Sửa Luật An toàn thực phẩm, xây dựng 'hồ sơ số' cho thực phẩm

Theo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành mà còn hướng tới xây dựng mô hình quản lý hiện đại, đồng bộ, phù hợp với xu thế quốc tế, bảo đảm sức khỏe người dân và thúc đẩy phát triển bền vững ngành thực phẩm. Báo cáo cũng dẫn lại quan điểm của Tổng Bí thư Tô Lâm tại phiên họp ngày 25/11/2025 rằng, nếu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm thì dù xây thêm nhiều bệnh viện hay đào tạo thêm nhiều bác sĩ cũng không thể giải quyết tận gốc vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất sửa đổi Luật An toàn thực phẩm được xây dựng trên cơ sở nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển nông nghiệp, chuyển đổi số và hoàn thiện thể chế, trong đó nổi bật là yêu cầu chuyển mạnh từ phương thức quản lý theo từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, đồng thời khắc phục tình trạng chồng chéo trong quản lý giữa các cơ quan nhà nước.

Chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi cung ứng

Điểm thay đổi lớn nhất của dự thảo Luật là chuyển từ tư duy quản lý từng công đoạn sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Theo đó, các yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, điều kiện sản xuất, tiêu chuẩn quản lý chất lượng và công tác giám sát thị trường sẽ được áp dụng xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời của sản phẩm thực phẩm.

Dự thảo cũng quy định lộ trình áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, IFS và BRC đối với nhiều nhóm cơ sở sản xuất có nguy cơ cao. Những doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ được xem xét miễn giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc áp dụng cơ chế kiểm tra giảm, qua đó khuyến khích đầu tư nâng cao chất lượng sản xuất.

Thay đổi phương thức quản lý, tăng hậu kiểm

Một nội dung đáng chú ý khác là cải cách phương thức quản lý đối với từng nhóm thực phẩm trên cơ sở đánh giá nguy cơ thay vì áp dụng chung một cơ chế.

Theo dự thảo, chỉ một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Trong khi đó, đa số thực phẩm chế biến bao gói sẵn chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng và sẽ được cơ quan quản lý tăng cường hậu kiểm trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Đối với hàng nhập khẩu, dự thảo tiếp tục duy trì ba phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Đồng thời, các lô hàng đạt chứng nhận an toàn thực phẩm theo thỏa thuận quốc tế sẽ không phải lấy mẫu kiểm nghiệm tại cửa khẩu, góp phần rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Song song với đó, Bộ Y tế đề xuất bổ sung nhiều quy định phục vụ công tác hậu kiểm, từ việc tăng cường lấy mẫu giám sát trên thị trường, hoàn thiện hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn đến nâng cao trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong kiểm soát thực phẩm kinh doanh trực tuyến.

Các cơ sở phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm.

Xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm

Một trong những điểm mới của dự thảo Luật là đưa chuyển đổi số trở thành nền tảng trong quản lý an toàn thực phẩm. Theo Bộ Y tế, hệ thống thông tin quốc gia về an toàn thực phẩm sẽ được xây dựng thống nhất từ trung ương đến địa phương, lưu trữ toàn bộ dữ liệu về cơ sở sản xuất, kinh doanh, quá trình lưu thông sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm, các sự cố mất an toàn thực phẩm và thông tin truy xuất nguồn gốc. Hệ thống này sẽ kết nối với cơ sở dữ liệu của nhiều bộ, ngành nhằm phục vụ quản lý đồng bộ và cảnh báo sớm các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Dự thảo cũng định hướng ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, mã QR, mã số, mã vạch và nhãn điện tử trong hoạt động quản lý, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo rủi ro. Đồng thời, việc thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu phải bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu.

Siết quản lý thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Bộ Y tế cũng đề xuất bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đối với thức ăn đường phố và các cơ sở cung cấp suất ăn tập thể, những lĩnh vực thường tiềm ẩn nguy cơ xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm.

Theo đó, các cơ sở phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời thông báo với chính quyền địa phương về địa điểm và hoạt động kinh doanh. UBND cấp xã được giao tăng cường trách nhiệm thống kê, giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm, cập nhật thông tin cảnh báo và phối hợp xử lý các sự cố về an toàn thực phẩm trên địa bàn.

Hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng

Theo đánh giá của Bộ Y tế, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ tạo ra sự cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cải cách thủ tục hành chính. Phần lớn doanh nghiệp chỉ phải tự công bố tiêu chuẩn áp dụng và chịu sự giám sát thông qua hậu kiểm, trong khi chỉ những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao mới phải kiểm soát hồ sơ kỹ thuật trước khi lưu hành.

Bộ Y tế cũng cho rằng vẫn còn một số ý kiến cho rằng dự thảo làm gia tăng thủ tục hành chính hoặc tăng tiền kiểm đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo khẳng định định hướng chính sách là giảm gánh nặng thủ tục, tăng cường hậu kiểm, công nhận các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế và đẩy mạnh số hóa để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chất lượng sản phẩm.

Quỳnh Anh