Tăng cường giáo dục pháp luật tại trường học ở Thủ đô: Bài 1: Vị thành niên vi phạm pháp luật và hồi chuông cảnh báo từ học đường

Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, từ các chủ trương, kế hoạch của thành phố đến những cách làm linh hoạt, sáng tạo tại cơ sở, công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật trong học đường đang từng bước được đổi mới theo hướng gần gũi, thiết thực và hiệu quả hơn. Pháp luật không còn là những quy định khô cứng, mà được chuyển tải bằng nhiều hình thức sinh động, gắn với đời sống học sinh, góp phần hình thành nền tảng văn hóa tuân thủ pháp luật ngay từ sớm.

Tình trạng tội phạm ngày càng “trẻ hóa” với diễn biến phức tạp, nhiều vụ việc nghiêm trọng liên quan đến thanh thiếu niên đang gióng lên hồi chuông cảnh báo. Không chỉ để lại hệ lụy cho chính các em, thực trạng này còn tác động tiêu cực đến gia đình và gây bất ổn cho cộng đồng, đòi hỏi sự quan tâm, vào cuộc kịp thời của toàn xã hội.

Bài học từ những vụ việc đau lòng

Thời gian gần đây, các hành vi gây rối trật tự công cộng, cướp tài sản, cố ý gây thương tích, thậm chí án mạng do người chưa thành niên gây ra có xu hướng gia tăng, với tính chất ngày càng nghiêm trọng. Dù tuổi đời còn rất trẻ, hiểu biết pháp luật còn hạn chế, nhưng nhiều trường hợp lại hành động bộc phát, thiếu kiềm chế, dẫn đến hậu quả đặc biệt nặng nề.

Bị cáo T.V.M bị đưa vào phòng xét xử. Ảnh: Chu Dũng

Mới đây, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã xét xử, tuyên phạt 9 năm tù đối với bị cáo L.M.Kh (sinh năm 2011) về tội giết người. Nạn nhân là bạn học cùng tuổi. Vụ việc bắt nguồn từ mâu thuẫn nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Theo hồ sơ vụ án, chiều 25-10-2025, sau khi xảy ra cãi vã qua tin nhắn do không đi chơi cùng nhau, cả hai hẹn gặp nhau để “giải quyết”. Khoảng 20h cùng ngày, Kh. điều khiển xe máy của gia đình đến điểm hẹn, mang theo dao để trong cốp xe. Tại đây, hai bên tiếp tục xô xát. Trong lúc nóng giận, Kh. dùng dao đâm nhiều nhát khiến nạn nhân bị thương nặng và tử vong trên đường đi cấp cứu do mất máu cấp.

Vụ án Đ.K.L, nữ sinh hơn 16 tuổi dùng dao tấn công cha mẹ tại Hà Nội một lần nữa là hồi chuông cảnh báo về sự lệch lạc nhận thức và kỹ năng sống của một bộ phận thanh thiếu niên. Theo hồ sơ, L (sinh ngày 11-9-2008), sống trong gia đình có điều kiện, cha mẹ luôn quan tâm, kỳ vọng vào con. Thời điểm xảy ra vụ việc, L học tập sa sút, bỏ học, thường xuyên tụ tập bạn xấu, nảy sinh tâm lý chống đối, oán hận khi bị cha mẹ nhắc nhở. Rạng sáng 16-11-2024, L. xuống bếp lấy dao tấn công cha mẹ khi đang ngủ. May mắn, các nạn nhân được cấp cứu kịp thời nên không nguy hiểm đến tính mạng. Tòa án sau đó đã tuyên phạt bị cáo 5 năm tù, đồng thời áp dụng chính sách khoan hồng đối với người chưa thành niên.

Dư luận có lẽ vẫn chưa thể quên cách đây hơn 1 năm trước, vụ việc T.V.M, sinh năm 2008 bị đưa ra xét xử và tuyên án 4 năm 9 tháng tù vì đã đánh nam sinh N.H.Đ, sinh năm 2010, học sinh trường THCS Việt Hưng chết não dẫn đến tử vong. Đáng nói, trong vụ án này, các học sinh chỉ vì mâu thuẫn nhỏ nhưng đã tấn công bạn học, không nghĩ đến hậu quả nghiêm trọng sẽ xảy ra.

Nhóm thanh thiếu niên dùng hung khí truy đuổi nhau gây náo loạn đường phố tại phường Long Biên. Ảnh: Chu Hương

Khoảng tháng 3-2025, tại Hưng Yên tiếp tục xảy ra vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Chỉ vì thường xuyên bị bà nội nhắc nhở chuyện học tập, sinh hoạt, Nguyễn Chu Thanh Tú (16 tuổi) đã nảy sinh ý định sát hại bà. Tú thuê Lê Gia Bảo (15 tuổi, quen qua trò chơi điện tử) với số tiền 5 triệu đồng, lo toàn bộ chi phí để cùng thực hiện hành vi. Sau khi gây án, hai đối tượng phi tang thi thể và đốt nhà nhằm xóa dấu vết. Vụ việc gây hoang mang khi hung thủ mới 15–16 tuổi nhưng hành vi mang tính toán, tàn nhẫn với chính người thân. Ở lứa tuổi đáng ra cần được giáo dục, yêu thương gia đình, các đối tượng lại bộc lộ sự lệch lạc nhận thức và coi thường pháp luật đến rợn người.

Độ tuổi vi phạm pháp luật ngày càng trẻ hóa

Tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật đang có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ nguy hiểm. Nhiều hành vi như gây rối trật tự công cộng, vi phạm an toàn giao thông, tụ tập đua xe, mang theo hung khí… diễn ra ngày càng phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với xã hội. Đáng nói, các đối tượng vi phạm đều trong độ tuổi thanh thiếu niên, có nhiều em đang trong độ tuổi đi học. Nhiều vụ xuất phát từ những mâu thuẫn nhỏ trong sinh hoạt, giao tiếp hàng ngày nhưng do thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, một số thanh thiếu niên đã lựa chọn cách giải quyết bằng bạo lực, gây hậu quả nghiêm trọng.

Clip một nữ sinh bị nhóm bạn đánh hội đồng tại khu vực cánh đồng ngô thuộc xã Ba Vì (TP Hà Nội) lan truyền trên mạng xã hội những ngày đầu năm 2026. Ảnh: Cắt từ clip

Không ít trường hợp còn bị lôi kéo, rủ rê qua mạng xã hội, hình thành các nhóm tụ tập gây rối, thách thức lực lượng chức năng. Địa bàn vi phạm không chỉ ở đô thị mà còn lan ra khu vực nông thôn, vùng ven, khu công nghiệp. Hành vi gây rối trật tự công cộng của thanh thiếu niên không chỉ làm mất an ninh, trật tự tại địa phương mà còn ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của nhân dân, làm gia tăng tâm lý lo lắng, bất an trong xã hội và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các loại tội phạm nghiêm trọng khác.

Theo thống kê sơ bộ, trung bình, mỗi năm cả nước có khoảng 13.000 thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. Trong đó, tỷ lệ gây án ở tuổi vị thành niên là 5,2% đối với người dưới 14 tuổi, 24,5% đối với người từ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và 70,3% đối với người từ 16 đến dưới 18 tuổi. Các hành vi vi phạm không chỉ dừng lại ở những hành vi nhỏ lẻ như trộm cắp vặt, gây rối trật tự công cộng mà còn bao gồm cả những tội nghiêm trọng như cướp giật, trộm cắp tài sản có tổ chức, bạo lực học đường và thậm chí là mua bán tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy và giết người.

Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định rõ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và chính sách xử lý đối với người chưa thành niên, theo hướng vừa nghiêm minh, vừa nhân đạo. Theo đó, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác; người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng theo quy định đã nêu trong luật.

21 học sinh tham gia tụ tập, chuẩn bị hung khí để đánh nhau tại phường Chương Mỹ tháng 11-2025 được Công an phường bàn giao cho nhà trường và phụ huynh trực tiếp quản lý, giáo dục. Ảnh: CAP

Bộ luật Hình sự cũng quy định người từ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi được hưởng chính sách về người dưới 18 tuổi phạm tội, theo đó: Không áp dụng hình phạt tù chung thân, tử hình đối với người dưới 18 tuổi; đối với người từ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thì hình phạt tù cao nhất không quá 12 năm; đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì hình phạt tù cao nhất không quá 18 năm tù; trường hợp áp dụng tù có thời hạn thì hình phạt với người dưới 18 tuổi sẽ không quá 3/4 mức hình phạt đối so với người đã thành niên...

Sự trẻ hóa tội phạm không chỉ phản ánh một thực trạng đáng lo ngại về đạo đức và giáo dục mà còn đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống pháp luật và an ninh trật tự. Điều đáng lo ngại hơn là các hành vi phạm tội ngày càng có tổ chức và nguy hiểm hơn. Đây là một thách thức lớn cho công tác phòng chống tội phạm, đòi hỏi sự nỗ lực và hợp tác từ nhiều phía.

Hồng Nhung - Ánh Tuyết