Sức hút của vở kịch về 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc

Đạo diễn Lê Quý Dương: Làm kịch lịch sử, điều khó nhất là phải có tính đương đại

Có không ít vở diễn về các sự kiện lịch sử chỉ xuất hiện vào các ngày lễ rồi… cất kho. Gần 4 năm sau ngày Huyền thoại tuổi thanh xuân ra mắt (ra mắt tháng 10/2023), vở diễn này vẫn đang tiếp tục hành trình của mình vào mỗi thứ 7 hàng tuần tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (36 Lý Thường Kiệt, Hà Nội).

Nhìn lại chặng đường của Huyền thoại tuổi thanh xuân, đạo diễn Lê Quý Dương có lý do để tự hào khi chương trình đã có hàng trăm đêm diễn với hàng nghìn khán giả, từ cựu chiến binh, thanh niên xung phong, đại biểu quốc hội, học sinh, sinh viên,... Không ồn ào, vở diễn lặng lẽ lan tỏa câu chuyện về 10 nữ thanh niên xung phong theo cách đời thường, chân thực và dung dị nhất, như chính tinh thần của vở diễn.

Đạo diễn Lê Quý Dương có lý do để tự hào khi chương trình đã có hàng trăm đêm diễn với hàng nghìn khán giả, từ cựu chiến binh, thanh niên xung phong, đại biểu quốc hội, học sinh, sinh viên,...

Trước khi bắt đầu dàn dựng, đạo diễn Lê Quý Dương từng chia sẻ về thách thức mà anh chọn sự kiện 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc: "Làm kịch lịch sử, điều khó nhất là phải có tính đương đại. Nếu làm giống như lịch sử nguyên bản thì làm làm gì? Tuy nhiên, cũng không được xuyên tạc hay bịa đặt, bóp méo lịch sử. Khó là ở chỗ đó. Phải tìm ra được những bài học hiện đại sâu sắc và có giá trị đương thời từ câu chuyện lịch sử".

Tinh thần này được anh gửi gắm vào một trong những cảnh chủ đạo, là khi các cô thực hiện cuộc "kê khai tài sản cá nhân" và bày tỏ ước vọng để lại nếu chẳng may không có ngày trở về. 10 cô gái đứng lên đọc kê khai cũng là lúc nước mắt khán giả trôi theo 10 câu chuyện để lại. "Tài sản" của các cô là chiếc lồng gà, chiếc lược, cuốn sổ, vạt tóc cho người yêu, hay chỉ là những mầm cây bồ kết với ước vọng giản dị là mong có người tiếp tục chăm bón… Những tài sản không có giá trị nhưng lại giàu tính biểu tượng và sự suy ngẫm đến cuộc sống hôm nay.

"Sự hi sinh của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã được đánh đổi để chúng ta được sống trong hòa bình. Một câu chuyện lịch sử nhưng vẫn đang là câu chuyện đầy tính thời sự của hôm nay khi mà ở đâu đó trên thế giới này, có những đất nước phụ nữ vẫn đang phải cầm súng ra trận", đạo diễn Lê Quý Dương nói.

Gần 4 năm sau ngày Huyền thoại tuổi thanh xuân ra mắt, vở diễn này vẫn đang tiếp tục hành trình của mình vào mỗi thứ 7 hàng tuần tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (36 Lý Thường Kiệt, Hà Nội).

"Huyền thoại tuổi thanh xuân" hấp dẫn vì kể câu chuyện cảm xúc

Không đi vào miêu tả sự kiện bởi câu chuyện đã quá quen thuộc, đạo diễn chọn cách khai thác chiều sâu cảm xúc và những tình tiết rất đời thường. Có tình yêu thương, ý chí quật cường; sự hồn nhiên trong trẻo của tuổi đôi mươi nhưng cũng có những cảm xúc sợ hãi, yếu đuối, những bốc đồng bồng bột và nỗi niềm cá nhân rất đỗi con người.

Không gian sân khấu kịch nói chung vốn đã rất gần, nhưng với sân khấu ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam qua cách dàn dựng của đạo diễn Lê Quý Dương còn gần hơn nữa, nhiều khi cảm giác như khán giả chính là một phần của sân khấu.

Tác giả cho biết, sau mỗi đêm diễn đều có màn tương tác với người xem. Có thể là góp ý, giải đáp những câu hỏi hay sẻ chia cảm xúc sau khi xem… Đây là điều mà các sân khấu hiện nay thường bỏ qua, khiến cho vở diễn và người xem mất đi sự kết nối cần thiết.

Để tạo ra sự chân thực cho vở diễn, đạo diễn kỹ đến mức, đất, những quả bồ kết làm đạo cụ được lấy từ chính Ngã ba Đồng Lộc. Vỏ quả bom do nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến từng mang về từ mảnh đất lịch sử này đã trao tặng lại khi biết đạo diễn dàn dựng về 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc. "Tôi tin rằng mỗi tấc đất, sự vật ở đây đều có tính thiêng, để diễn viên cảm nhận rằng các em đang diễn không chỉ cho khán giả mà còn cả cho các cô xem", đạo diễn chia sẻ.

Nhiều đạo cụ sân khấu được đạo diễn lấy từ chính Ngã ba Đồng Lộc.

Ghế ngồi của khán giả cũng là những thùng đạn được xếp lại, tường được sơn màu đen gợi cảm giác chiến trường khói lửa. Tính ước lệ của sân khấu hóa được tiết giảm tối đa để nhường cho những gì gợi đến sự chân thực nhất có thể là dụng ý mà đạo diễn dày công gây dựng.

Dàn diễn viên cũng được chủ ý lựa chọn từ những bạn trẻ không phải là diễn viên sân khấu chuyên nghiệp. Anh muốn các nhân vật nhập vai với sự tinh thần thuần khiết và gần với đời sống của nguyên mẫu nhất. Đạo diễn còn kỹ tới mức tổ chức một chuyến đi cho 10 diễn viên về nơi các cô đã hi sinh, ra mộ thắp hương để cảm nhận như nhân vật "nhập" vào mình... "Tôi chọn diễn viên nhưng không chọn nhân vật, mà chính các cô "chọn" các em và các em cũng là người chọn nhân vật mà mình thấy phù hợp nhất", đạo diễn Lê Quý Dương nói.

Chia sẻ từ dàn diễn viên không chuyên, từ chỗ chưa từng biết diễn xuất là gì, nhờ sự hướng dẫn và khai thác từ đạo diễn, các em được sống trong cảm xúc của các nữ TNXP vào mỗi tối cuối tuần. Vai diễn không chỉ giúp họ được đứng trên sân khấu, mà còn là cách để hiểu hơn về lịch sử, về ý thức trách nhiệm trong thời đại mình.

Những diễn viên đang là sinh viên, nhập vai với sự tinh thần thuần khiết và gần với đời sống của nguyên mẫu.

Sau "Huyền thoại tuổi thanh xuân" là chuỗi chương trình trên các "tọa độ lửa"

Khi xây dựng Huyền thoại tuổi thanh xuân, tác giả/đạo diễn Lê Quý Dương xác định không dàn dựng một vở diễn đơn thuần mà nó còn là sân khấu trải nghiệm.

Không chú trọng sân khấu khép kín thường thấy, tác giả/đạo diễn Lê Quý Dương muốn sáng tác kịch bản và dàn dựng những không gian sân khấu trải nghiệm chân thực và sống động ngay tại các điểm di sản văn hóa và lịch sử truyền thống, vừa tạo nên sức sống cho các di tích văn hóa lịch sử, vừa là những sản phẩm văn hóa du lịch, vừa là những bài học giáo dục sâu sắc được truyền cảm tới khán giả đương thời, đặc biệt là thế hệ trẻ, bằng những hình thức đầy sáng tạo và hiện đại, nhưng không làm mất đi các giá trị truyền thống.

Khán giả không chỉ thưởng thức mà còn trải nghiệm cùng vở diễn.

"Tôi đang nghiên cứu, viết kịch bản và tiếp tục dàn dựng chuỗi các chương trình sân khấu trải nghiệm trên các tọa độ lửa trong thời kỳ chiến tranh dọc theo chiều dài đất nước, hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày thương binh liệt sĩ trong năm 2027, với mong muốn tri ân những thế hệ đi trước đã hi sinh vì Tổ quốc.

Cùng với Ngã ba Đồng Lộc là đất thép Củ Tri và sắp tới là chương trình tưởng nhớ 11 TNXP, dân quân đã hi sinh làm nên một huyền thoại Truông Bồn. Họ cũng như 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc, đều hi sinh lúc tuổi đời chỉ 17 đến 22 tuổi", đạo diễn Lê Quý Dương nói.

Đạo diễn cũng tiết lộ, vở diễn đã có sức lan tỏa quốc tế với nhiều hình thức và loại hình dàn dựng tại Bangladesh, Phillippines và được giới thiệu và đón nhận rộng rãi tại hơn 80 quốc gia thành viên của Hiệp hội Sân khấu Thế giới.

Kỷ niệm 79 năm Ngày thương binh liệt sĩ năm nay, chương trình sẽ công diễn miễn phí trong 3 ngày 25-26-27/7 vào hồi 20:00 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (36 Lý Thường Kiệt, phường Cửa Nam, Hà Nội). Sau đợt biểu diễn tri ân, chương trình sẽ được biểu diễn định kỳ vào các tối thứ Bảy hàng tuần tại Bảo tàng Phụ nữ Viêt Nam.