thực cho lực lượng gìn giữ văn hóa

Cơ bản nhất trí cao với sự cần thiết ban hành dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, các đại biểu cho rằng, điều này bảo đảm thể chế kịp thời các nội dung liên quan đến Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, là sức mạnh thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh hiện nay.

Đánh giá cao quy định về cơ chế, chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống và bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm tại Điều 6, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Đặng Bích Ngọc cho rằng, trong bối cảnh hội nhập hiện nay, sự du nhập văn hóa từ bên ngoài ngày càng mạnh mẽ, nếu không có giải pháp kịp thời, nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ bị mai một.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Phạm Đại Dương điều hành phiên thảo luận

Thực tế cho thấy, ở nhiều địa phương, các nghệ nhân - những “báu vật nhân văn sống” đang nỗ lực duy trì, truyền dạy các giá trị văn hóa như Mo Mường, hát Then, múa khèn… Tuy nhiên, chế độ đãi ngộ đối với lực lượng này còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần có chính sách cụ thể, thiết thực hơn như: hỗ trợ sinh hoạt phí, bảo hiểm y tế, kinh phí mở lớp truyền dạy tại cộng đồng. Đồng thời, cần đưa nội dung giáo dục văn hóa truyền thống vào trường học, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của thế hệ trẻ.

ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) phát biểu

Bên cạnh đó, cần có chính sách học bổng, đào tạo cho con em dân tộc thiểu số theo học các ngành nghệ thuật truyền thống; gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, ưu tiên hỗ trợ đất đai, tài chính và các chính sách khác, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Ngoài ra, cần tăng cường phân cấp cho cơ sở, giảm thủ tục hành chính, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Đồng thời, cần xây dựng kế hoạch thực hiện hỗ trợ phù hợp, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả.

Liên quan đến chính sách phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị, cần bổ sung các cơ chế đào tạo, bồi dưỡng tài năng như đào tạo theo đơn đặt hàng, cấp học bổng cho tài năng trẻ, tổ chức các chương trình nâng cao trình độ chuyên môn.

ĐBQH Nguyễn Xuân Nghiêm (TP. Đà Nẵng) phát biểu

Theo ĐBQH Nguyễn Xuân Nghiêm (TP. Đà Nẵng), muốn tạo đột phá văn hóa thực sự, chính sách cần bổ sung những nhóm nhiệm vụ mang tính nền tảng: phát triển kinh tế địa phương, đầu tư hạ tầng đồng bộ, gắn với đảm bảo quốc phòng - an ninh. Bên cạnh đó, cần có cơ chế ưu đãi rõ ràng để thu hút doanh nghiệp, đặc biệt là về đất đai và thuế. Hiện nay, ưu đãi đầu tư chủ yếu tập trung vào khu công nghiệp, trong khi lĩnh vực văn hóa - nhất là ở vùng khó khăn lại chưa có động lực đủ mạnh để khu vực tư nhân tham gia. Nếu chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước thì không thể đáp ứng được.

Một vấn đề đáng lo khác được đại biểu chỉ ra là vấn đề bảo tồn tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số. Muốn truyền dạy thì phải có người dạy, nhưng thực tế lại thiếu giáo viên đạt chuẩn. Nghệ nhân thì không có cơ chế công nhận phù hợp, các cơ sở đào tạo cũng chưa đáp ứng. Khi không có người truyền dạy, việc bảo tồn sẽ chỉ còn trên giấy.

ĐBQH Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) phát biểu

Song song đó, sự du nhập mạnh mẽ của văn hóa ngoại lai cũng đang tác động rõ rệt đến giới trẻ. Không khó để thấy tình trạng thờ ơ với những giá trị gần gũi, trong khi lại cuồng nhiệt với các hiện tượng văn hóa bên ngoài. Đây không phải là câu chuyện mới, nhưng nếu không có giải pháp đủ mạnh và kịp thời, khoảng cách giữa các thế hệ với bản sắc văn hóa dân tộc sẽ ngày càng lớn. Theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, nếu đã xác định “đột phá” thì chính sách phải chỉ ra được điểm đột phá cụ thể, nếu ghi chung chung sẽ khó có thể tạo ra đột phá.

Cần lộ trình dài hạn cho xây dựng và phát triển đô thị di sản

Ở góc độ khác, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Nguyễn Văn Mạnh cho biết, khoản 3, Điều 5 của dự thảo quy định các địa phương thực hiện thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa do Chính phủ quy định được quyết định các cơ chế, chính sách ưu đãi về đất đai, phí và lệ phí. Đây là một sáng kiến đột phá, mở ra cơ hội lớn để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) phát biểu

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng thời gian thí điểm 5 năm là quá ngắn để triển khai mô hình đô thị di sản. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho một đô thị di sản đòi hỏi một quy mô lớn, cần sự đầu tư lâu dài, không chỉ từ ngân sách nhà nước mà còn từ nguồn vốn xã hội hóa. Do đó, 5 năm có thể chưa đủ để hoàn thiện các cơ sở vật chất và phát triển các hoạt động quảng bá, tuyên truyền, cũng như thu hút đầu tư. Đại biểu đề nghị cần có ít nhất 10 năm để thí điểm và triển khai đầy đủ các mục tiêu của mô hình này.

Ngoài ra, để sử dụng các trụ sở công dôi dư cho hoạt động văn hóa, thể thao, theo đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Chính phủ cần có hướng dẫn chi tiết hơn về hồ sơ thủ tục, giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân muốn thuê hoặc sử dụng trụ sở này. Nếu không, rất có thể các tổ chức sẽ gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ, dẫn đến việc triển khai các hoạt động văn hóa bị trì hoãn hoặc không đạt hiệu quả cao.

ĐBQH Nguyễn Thị Phú Hà (Phú Thọ) phát biểu

Liên quan đến quỹ phát triển văn hóa nghệ thuật, đại biểu băn khoăn về việc xác định đầu mối quản lý quỹ này, cũng như cách thức phân bổ vốn và giám sát việc sử dụng nguồn lực. Vì vậy, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị cần có các quy định chi tiết hơn về quản lý quỹ, đặc biệt là đối với việc đầu tư vào các dự án mạo hiểm, tránh tình trạng sử dụng sai mục đích hoặc phát sinh rủi ro không đáng có.

Góp ý vào nội dung này, ĐBQH Nguyễn Thị Phú Hà (Phú Thọ) cho biết, trong Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã quy định sẽ xây dựng quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình công tư, nhưng trong dự thảo nghị quyết lần này lại áp dụng mô hình mạo hiểm. Đại biểu cho rằng, cần phải xem xét lại mô hình này và có sự điều chỉnh phù hợp, đặc biệt là trong việc triển khai tại các địa phương. Việc thí điểm quỹ văn hóa chỉ nên thực hiện tại Trung ương trong giai đoạn đầu và sau khi đánh giá hiệu quả sẽ nhân rộng ra các địa phương.

ĐBQH Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) phát biểu

Mặt khác, ĐBQH Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) cho rằng, cần đổi mới quy định đưa âm nhạc vào trong trường học, trong đó, 60% sẽ học theo chương trình của Bộ Giáo dục và 40% thời gian còn lại thì Bộ Giáo dục cho phép HĐND tỉnh, thành phố được quyền tạo điều kiện cho các trường dạy về âm nhạc truyền thống của vùng, miền. Như vậy mới có thể tạo ra được thế hệ nghe trong tương lai. Về quy định ngày văn hóa cần đánh giá toàn diện, kể cả lấy ý kiến của các doanh nghiệp vì họ cũng chịu ảnh hưởng rất lớn.

“Có thể quy định ngày văn hóa là ngày thứ 6 cuối cùng của tháng 11, như vậy sẽ ghép với thứ Bảy, Chủ nhật mới tạo ra ngày nghỉ có thể diễn ra chuỗi hoạt động về văn hóa”, đại biểu nêu quan điểm.

Tin: Trần Tâm; Ảnh: Hồ Long