Sức mạnh từ nguồn văn hóa

Mbappe sinh ngày 20-12-1998, chỉ vài tháng sau khi đội tuyển Pháp giành chức vô địch World Cup lần đầu tiên trong lịch sử với một thế hệ cầu thủ huyền thoại, một lứa cầu thủ chưa từng có. Rất nhiều ngôi sao khi ấy có nguồn gốc từ Senegal, Morocco, Algeria, New Caledonia... nhưng tất cả họ đều là người Pháp. Đến World Cup 2018, rồi World Cup 2022 và World Cup 2026, Mbappe nổi lên là thủ lĩnh của đội bóng áo lam. Mbappe-sản phẩm của sự pha trộn sắc tộc đặc trưng ở các khu ngoại ô Paris, nơi bóng đá có thể mang lại hy vọng, một cuộc sống mới...

Năm 1998, có thể nói huấn luyện viên Aime Jacquet là người tiên phong phá vỡ truyền thống, bất chấp mọi lời chỉ trích để tạo ra một đội bóng siêu hạng với những Zidane, Desailly, Karembeu, Thuram... Chỉ hơn 1 thập niên trước thôi, thiên tài Michel Platini dẫn dắt đội tuyển Pháp vô địch Euro 1984 với đội hình chỉ có 2 cầu thủ da màu, không hoàn toàn mang dòng máu Pháp là Jean Tigana và Marius Tresor-người sau đó chấn thương không thi đấu.

Với người Pháp, việc đội nhà đá trận tranh huy chương đồng World Cup 2026 cũng là thành tích chấp nhận được.

Sau thế hệ đó là sự sa sút của bóng đá Pháp, bị bao phủ bởi những tranh cãi về luật di cư, sắc tộc... Những điều luật này thay đổi quá nhiều thứ, trong đó bị ảnh hưởng lớn nhất là bóng đá. Cuộc cách mạng tất yếu trong bóng đá diễn ra với việc Pháp khánh thành trung tâm huấn luyện quốc gia tại Clairefontaine, thuộc vùng Ile-de-France ngoại ô Paris, nơi tập trung rất nhiều tài năng trẻ. Ngay từ đầu, mục tiêu là thiết lập một mô hình phát triển chưa từng có, với cơ sở vật chất hiện đại, hệ thống tuyển chọn cực kỳ khắt khe, kiến thức bóng đá đỉnh cao được truyền đạt bởi những huấn luyện viên giỏi nhất, áp dụng ở mọi giai đoạn của hệ sinh thái bóng đá, từ trẻ em đến người trưởng thành.

Mỗi năm, Clairefontaine chọn ra một lớp gồm 23 tài năng triển vọng hàng đầu từ khoảng 1.600 người tham gia thử tuyển, tất cả đều đến từ vùng Ile-de-France. Những người được chọn, thường là các em 13 tuổi, được chào đón vào thánh địa bóng đá Clairefontaine, nơi các em sinh sống, tập luyện trong hai năm tiếp theo.

Mbappe là sản phẩm sáng giá nhất của Clairefontaine trong thời gian gần đây. Nhưng trước anh, học viện quốc gia này đã sản sinh ra số lượng nhà vô địch đáng kinh ngạc: Thuram, Matuidi, Henry, Anelka, Gallas, Saha... Nói chung, sự hiện diện vượt trội của vùng Ile-de-France trong bóng đá thế giới vô cùng ấn tượng. Một nửa số cầu thủ được huấn luyện viên Deschamps triệu tập cho World Cup 2026 đến từ vùng đô thị này, mặc dù 12 triệu dân ở đây chỉ chiếm 1/5 dân số nước Pháp. Gần 60% cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Pháp sinh ra ở đây.

Nói là vùng trung tâm thủ đô, nhưng Ile-de-France không hào nhoáng như đại lộ Champs-Elysees với những con đường hoa lệ đầy ắp hàng hiệu, mà là những góc phố nghèo, các cộng đồng nhỏ, nơi luôn tồn tại sự bất bình đẳng về thu nhập cùng đầy rẫy những khó khăn hằng ngày, thậm chí đôi khi còn dẫn đến bạo loạn. Tỷ lệ tội phạm vẫn cao, cơ hội việc làm khan hiếm, những khu ổ chuột vẫn còn nhan nhản ở đây. Trong khung cảnh tồi tàn như vậy, cuộc sống đường phố thời thơ ấu mang đến những khoảnh khắc vui vẻ hiếm hoi mà mỗi đứa trẻ đều cố gắng níu giữ.

Một số vùng ngoại ô Paris trù phú hơn một chút nhờ có cơ sở hạ tầng tốt hơn. Mbappe, William Saliba đều lớn lên ở Bondy (cách Paris 10km về phía Đông Bắc), trong khi đó, vùng Les Ulis là quê hương của Henry, Evra, Martial... Nhưng địa lý chỉ là một chi tiết nhỏ. Mỗi đứa trẻ đến từ những thế giới này đều cảm thấy mình được đứng cạnh những nhà vô địch. Chúng mặc áo đấu của họ, bắt chước những pha xử lý bóng của họ, như thể họ là những người anh đã trốn vào thế giới cổ tích.

Tất nhiên, những cái kết hạnh phúc với bóng đá ít hơn rất nhiều so với vô số cuộc đời vẫn bị mắc kẹt trong bóng tối, như những khu ổ chuột ở ngoại ô Paris nơi tôi đặt chân tới. Nhưng đối với những đứa trẻ đang chơi bóng bằng tất cả niềm vui, một đội tuyển Pháp đa sắc tộc luôn là nguồn an ủi, là niềm hy vọng, khi chúng nhìn thấy đâu đó tương lai của mình trong ánh hào quang nơi sân vận động.

NGỌC KHÁNH (từ Paris, Pháp)