Sự nghiệp văn học kín tiếng của vợ cũ Jeff Bezos

MacKenzie Scott trở lại với tiểu thuyết sau 13 năm, đưa tác phẩm mới cho độc giả đọc miễn phí. Ảnh: Reuters.

Đầu những năm 1990, trên đường trở về sau một buổi hội thảo văn học, một học viên của nhà văn Carole Glickfeld tình cờ kể rằng cô và chồng đang mở một hiệu sách trực tuyến.

Khi đó, nhà văn Carole Glickfeld không thể ngờ người phụ nữ trẻ ngồi sau tay lái, một tiểu thuyết gia triển vọng trong lớp học của mình ở Seattle (Mỹ), lại chính là MacKenzie Scott, người sau này góp phần xây dựng một trong những đế chế thương mại điện tử lớn nhất thế giới.

Nhưng với Glickfeld, Scott trước hết vẫn là một nhà văn.

“Bà ấy rất tài năng. Khả năng sử dụng ngôn ngữ, xây dựng nhân vật, tất cả đều rất xuất sắc”, Glickfeld nhận xét.

Tháng 8, MacKenzie Scott thông báo ra mắt tiểu thuyết dài khoảng 80.000 từ có tên The Last Days of Two Nations (A History in Eighteen Minds) (tạm dịch: Những ngày cuối cùng ở hai quốc gia (Một lịch sử trong mười tám tâm trí)).

Scott sẽ lần lượt đăng miễn phí các chương của tiểu thuyết mới trên nền tảng Substack, đánh dấu lần trở lại với văn chương sau 13 năm.

Nền tảng văn chương của "tỷ phú từ thiện"

Sinh ra tại San Francisco (Mỹ), Scott sớm dành nhiều thời gian cho sách và viết lách.

Niềm đam mê văn chương của Scott xuất hiện từ rất sớm. Năm 6 tuổi, bà đã viết tay một cuốn truyện dài 142 trang có tên The Book Worm (tạm dịch: Mọt Sách). Tác phẩm đầu đời sau đó bị một trận lụt biến thành “mớ bột giấy” trong ngăn bàn cũ.

Sau thời gian học tại trường nội trú Hotchkiss ở Connecticut (Mỹ), MacKenzie Scott nhận học bổng vào Đại học Princeton để theo học ngành Ngữ văn Anh vào cuối những năm 1980. Bà đặc biệt mong muốn được tham gia lớp viết của nhà văn Toni Morrison, người từng được trao giải Nobel Văn học năm 1993.

Mong muốn ấy thành hiện thực. Morrison sau đó trở thành người hướng dẫn luận văn và cố vấn lâu năm của Scott.

Trong một bài phát biểu tại Đại học Princeton năm 2017, Scott nói rằng Morrison đã cho bà thấy hình mẫu về một cuộc đời có thể dành trọn tâm huyết cho nhiều lĩnh vực.

Nhà văn Morrison cũng từng nhận xét Scott, khi còn là sinh viên, đã bộc lộ những phẩm chất của một nhà văn thực thụ.

“Cô ấy là một trong những sinh viên xuất sắc nhất mà tôi từng có trong các lớp học sáng tác văn học của mình… thực sự là một trong những người giỏi nhất”, bà Morrison nhận xét về Scott, theo Vogue dẫn lời.

Laurent Dubois, bạn học của MacKenzie Scott và hiện là giáo sư lịch sử tại Đại học Virginia (Mỹ), cho biết ngoài việc giảng dạy, nhà văn Morrison còn giúp sinh viên nhìn rộng hơn về vai trò của nghệ thuật và văn hóa trong xã hội. Ông cho rằng những giá trị đó phần nào được phản ánh trong cách Scott sử dụng tài sản cho hoạt động từ thiện sau này.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Scott còn dạy viết tại Hotchkiss trong mùa hè năm 1992. Khi chuyển tới New York, Scott làm phục vụ nhà hàng nhưng nhận thấy công việc khiến mình kiệt sức và gần như không thể sáng tác.

Chính thư giới thiệu của Morrison góp phần giúp bà được nhận vào một công ty tài chính, nơi bà gặp Jeff Bezos. Khi đến nơi, Jeff Bezos trực tiếp phỏng vấn bà. Sáu tháng sau, họ kết hôn rồi chuyển tới Seattle khi Bezos bắt đầu xây dựng một hiệu sách trực tuyến có tên Amazon.

MacKenzie Scott sớm bộc lộ đam mê văn chương và theo học Ngữ văn Anh tại Princeton dưới sự dìu dắt của nhà văn Morrison. Ảnh: Norman Jean Roy/Vogue.

Nhà văn, tỷ phú MacKenzie Scott

Khoảng năm 1996, nhà văn Ethan Canin gặp Scott tại một hội thảo ở Hội nghị nhà văn Sun Valley. Ông nhận xét bà là người trầm lặng, khiêm tốn và nghiêm túc với việc viết. Khi Scott nói mình đang làm việc cho Amazon, một công ty còn rất nhỏ lúc bấy giờ, Canin thậm chí khuyên bà nên tìm cách mua cổ phiếu ưu đãi.

“Cô ấy là một nhà văn thực sự giỏi, nghiêm túc, tập trung vào nhân vật, chăm chỉ và kỹ lưỡng”, Canin nhớ lại.

Năm 2005, MacKenzie Scott xuất bản tiểu thuyết đầu tay The Testing of Luther Albright (tạm dịch: Cuộc thử thách Luther Albright), được phát triển từ bản luận văn tốt nghiệp tại Princeton, với bản thảo dài 168 trang mang tên The Fathering Water. Tác phẩm kể về một kỹ sư dân dụng ở Sacramento tên Luther, người dần trở nên xa cách với gia đình sau một trận động đất.

Toni Morrison đã giới thiệu Scott với Amanda “Binky” Urban, một đại diện văn học nổi tiếng từng làm việc với nhiều nhà văn như Nora Ephron, Cormac McCarthy và Donna Tartt. Với sự đại diện của Urban, tiểu thuyết đầu tay The Testing of Luther Albright được Fourth Estate, một đơn vị thuộc NXB HarperCollins, xuất bản.

Tác phẩm nhận được nhiều đánh giá tích cực và giành giải Giải thưởng Sách Mỹ (American Book Award) năm 2006.

Ít ai biết việc cuốn sách được xuất bản là hành trình kéo dài khoảng một thập kỷ. Scott từng thừa nhận The Testing of Luther Albright tiêu tốn “rất nhiều nước mắt”, trong lúc bà chuyển tới Seattle, sinh con và tham gia xây dựng Amazon.

Sau khi xuất bản tiểu thuyết đầu tay năm 2005, Scott tạm ngừng viết để chăm sóc 4 người con. Khoảng 5 năm sau, bà mới quay lại sáng tác Traps (tạm dịch: Những cái bẫy), một tiểu thuyết trinh thám ngắn xoay quanh cuộc sống của 4 người phụ nữ ở vùng Tây Nam nước Mỹ.

Hai cuốn tiểu thuyết được xuất bản của MacKenzie Scott trước khi trở lại với The Last Days of Two Nations. Ảnh: Fourth Estate, Tim Hout/Vogue.

Sau khi ly hôn Jeff Bezos năm 2019, MacKenzie Scott nhận cổ phần Amazon trị giá khoảng 36 tỷ USD vào thời điểm đó. Khối tài sản này nhanh chóng đưa bà vào nhóm những phụ nữ giàu nhất thế giới.

Scott sau đó dành phần lớn sự chú ý cho hoạt động từ thiện.

Trong chưa đầy 8 năm, bà đã quyên góp khoảng 26 tỷ USD cho nhiều lĩnh vực như môi trường, giáo dục, nghệ thuật và sức khỏe sinh sản của phụ nữ. Bà cũng ngày càng hạn chế xuất hiện trước công chúng, ít trả lời báo chí và thường thực hiện các khoản quyên góp thông qua những tổ chức trung gian.

Vì vậy, việc MacKenzie Scott bất ngờ trở lại với tiểu thuyết và đăng miễn phí tác phẩm mới trên Substack thu hút sự chú ý.

The Last Days of Two Nations được kể qua 18 góc nhìn, lấy bối cảnh một nước Mỹ tương lai chìm trong hàng loạt đại dịch và bất ổn.

Trong những chương đầu, Scott viết về các gia đình tan vỡ, những lựa chọn khắc nghiệt để tồn tại dưới một chế độ độc tài và sức mạnh cứu rỗi của văn chương. Hiện có hơn 6.000 người theo dõi tác phẩm trên Substack.

Việc phát hành tiểu thuyết theo kỳ không phải ý tưởng mới. Hình thức này từng phổ biến với các nhà văn thế kỷ 19 như Charles Dickens và đang được hồi sinh nhờ những nền tảng xuất bản trực tuyến. Nhà văn Canada Brendon Holder từng thu hút hàng nghìn độc giả mới sau khi đăng tiểu thuyết Come If You Want theo kỳ trên Substack vào mùa hè năm ngoái.

Theo Holder, việc đưa tác phẩm lên mạng giúp nhà văn tiếp cận độc giả dễ dàng hơn. Tuy nhiên, phần lớn tác giả chỉ đăng một số trích đoạn để quảng bá cho những cuốn sách mà họ dự định bán sau đó.

“Có lẽ đây là lựa chọn mà chỉ một tỷ phú mới dám làm. Scott không cần bán sách để kiếm sống, nhưng vẫn có thể đưa tác phẩm đến đông đảo độc giả và tạo sự chú ý trên mạng”, Holder nhận xét.

Tâm Đan