Sửa đổi quy định pháp luật để bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi

Phó Cục trưởng Phan Đăng Kiên phát biểu khai mạc. (Ảnh trong bài: PV)

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) Phan Đăng Kiên nêu bật sự cần thiết sửa đổi Luật NCN và giới thiệu những định hướng lớn của dự thảo Luật NCN (sửa đổi).

Ông Phan Đăng Kiên cho biết, ngày 5/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 123/NQ-CP về chính sách của Luật NCN (sửa đổi). Theo đó, Luật NCN được sửa đổi theo 03 chính sách (định hướng) gồm: Quy định chặt chẽ điều kiện giải quyết NCN nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi; Phát triển hoạt động công tác xã hội nhằm nâng cao chất lượng công tác giải quyết NCN và theo dõi tình hình phát triển của trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi; Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính gắn với tăng cường phân cấp, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm tạo thuận lợi cho người dân

Các cán bộ Cục Hành chính tư pháp giới thiệu về dự thảo Luật.

Trên cơ sở các định hướng, chính sách của Luật Nuôi nuôi (sửa đổi) đã được Chính phủ thông qua, Bộ Tư pháp đã chủ trì xây dựng hồ sơ dự án Luật NCN (sửa đổi). Ngày 20/6/2026, Bộ Tư pháp đã có Tờ trình số 105/TTr-BTP trình Chính phủ hồ sơ dự án Luật NCN (sửa đổi). Dự kiến hồ sơ dự án Luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI thông qua vào tháng 10/2026. Vì vậy, qua Tọa đàm, Bộ Tư pháp mong muốn nhận được nhiều ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật trước khi trình các cơ quan có thẩm quyền.

Trên cơ sở 3 chính sách của Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 123/NQ-CP ngày 06/5/2026, đại diện Cục Hành chính tư pháp đã trình bày các nội dung cơ bản của dự thảo Luật.

Trong đó, về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi, tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết; sửa đổi quy định về độ tuổi của trẻ em được lấy ý kiến đồng ý về việc làm con nuôi (từ đủ 09 tuổi xuống đủ 07 tuổi) để bảo đảm quyền của trẻ em được thể hiện ý kiến của mình đối với các vấn đề liên quan đến trẻ em phù hợp với quy định của Luật Trẻ em năm 2016.

Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, dự thảo kế thừa quy định hiện hành theo hướng “kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha, mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, quản lý, định đoạt tài sản riêng của con đã được giải quyết cho làm con nuôi”. Dự thảo Luật bỏ cụm từ “trừ trường hợp giữa cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi có thỏa thuận khác”, vì Luật đã quy định việc nuôi con nuôi làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi thì cần phải quy định rõ ràng cha, mẹ đẻ không còn các quyền và nghĩa vụ tương ứng với các quyền và nghĩa vụ đã được chuyển giao cho cha, mẹ nuôi để tránh xung đột về quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi.

Đối với quyền thừa kế giữa cha, mẹ đẻ và con đã được cho làm con nuôi, hiện nay Bộ luật Dân sự đã quy định nội dung này theo hướng con đã được cho làm con nuôi vẫn được hưởng thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cha, mẹ đẻ (điểm a khoản 1 Điều 651 và điểm a khoản 1 Điều 653). Quy định của Bộ luật Dân sự về quyền thừa kế của con đã được cho làm con nuôi mang tính nhân văn, ghi nhận mối quan hệ huyết thống tự nhiên, phù hợp với văn hóa, truyền thống của người Việt Nam. Thực tế chưa ghi nhận những vướng mắc nổi cộm liên quan đến vấn đề này, vì vậy dự thảo Luật kế thừa quy định của Luật hiện hành, không quy định vấn đề thừa kế.

Các điểm cầu trực tuyến.

Dự thảo Luật bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội trong giải quyết nuôi con nuôi. Cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm thực hiện chuyển đổi hình thức chăm sóc thay thế tại cơ sở trợ giúp xã hội sang nuôi con nuôi đối với trẻ em cần được nhận làm con nuôi để bảo đảm trẻ em được sống trong môi trường gia đình, không để trẻ em sống tập trung lâu dài, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ em. Bổ sung quy định cho phép người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi để nâng cao chất lượng của công tác giải quyết nuôi con nuôi.

Đại diện Cục Hành chính tư pháp cũng giới thiệu những nội dung giao Chính phủ quy định trong dự thảo Luật. Theo đó, dự thảo Luật hiện nay có 19 nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết như: (1) Nguyên tắc “việc giải quyết nuôi con nuôi nước ngoài được thực hiện khi không thể giải quyết nuôi con nuôi trong nước” (khoản 4 Điều 4); Bảo đảm quyền biết về nguồn gốc (Điều 7); Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước về nuôi con nuôi (Điều 9); Trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội trong giải quyết nuôi con nuôi (Điều 10); Lệ phí và khoản đóng góp (Điều 11); Cơ sở dữ liệu về nuôi con nuôi (Điều 12); Điều kiện của người được nhận làm con nuôi (Điều 13); Điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14); Giải quyết việc nuôi con nuôi khi có nhiều người cùng hàng ưu tiên xin nhận một người làm con nuôi (khoản 2 Điều 17); Yêu cầu đối với việc ghép trẻ; Trách nhiệm của người làm công tác xã hội (Điều 24); Giải quyết việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với công dân của nước láng giềng cư trú ở khu vực biên giới; Đăng ký lại việc nuôi con nuôi đối với các trường hợp nuôi con nuôi đã được giải quyết trước ngày 1/7/2016…

Tại Tọa đàm, các đại biểu đã cùng nhau trao đổi, thảo luận về nhiều nội dung của dự thảo Luật như điều kiện của người được nhận làm con nuôi, hệ quả pháp lý của việc NCN, đăng ký nhu cầu nhận con nuôi, cho phép người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết NCN và sau khi giải quyết NCN…

G.Lâm