Tạo bước phát triển mới cho y học cổ truyền bằng tư duy và phương thức hiện đại

Các vị thuốc y học cổ truyền. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính gia tăng, nhu cầu phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và chăm sóc tại nhà ngày càng lớn. Đây vừa là thách thức, vừa mở ra dư địa để y học cổ truyền phát huy thế mạnh trong phòng bệnh, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Yêu cầu đặt ra hiện nay không dừng ở việc gìn giữ những giá trị đã có, mà cần tạo ra một bước phát triển mới cho y học cổ truyền bằng tư duy và phương thức hiện đại.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh như vậy tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Hội Đông y Việt Nam (22/8/1946-22/8/2026), tổ chức ngày 20/8 tại Hà Nội.

Cần kế thừa tinh hoa trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế cho hay, tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế ngày 20/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu có tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới đối với y học cổ truyền. Phát triển lĩnh vực này không phải trở lại những phương thức cũ mà cần kế thừa tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại, đưa y học cổ truyền trở thành một bộ phận hữu cơ của nền y học quốc gia và nguồn lực phát triển đất nước.

Vì vậy, điều này đặt ra yêu cầu chuyển cách tiếp cận từ bảo tồn đơn thuần sang khai thác có trách nhiệm và phát huy giá trị của di sản. Những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh, nguồn dược liệu và tri thức bản địa có giá trị cần được nghiên cứu, kiểm chứng, chuẩn hóa và đưa vào thực tiễn trên cơ sở khoa học, an toàn và hiệu quả.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại buổi lễ. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Thầy thuốc nhân dân, Phó giáo sư Đậu Xuân Cảnh - Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam cho biết trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, Hội Đông y Việt Nam đã tập hợp nhiều thế hệ thầy thuốc, lương y, lương dược, đóng góp vào việc bảo tồn, kế thừa và phát huy kho tàng tri thức y học cổ truyền của dân tộc. Đến nay, Hội có mạng lưới rộng khắp với gần 70.000 hội viên và hơn 10.000 phòng chẩn trị, trung tâm Đông y của các cấp Hội và hội viên.

Quy mô sử dụng y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cũng ngày càng lớn. Năm 2025, cả nước có khoảng 7 triệu lượt khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Quỹ Bảo hiểm y tế hiện chi trả 229 loại thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Những con số này cho thấy y học cổ truyền không chỉ là di sản văn hóa, tri thức mà đang hiện diện trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và nhu cầu điều trị của người dân.

Phát huy vai trò của y học cổ truyền tại cộng đồng và y tế cơ sở

Phó giáo sư Đậu Xuân Cảnh cho biết, bước vào giai đoạn mới, Hội xác định chuyển từ tư duy quản lý một lĩnh vực chuyên môn sang kiến tạo hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia. Hệ sinh thái này hướng tới kết nối người thầy thuốc với người bệnh, tri thức truyền thống với khoa học hiện đại, vùng dược liệu với công nghiệp chế biến, khám chữa bệnh với đào tạo, nghiên cứu và du lịch sức khỏe.

Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ được xác định là những động lực để nâng tầm di sản. Các bài thuốc, phương pháp chữa bệnh và tri thức bản địa có giá trị cần được kiểm kê, số hóa, nghiên cứu, chuẩn hóa và bảo hộ, đồng thời thúc đẩy mô hình kết hợp Đông-Tây y trên cơ sở bằng chứng khoa học.

Cùng với đó, phát triển dược liệu được định hướng theo chuỗi giá trị, từ vùng trồng đạt chuẩn, truy xuất nguồn gốc đến chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và từng bước tham gia thị trường quốc tế. Nếu hình thành được chuỗi giá trị đủ mạnh, dược liệu không chỉ cung cấp nguyên liệu cho khám, chữa bệnh trong nước mà còn có khả năng trở thành một ngành kinh tế gắn với công nghiệp dược, nông nghiệp, nghiên cứu khoa học và xuất khẩu. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia cho y học cổ truyền Việt Nam.

Hướng tới Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hội Đông y Việt Nam xác định lấy sức khỏe và an toàn người bệnh làm trung tâm; xây dựng nguồn nhân lực Đông y thời đại mới; phát triển công nghiệp dược liệu và từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia về y học cổ truyền Việt Nam.

Đến nay, Hội Đông Y có mạng lưới rộng khắp với gần 70.000 hội viên. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh tinh thần cốt lõi là không chỉ gìn giữ mà phải biến di sản thành nguồn lực phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển kinh tế sức khỏe và góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Y tế đề nghị Hội Đông y Việt Nam tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ, trong đó chú trọng phát huy vai trò của y học cổ truyền tại cộng đồng và y tế cơ sở; thúc đẩy kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại dựa trên bằng chứng khoa học; số hóa kho tàng tri thức, xây dựng cơ sở dữ liệu; phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị; nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, giữ gìn y đức và tăng cường vai trò tự quản nghề nghiệp.

Một trong những hướng đi quan trọng là đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển. Kho tàng tri thức y học cổ truyền được hình thành qua nhiều thế hệ cần từng bước được kiểm kê và số hóa, qua đó tạo cơ sở cho nghiên cứu, đánh giá, chuẩn hóa và ứng dụng rộng rãi hơn.

Đây cũng là một trong những nội dung nằm trong chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia áp dụng trong ngành y tế theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.”

Việc triển khai Nghị quyết 57 đối với ngành Y tế được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực, toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân và thúc đẩy nhanh tiến trình xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, xây dựng hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả, thân thiện và ngày càng phục vụ người dân tốt hơn./.

(Vietnam+)