Tái cấu trúc hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia

Chia sẻ về bức tranh toàn cảnh của hệ thống hạ tầng nghiên cứu tại Việt Nam trong buổi họp báo tháng 3/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, từ năm 2000, Nhà nước đã có quyết định đầu tư 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

Các phòng thí nghiệm tập trung vào 7 lĩnh vực ưu tiên gồm công nghệ sinh học (5 phòng), công nghệ thông tin (2 phòng), công nghệ vật liệu (3 phòng), cơ khí - tự động hóa (2 phòng), hóa dầu (1 phòng), năng lượng (1 phòng) và một số lĩnh vực khoa học và công nghệ khác (2 phòng).

Tuy nhiên thực tế cho thấy, phần lớn cơ sở vật chất và trang thiết bị tại các phòng thí nghiệm hiện hữu đã lạc hậu từ 2 - 3 thế hệ so với trình độ quốc tế, phân bố rải rác, thiếu sự chia sẻ hạ tầng dẫn đến phân tán nguồn lực và hiệu quả đầu tư chưa cao.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang cùng các bộ, ngành liên quan tìm cách tháo gỡ khó khăn của phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

“Dù một số cơ sở đã được đầu tư và đi vào vận hành, nhưng qua khảo sát, đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, hệ thống này đang đối mặt với nhiều khó khăn lớn, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt nguồn lực tài chính để duy trì hoạt động và vận hành thiết bị”, ông Tú cho hay.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Hoàng Anh Tú cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệđang tập trung đảm bảo kinh phí duy trì các phòng thí nghiệm trọng điểm này. Cụ thể, dự thảo Nghị định về Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) sẽ được bổ sung các cơ chế nhằm đảm bảo nguồn kinh phí duy trì hoạt động cho các phòng thí nghiệm tập trung.

Hiện nay, Chính phủ đang giao Bộ Khoa học và Công nghệphối hợp cùng các bộ, ngành liên quan như Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng, và Bộ Công an để xác định các phòng thí nghiệm tập trung phục vụ công nghệ chiến lược.

"Bộ sẽ xây dựng bộ tiêu chí cụ thể để lựa chọn các tổ chức, đơn vị đủ điều kiện đấu thầu nhận nguồn vốn đầu tư từ Nhà nước để xây dựng phòng thí nghiệm tập trung", ông Tú cho biết.

Đối với cơ chế tài chính, ông Tú khẳng định: "Việc đầu tư cho các phòng thí nghiệm tập trung sẽ đi theo hướng đầu tư công, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để tính toán và đưa vào các kế hoạch đầu tư trung và dài hạn". Đây là bước đi cực kỳ quan trọng nhằm đảm bảo sự tập trung của nguồn vốn, dứt khoát tránh tình trạng đầu tư dàn trải, trùng lặp.

Hiền Thảo