Sức mạnh của tình quân dân

Đội rà phá bom mìn thuộc Sư đoàn 316 thực hiện rà phá bom mìn tại xã Bạch Đích.

Mở đường an toàn tìm đồng đội

Những ngày này, tại 12 xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ công binh thuộc Quân khu 2 khẩn trương thực hiện nhiệm vụ rà phá bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. Công việc tưởng như chỉ nhằm khắc phục hậu quả chiến tranh, tạo quỹ đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhưng trên thực tế còn mang một ý nghĩa đặc biệt: làm sạch địa bàn để mở rộng cánh cửa tìm kiếm những người lính vẫn nằm lại nơi chiến trường năm xưa.

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, nhiều khu vực biên giới Tuyên Quang từng là chiến trường ác liệt. Hậu quả chiến tranh để lại rất nặng nề, với hơn 95.000 ha đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ; trong đó gần 20.000 ha ô nhiễm nặng. Những con số ấy cho thấy quy mô, mức độ phức tạp và sự nguy hiểm của nhiệm vụ đang đặt ra.

Từ năm 2012 đến năm 2025, tỉnh phối hợp với Quân khu 2 và các đơn vị công binh huy động nhiều nguồn lực, rà phá hơn 19.000 ha đất, thu gom, xử lý hơn 100.000 bom mìn, vật nổ các loại. Tuy nhiên, tại các khu vực trọng điểm như Thanh Thủy, Bản Máy, Xín Mần, Bạch Đích, Minh Tân vẫn còn mật độ bom mìn lớn, gây nhiều khó khăn cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Cuối năm 2025, Quân khu 2 triển khai Dự án rà phá bom mìn giai đoạn 2025 - 2027 tại bốn tỉnh Điện Biên, Tuyên Quang, Lào Cai và Lai Châu. Riêng tại Tuyên Quang, dự án tập trung làm sạch 4.460 ha đất ô nhiễm nặng, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026, phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Để bảo đảm tiến độ, Quân khu 2 huy động 26 đơn vị với hơn 3.000 cán bộ, chiến sĩ, thành lập hơn 170 đội thi công triển khai đồng loạt trên địa bàn 12 xã biên giới.

Tại xã Bạch Đích, hơn 140 cán bộ, chiến sĩ Đội rà phá bom mìn thuộc Sư đoàn 316 được giao làm sạch 250 ha đất biên giới. Mỗi ngày, các anh mang theo máy dò, thiết bị chuyên dụng, hành quân hàng chục ki-lô-mét đường núi để đến hiện trường.

Thượng úy Phan Viết Anh, Đại đội phó Đại đội 17, Trung đoàn 98, Sư đoàn 316 cho biết, mỗi cán bộ, chiến sĩ xác định đây không chỉ là nhiệm vụ rà phá bom mìn mà còn là trách nhiệm tri ân những người lính đã ngã xuống. Chính nhận thức ấy giúp mỗi người càng cẩn trọng trong từng công đoạn, từ phát quang, chia ô, dò tìm, đánh dấu đến xử lý vật nổ.

Thượng sĩ Lò Văn Thanh, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 1, Trung đội 1 chia sẻ, trong mọi tình huống, yêu cầu cao nhất là bảo đảm an toàn. Tất cả bom mìn, vật nổ đều phải được xử lý đúng quy trình kỹ thuật.

Đến trung tuần tháng 7, đơn vị hoàn thành rà phá 250 ha, thu gom hơn 70 quả mìn cùng nhiều loại vật nổ khác, bàn giao đất sạch cho địa phương quản lý.

Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, đến nay các đơn vị đã làm sạch hơn 3.500 ha trên địa bàn 12 xã biên giới, thu gom hàng nghìn bom mìn, vật nổ và đang phấn đấu hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ trong năm 2026.

Theo Trung tá Hoàng Vũ Dũng, Đội phó Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, sau hơn ba tháng triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng đã quy tập được 28 hài cốt liệt sĩ cùng 5 mộ tập thể.

Anh Giệt cùng bộ đội công binh đang tìm kiếm hài cốt tại các thung sâu xã Thanh Thủy.

Huy động sức mạnh từ Nhân dân

Nếu người lính công binh mở lối bằng máy dò bom mìn thì người dân địa phương mở lối bằng ký ức, sự am hiểu địa hình và tấm lòng tri ân.

Ở thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy, anh Tráng Văn Giệt, dân tộc Dao, được nhiều người trìu mến gọi là “người dẫn đường tìm đồng đội”. Ít ai biết anh cũng là nạn nhân của bom mìn sau chiến tranh. Năm 1995, khi mới 17 tuổi, trong một lần cùng mẹ vào rừng lấy gỗ dựng nhà, một quả bom mìn phát nổ khiến anh bị thương nặng. Hơn 30 năm trôi qua, một mảnh đạn vẫn nằm trong ống chân. Mỗi khi trái gió trở trời, vết thương lại nhức buốt, nhắc anh về những năm tháng chiến tranh.

Năm 2014, trong một lần đi rừng, anh phát hiện dấu vết nghi là nơi chôn cất liệt sĩ và lập tức báo cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh. Kết quả, lực lượng chức năng quy tập được 5 hài cốt liệt sĩ.

Từ đó, trong những lần chăn thả dê trên các điểm cao 685, 772, 1509..., anh luôn lặng lẽ quan sát những dấu tích còn sót lại của chiến trường xưa. Một đoạn tăng võng mục nát, một hố đất bất thường hay vài mảnh di vật cũ đều được anh ghi nhớ rồi báo cho lực lượng quy tập.

Nhờ những thông tin quý giá từ anh Giệt và ký ức của người dân địa phương, khoảng 15 - 16 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy trong nhiều năm qua. Riêng tháng 7/2026, anh tiếp tục giúp lực lượng chức năng xác định và quy tập thêm một hài cốt liệt sĩ.

Hiện là dân quân xã Thanh Thủy, anh Giệt gần như có mặt trong hầu hết các đợt tìm kiếm. Dù trên cơ thể vẫn còn mang mảnh đạn chiến tranh, anh vẫn lặng lẽ băng rừng, vượt núi cùng bộ đội đi tìm những người lính còn nằm lại.

Trên những điểm cao biên giới, nơi từng in dấu những trận chiến khốc liệt, mỗi tấc đất được làm sạch, mỗi hài cốt được tìm thấy đều mang theo một thông điệp về trách nhiệm và lòng biết ơn. Những người lính hôm nay đang tiếp bước những người lính năm xưa, không để sự hy sinh của đồng đội bị lãng quên; nhân dân địa phương bằng ký ức, tình cảm và trách nhiệm của mình tiếp tục đồng hành cùng bộ đội trên hành trình ấy.

Bài, ảnh: Văn Nghị