Syria trước nguy cơ thành điểm nóng đối đầu Israel - Thổ Nhĩ Kỳ

Cuộc điện đàm trước giờ không kích

Reuters hôm nay (20/8, giờ Hà Nội) dẫn các nguồn tin cấp cao xác nhận Giám đốc tình báo Mossad của Israel, ông Roman Gofman, đã có cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani cuối tuần trước. Đây là một trong những cuộc tiếp xúc cấp cao đáng chú ý nhất giữa Israel và Damascus kể từ khi chính quyền cựu Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ cuối năm 2024.

Nhà chứa máy bay bên trong căn cứ không quân Abu al-Duhur. Ảnh: Reuters

Theo nguồn tin, trọng tâm cuộc thảo luận là về hoạt động quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Phía Israel đã đặt một loạt câu hỏi về việc Ankara gia tăng hiện diện quân sự, cung cấp vũ khí, máy bay không người lái và các hình thức hỗ trợ khác cho quân đội Syria.

Các bên chưa nêu chi tiết kết quả hội đàm, nhưng chưa đầy 4 ngày sau cuộc điện đàm giữa lãnh đạo Mossad và Ngoại trưởng Syria, Israel hôm 18/8 (giờ địa phương) đã mở cuộc không kích lớn vào căn cứ không quân Abu al-Duhur ở tỉnh Idlib, miền Tây Bắc Syria, gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ.

Một nguồn tin quân sự Syria và một người dân sống gần khu vực cho biết không có thương vong trong vụ tấn công. Reuters xác định đây dường như là lần đầu tiên Israel tấn công các cơ sở thuộc chính quyền Syria kể từ tháng 3/2026. Trong khi đó, một số hãng tin quốc tế nói rằng cuộc không kích xảy ra chỉ vài giờ sau khi phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ tới thăm Abu al-Duhur.

Căn cứ Abu al-Duhur trước đây từng là một cơ sở quân sự quan trọng của quân đội Syria, nằm ở ngã ba kết nối 3 tỉnh Idlib, Aleppo và Hama, nhưng hoạt động không đầy đủ từ nhiều năm qua. Sau khi chính quyền Assad sụp đổ, cơ sở này được đưa vào kế hoạch khôi phục và được Thổ Nhĩ Kỳ hỗ trợ trong quá trình tái thiết năng lực quân sự của Syria.

Sau cuộc không kích, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 19/8 công khai cảnh báo Tel Aviv đã thực hiện đợt tập kích vì Syria đang "trên bờ vực vi phạm" thỏa thuận "hiện trạng về các vấn đề an ninh" giữa hai nước bằng cách cho phép quân đội Thổ Nhĩ Kỳ triển khai tại Abu al-Duhur.

Xe tăng Thổ Nhĩ Kỳ xuất hiện gần biên giới Syria trong một chiến dịch can thiệp năm 2014. Ảnh: GettyImages

"Israel sẽ không chấp nhận một cơ sở quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ ở Syria mà có thể đe dọa Israel… Chúng tôi đã nói rõ với Thổ Nhĩ Kỳ: 'Đừng làm vậy'. Có vẻ như họ không nghe rõ thông điệp, vì vậy chúng tôi đã đảm bảo rằng họ hiểu rõ hơn", ông Netanyahu nêu.

Ankara bác bỏ cáo buộc của Israel. Ngày 19/8, Phủ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ gọi những tuyên bố của Israel về ý định quân sự của Ankara tại Syria là "không thể chấp nhận”, đồng thời cho rằng các cáo buộc này nhằm biện minh cho những cuộc không kích vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Syria.

Ngoại trưởng Syria cùng ngày cũng phủ nhận lý do mà Israel đưa ra. Trả lời Axios, ông Shaibani cho biết Damascus đã trao đổi với Israel và giải thích rằng các hoạt động xây dựng tại Abu al-Duhur không nhằm thiết lập một căn cứ quân sự thường trực của Thổ Nhĩ Kỳ. Theo ông, căn cứ vẫn nằm hoàn toàn dưới quyền kiểm soát và chủ quyền của Syria và cuộc không kích của Israel là hành động không có cơ sở.

Nguy cơ thêm một mặt trận đối đầu ở Trung Đông

Vụ không kích Abu al-Duhur diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ vốn không mấy tốt đẹp. Hai nước cùng là đồng minh của Mỹ và từng có quan hệ thân thiết, nhưng mối quan hệ đó suy giảm những năm gần đây. Theo AlJazeera, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan là một trong những nhà lãnh đạo chỉ trích mạnh mẽ nhất các hoạt động quân sự và chính sách của Israel đối với người Palestine, trong khi Israel phàn nàn rằng nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ Hamas.

Sự sụp đổ của chính quyền al-Assad cuối năm 2024 đã mở ra một điểm cạnh tranh mới giữa Ankara và Tel Aviv bởi hai bên có cách tiếp cận khác biệt. Ankara tuyên bố họ muốn một Syria thống nhất, ổn định và đủ năng lực để tự quản lý lãnh thổ, đồng thời coi việc củng cố chính quyền Damascus là một phần trong chiến lược bảo đảm an ninh biên giới và mở rộng ảnh hưởng khu vực.

Lực lượng Israel mở rộng kiểm soát lãnh thổ Syria sau sự sụp đổ của chính quyền cựu Tổng thống Assad. Ảnh: Anadolu

Ngược lại, Israel ưu tiên ngăn chặn bất kỳ lực lượng nào mà nước này cho là có khả năng tạo ra mối đe dọa quân sự mới ở phía Bắc. Thời gian qua, Israel tăng cường hoạt động nhằm ngăn các loại vũ khí và trang thiết bị quân sự rơi vào tay những lực lượng mà Tel Aviv coi là thù địch. Israel cũng mở rộng kiểm soát một số vùng lãnh thổ của Syria gần biên giới.

Theo giới quan sát, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đều có năng lực quân sự đáng kể và đang hoạt động trên lãnh thổ Syria. Khi các hoạt động quân sự diễn ra ngày càng gần nhau, nguy cơ tính toán sai, hiểu nhầm ý đồ hoặc xảy ra sự cố ngoài dự kiến cũng tăng theo.

Nếu lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ có mặt tại một cơ sở mà Israel coi là mục tiêu quân sự, bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel nhằm vào cơ sở đó đều có khả năng làm phát sinh thương vong đối với quân nhân Thổ Nhĩ Kỳ, từ đó tạo ra sức ép buộc Ankara phải phản ứng bằng biện pháp quân sự.

Trước tình thế hiện nay, Mỹ đang tìm cách ngăn căng thẳng giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ vượt kiểm soát. Đặc phái viên Mỹ về Syria, đồng thời là Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack, ngày 19/8 mô tả cuộc không kích vào Abu al-Duhur "là sự leo thang không cần thiết và không thúc đẩy ổn định khu vực".

Reuters dẫn lời ông Barrack nói rằng Mỹ cũng đang thúc đẩy xây dựng một cơ chế liên lạc chính thức hơn nhằm ngăn những sự cố quân sự phát triển thành xung đột, nhưng chưa rõ Israel có tham gia cơ chế đó hay không.

Al Jazeera ngày 19/8 cho biết các lực lượng Israel sáng cùng ngày được cho là còn tiến hành một cuộc đột kích tại khu vực Quneitra, Tây Nam Syria, và bắt giữ hai người. Những hoạt động như vậy tiếp tục làm phức tạp các nỗ lực thiết lập một khuôn khổ an ninh giữa Damascus và Tel Aviv.

Các cuộc đàm phán giữa Israel và Syria đã diễn ra nhiều tháng, nhưng chưa đi đến kết quả cuối cùng. "Rất khó để thiết lập một cơ chế khi chỉ có một bên gây ra xung đột. Tiến trình thương lượng giữa Israel-Syria rơi vào bế tắc vì quyền quyết định nằm trong tay Israel và họ hiện không thấy cần thiết phải ưu tiên các cuộc đàm phán với Damascus", Samy Akil, cố vấn cấp cao của Syria Report, nói với AlJazeera.

Thái Hà