Tăng cường hỗ trợ người bị bạo lực trên cơ sở giới dựa trên hiểu biết về sang chấn

Nằm trong khuôn khổ dự án do Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tài trợ, Hội thảo kỷ niệm 10 năm Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3), qua đó nâng cao năng lực hệ thống hỗ trợ và bảo đảm quyền cho phụ nữ và trẻ em gái tại Việt Nam.

Sự kiện quy tụ gần 100 đại biểu từ nhiều lĩnh vực ở cả Trung ương và địa phương, bao gồm y tế, pháp lý, công tác xã hội, công an, các đối tác phát triển, khối học thuật, các tổ chức xã hội.

Đây là diễn đàn quan trọng để các bên cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, thảo luận về các thách thức và đề xuất các kiến nghị chính sách nhằm chuẩn hóa quy trình chăm sóc TIC tại các cơ sở cung cấp dịch vụ trên toàn quốc.

Hội thảo cũng nhằm đánh giá hiệu quả của các dịch vụ tích hợp tại các Ngôi nhà Ánh dương, mô hình trung tâm dịch vụ một cửa đầu tiên tại Việt Nam do UNFPA tài trợ, và cách thức lồng ghép sâu rộng hơn các nguyên tắc TIC để tăng cường khả năng tiếp cận cho các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất

Tham dự chương trình có Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam Matt Jackson; Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học - Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tùng; Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao Lương Ngọc Trâm; Tiến sĩ Khoa Tâm lý học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Trần Thu Hương; cùng gần 100 đại biểu, chuyên gia các tổ chức uy tín trong và ngoài nước.

Hội thảo tiếp nối những kết quả từ Khóa tập huấn chuyên sâu kéo dài 3 ngày (23-25/3) tại Hà Nội - giúp tập trung nâng cao kiến thức và kỹ năng thực hành cho 45 đại biểu đến từ 7 tỉnh thành (An Giang, Khánh Hòa, Hà Tĩnh, Điện Biên, Phú Thọ, Quảng Ninh, Thanh Hóa) cùng đại diện Hội Nông dân Việt Nam, đường dây nóng 18001768 và các tổ chức liên quan.

Tại khóa tập huấn, các đại biểu đã được trang bị các kỹ năng hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực dựa trên hiểu biết về sang chấn từ các chuyên gia quốc tế, đặc biệt chú trọng vào các tình huống nhạy cảm trong bối cảnh khẩn cấp. Việc áp dụng TIC giúp các cán bộ thay đổi cách tiếp cận: Thay vì chỉ tập trung vào quy trình xử lý sự việc, thấu hiểu những tác động tâm lý sâu sắc của sang chấn của người bị bạo lực là bước cần thiết để cung cấp dịch vụ an toàn, nhân văn, đồng thời lấy người bị bạo lực làm trung tâm và tránh gây tái sang chấn.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam Matt Jackson đã gửi lời cảm ơn tới KOICA vì luôn đồng hành, hỗ trợ Việt Nam trong nỗ lực chấm dứt bạo lực trên cơ sở giới. Ngay từ những ngày đầu, sự hợp tác của KOICA đóng vai trò nền tảng trong việc thành lập Ngôi nhà Ánh Dương đầu tiên vào năm 2020. Đến nay, mối quan hệ hợp tác đó vẫn tiếp tục được duy trì thông qua nguồn tài trợ quý báu cho dự án khẩn cấp tại Quảng Ninh, góp phần bảo đảm các dịch vụ thiết yếu, cứu sinh cho người bị bạo lực giới không bị gián đoạn, ngay cả sau khi thiên tai xảy ra.

"Chính sự cam kết này đã giúp UNFPA chuyển hóa các tiêu chuẩn toàn cầu thành những hành động cụ thể, phù hợp với bối cảnh địa phương và bền vững lâu dài; đồng thời kết nối, đưa các chuyên gia quốc tế, như các chuyên gia về TIC, đến làm việc trực tiếp với lực lượng tuyến đầu trong suốt thời gian qua", ông Matt Jackson bày tỏ.

Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam nhấn mạnh, việc áp dụng TIC không phải là một lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu để bảo đảm chất lượng dịch vụ. Nếu thiếu lăng kính thấu hiểu sang chấn, ngay cả những nỗ lực thiện chí nhất, dù tại đồn công an, bệnh viện hay tòa án, cũng có thể vô tình khiến nạn nhân phải trải qua sang chấn một lần nữa. Khi không hiểu đúng về sang chấn, chúng ta có nguy cơ dựng lên những “bức tường” thay vì “nhịp cầu” cho quá trình hồi phục.

Theo ông, TIC đòi hỏi sự phối hợp liên ngành. Chỉ khi các lĩnh vực tư pháp, y tế và công tác xã hội cùng sử dụng chung một “ngôn ngữ” của sự thấu cảm và nhận thức về sang chấn, thì người bị tổn thương mới thực sự cảm thấy an toàn để lấy lại quyền tự chủ và tái thiết cuộc sống.

"Mục tiêu của chúng ta là bảo đảm mọi người đều có thể thực hiện quyền và lựa chọn của mình trong sự tôn trọng và nhân phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khẩn cấp như thiên tai, khi người bị tổn thương dễ rơi vào tình trạng mong manh nhất, và khi đó, các dịch vụ “không gián đoạn” của chúng ta cần được phát huy tối đa hiệu quả", ông Matt Jackson chỉ rõ.

Đặc biệt, ông khuyến nghị, Việt Nam cần thể chế hóa cách tiếp cận chăm sóc dựa trên sang chấn trong các khuôn khổ pháp lý và chính sách quốc gia. Cụ thể, UNFPA đề xuất bảo đảm nguồn tài chính quốc gia ổn định cho công tác đào tạo TIC thường xuyên, đồng thời đưa các chỉ số TIC vào hệ thống giám sát và đánh giá cấp quốc gia. Việc chuẩn hóa TIC ở cấp chính sách là yếu tố then chốt để bảo đảm mọi nạn nhân đều nhận được sự hỗ trợ chất lượng cao, giàu tính nhân văn và nhất quán.

Trả lời phỏng vấn Báo Thế giới và Việt Nam về việc ứng dụng TIC trong xét xử các trường hợp bạo lực giới, bà Lương Ngọc Trâm, Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao chia sẻ, có những vụ án về xâm hại tình dục, bạo lực giới bắt buộc thẩm phán phải thẩm định lời khai của nạn nhân, đồng thời tiến hành đối chất giữa nạn nhân và người bị buộc tội tại phiên tòa.

Trong trường hợp này, nhiệm vụ của thẩm phán vẫn phải bảo đảm nhạy cảm giới và tính chất của phiên tòa thân thiện trong khi quá trình tố tụng có phần cứng nhắc.

Theo bà Lương Ngọc Trâm, bên cạnh Luật Tư pháp người chưa thành niên, đã có rất nhiều văn bản pháp luật khác như Nghị quyết Hội đồng thẩm phán và Thông tư của Chánh án giao cho các thẩm phán, với nhiệm vụ tiến hành phiên tòa một cách thân thiện trong những vụ án này.

Bên cạnh đó, Tòa án tối cao cũng tổ chức nhiều phiên tòa giả định, phiên tòa rút kinh nghiệm và tập huấn chuyên sâu cho các thẩm phán các cấp để bảo đảm trong quá trình tố tụng không làm tái sang trấn cho người bị hại sau khi đã xét xử xong các vụ án của mình.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã đánh giá cao hoạt động này, nhất là khi Việt Nam đang nỗ lực củng cố hệ thống an sinh xã hội và ứng phó với các thách thức mới từ biến đổi khí hậu và thiên tai - những bối cảnh thường làm gia tăng nguy cơ bạo lực giới.

Hội thảo cũng đóng vai trò là nền tảng cho công tác vận động chính sách, hướng tới việc xây dựng các khuyến nghị thực tế để củng cố hệ thống và cơ chế phối hợp liên ngành một cách đồng bộ, minh bạch và hiệu quả hơn.

Chuỗi tập huấn và hội thảo tái khẳng định cam kết của UNFPA trong việc đồng hành cùng Việt Nam để hiện thực hóa mục tiêu: Chấm dứt bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái, hướng tới một xã hội an toàn, bao trùm và thực hiện hóa tầm nhìn của Chương trình nghị sự 2030 vì Phát triển bền vững, bảo đảm mọi cá nhân đều được bảo vệ khỏi bạo lực và phân biệt đối xử.

Ngọc Linh - Như Quỳnh