Súng trường tấn công AN-94 của Nga - khẩu súng '2 viên 1 độ giật' đầy tham vọng

Súng trường tấn công AN-94 cỡ 5,45 x 39 mm, còn được biết đến với tên gọi Abakan, là sản phẩm gắn liền với kỹ sư Gennadiy Nikonov và một trong những chương trình phát triển vũ khí bộ binh tham vọng nhất của Liên Xô cuối thập niên 1980.

Nguồn gốc của mẫu súng này bắt đầu từ yêu cầu chiến thuật mới của quân đội Liên Xô: tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu ngay từ loạt đạn đầu tiên, đặc biệt trong các tình huống xạ thủ bắn khi di chuyển hoặc phải khai hỏa dưới áp lực chiến trường cường độ cao.

Sau nhiều năm cạnh tranh với hàng loạt thiết kế khác trong chương trình Abakan, mẫu súng của Nikonov đã giành chiến thắng và được hoàn thiện vào năm 1994, từ đó mang tên súng trường tấn công AN-94 cỡ 5,45 x 39 mm.

Khi đó, Nga từng kỳ vọng đây sẽ là mẫu súng thay thế toàn bộ súng trường tấn công AK-74 cỡ 5,45 x 39 mm trong biên chế bộ binh tiêu chuẩn.

Điểm đặc biệt làm nên danh tiếng của súng trường tấn công AN-94 nằm ở cơ chế “2 viên 1 độ giật”, tức chế độ điểm xạ siêu nhanh 2 viên với tốc độ bắn đạt 1.800 viên/phút trước khi độ giật của viên đầu tiên kịp truyền hết vào vai xạ thủ.

Nhờ cơ chế giật lùi chuyển xung độc đáo, 2 viên đầu gần như rời nòng ở cùng 1 điểm ngắm, giúp tăng mạnh khả năng xuyên giáp mềm và xác suất hạ mục tiêu ngay từ phát bắn mở đầu.

Sau loạt 2 viên này, súng tự động trở về tốc độ bắn thông thường 600 viên/phút.

Về thiết kế, súng trường tấn công AN-94 cỡ 5,45 x 39 mm vẫn sử dụng cùng loại đạn 5,45 x 39 mm M74 như súng trường tấn công AK-74, giúp Nga tận dụng toàn bộ hệ thống hậu cần sẵn có.

Tuy nhiên, khác biệt cốt lõi nằm ở cơ cấu cơ khí rất phức tạp với dây cáp, puly và cụm khóa nòng di động bên trong thân súng.

Chính hệ thống này cho phép hoàn thành loạt 2 viên siêu tốc trước khi xạ thủ cảm nhận đầy đủ xung lực giật.

Toàn bộ thông số kỹ thuật của AN-94 cũng cho thấy đây là 1 thiết kế rất tiên tiến vào thời điểm ra đời. Súng có chiều dài tổng thể 94,3 cm, chiều dài khi gập báng 72,8 cm, nòng dài 40,5 cm và khối lượng 3,85 kg.

Cơ chế hoạt động là trích khí với khóa nòng xoay, vận tốc đầu nòng đạt 900 m/giây, tầm bắn hiệu quả 800 m.

Ngoài hộp tiếp đạn tiêu chuẩn 30 viên, súng còn tương thích hộp 45 viên của AK-74 và hộp tiếp đạn kép 60 viên dành cho nhiệm vụ cường độ cao.

Dù có hiệu năng rất ấn tượng trên lý thuyết, AN-94 cuối cùng lại không thể thay thế AK-74 trên quy mô lớn.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá thành sản xuất cao, kết cấu nhiều chi tiết tinh vi, yêu cầu bảo dưỡng phức tạp và thời gian huấn luyện dài hơn đáng kể so với dòng Kalashnikov truyền thống.

Trong điều kiện chiến trường khắc nghiệt, lợi thế về độ chính xác của AN-94 không đủ lớn để bù lại những khó khăn về hậu cần và bảo trì.

Vì vậy, Nga chỉ đưa súng trường tấn công AN-94 cỡ 5,45 x 39 mm vào trang bị hạn chế cho một số đơn vị đặc nhiệm, lực lượng đổ bộ đường không, thủy quân lục chiến và một số đơn vị nội vụ. Belarus cũng từng tiếp nhận số lượng nhỏ mẫu súng này trong biên chế đặc biệt.

Dưới góc nhìn chiến lược, AN-94 là minh chứng cho tư duy thiết kế vũ khí rất táo bạo của Nga: ưu tiên xác suất tiêu diệt mục tiêu ở loạt bắn đầu tiên hơn mọi yếu tố khác.

Dù không thành công ở quy mô đại trà, AN-94 vẫn được xem là 1 trong những súng trường tấn công độc đáo và tham vọng nhất từng được phát triển.

Việt Hùng