'Tài nguyên mềm du lịch'

Du khách trải nghiệm làm bánh bí đỏ tại điểm du lịch cộng đồng Hữu Liên (xã Hữu Liên)

Lạng Sơn là vùng đất sinh sống của nhiều dân tộc với đa dạng các giá trị văn hóa độc đáo. Mỗi dân tộc tập trung ở một số khu vực, địa bàn nhất định, tạo nên những bản sắc văn hóa riêng mang tính bản địa, thể hiện đặc trưng qua các phong tục, tập quán, dân ca dân vũ, ẩm thực… Chính điều này là một trong những chất xúc tác để du lịch cộng đồng phát huy hiệu quả. Bởi lẽ, yếu tố căn cốt của du lịch cộng đồng là du khách trải nghiệm sâu sắc văn hóa, lối sống, ẩm thực, và cảnh quan bản địa.

Dễ nhận thấy, tại nhiều làng du lịch cộng đồng trong tỉnh, kiến trúc nhà sàn truyền thống vẫn được gìn giữ tương đối nguyên vẹn. Những ngôi nhà sàn mái ngói âm dương không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân mà còn là không gian lưu giữ ký ức văn hóa của cộng đồng. Mỗi nếp nhà là một câu chuyện về cách thích ứng với địa hình, khí hậu; về quan niệm sống hài hòa với thiên nhiên của đồng bào các dân tộc vùng cao. Đơn cử như làng Quỳnh Sơn (xã Bắc Sơn). Điểm nhấn của làng là hiện vẫn bảo tồn được hơn 400 ngôi nhà sàn cổ của người Tày, tất cả đều hướng về phía Nam – biểu tượng của sinh khí, của sự may mắn và ấm no.

Anh Lê Hùng Khương, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Đến làng Quỳnh Sơn du lịch nhiều lần, mỗi khi đến tôi đều rất ấn tượng với những ngôi nhà sàn của người Tày nơi đây. Dù cùng lợp mái ngói âm dương, song mỗi ngôi nhà lại mang một dấu ấn riêng biệt. Cùng với đó, tôi đã trải nghiệm, hiểu hơn về văn hóa của người Tày, tôi nghĩ rằng chính từ điều mộc mạc giản dị ấy đã khiến tôi muốn trở lại nơi đây thêm nhiều lần nữa.

Cùng với kiến trúc nhà sàn, ẩm thực cũng là một điểm nhấn quan trọng trong bức tranh văn hóa làng du lịch cộng đồng ở Lạng Sơn. Từ những món ăn quen thuộc như xôi ngũ sắc, khâu nhục, lạp sườn, thịt treo gác bếp, đến các loại bánh truyền thống… đều mang đậm dấu ấn bản địa.

Ông Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh cho rằng: Ẩm thực của Lạng Sơn rất phong phú và đa dạng, mang đậm bản sắc của các dân tộc Tày, Nùng, Dao và Kinh. Mỗi món ăn, thức uống đều chứa đựng những nét văn hóa đặc trưng, phản ánh tri thức dân gian quý báu được cộng đồng gìn giữ, lưu truyền qua bao đời nay. Tận dụng chính điều này, các làng du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh đã đưa vào thực đơn để phục vụ khách du lịch. Qua đó, không những góp phần tăng thu nhập cho người dân mà còn là cách quảng bá sinh động nhất về văn hóa ẩm thực vùng cao.

Ngoài kiến trúc nhà sản, ẩm thực, các loại hình văn hóa phi vật thể truyền thống như hát then đàn tính, hát lượn, múa rối cạn, hát ví... cũng là “sản phẩm” ưa thích của mỗi du khách khi đến với các điểm du lịch cộng đồng của Lạng Sơn. Không ít du khách chia sẻ rằng, điều khiến họ nhớ lâu sau chuyến đi không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên, mà còn là những đêm sinh hoạt văn nghệ cộng đồng, nơi văn hóa bản địa được truyền tải bằng cảm xúc chân thành.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Với quan điểm “phát triển du lịch cộng đồng phải lấy văn hóa bản địa làm nền tảng”, chúng tôi đã tham mưu cho UBND tỉnh tập trung huy động các nguồn lực đầu tư phát triển các điểm du lịch cộng đồng theo hướng văn minh, hiện đại, chất lượng cao, phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh nhưng vẫn gìn giữ, bảo tồn được nét truyền thống rất riêng của con người, thiên nhiên. Đến nay, các điểm du lịch cộng đồng đã được công nhận ít nhiều để lại ấn tượng trong lòng du khách trong và ngoài tỉnh.

Theo ước tính, chỉ tính riêng trong năm 2025, mặc dù có những biến động do sáp nhập địa bàn các xã cũ, nhưng việc quảng bá, đầu tư, phát triển loại hình du lịch cộng đồng vẫn luôn được chính quyền các cấp quan tâm, vì vậy, số lượng khách đến tham quan, trải nghiệm, lưu trú tại các làng du lịch cộng đồng đã đạt hơn 70 nghìn lượt khách.

Có thể khẳng định, văn hóa bản địa chính là “tài nguyên mềm” quý giá nhất của du lịch cộng đồng tại Lạng Sơn. Với sự quan tâm của các cấp, ngành trong tỉnh cùng những cơ chế, chính sách đã ban hành, tin tưởng rằng, thời gian tới, du lịch cộng đồng sẽ tiếp tục tạo “cú hích” mạnh mẽ cho phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

ĐỨC TÂM