Song phương tái thiết 'lá chắn năng lượng'

Sau cú sốc gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz, Việt Nam và Nhật Bản đã thống nhất hồi tháng 5/2026 khởi động hợp tác thiết kế hệ thống dự trữ dầu mỏ. Trọng tâm không chỉ là mở rộng kho chứa, mà hướng tới một mô hình đồng bộ hơn giữa thể chế, tài chính và cơ chế ứng phó khủng hoảng.

Theo kế hoạch, nhóm chuyên gia hai nước sẽ chính thức làm việc từ tháng 10/2026. Đây được xem là bước mở đầu cho giai đoạn hợp tác mới trong lĩnh vực an ninh năng lượng, với trọng tâm chuyển từ phát triển hạ tầng đơn thuần sang thiết kế thể chế của hệ thống dự trữ.

Tại họp báo ngày 26/6, ông Okamura Kenji - Phó Trưởng ban Dầu mỏ và Khai khoáng, Phòng Quản lý Hạ tầng, Trụ sở chính JICA, cho biết: “Vấn đề không còn là có khủng hoảng hay không, mà là hệ thống đã sẵn sàng đến đâu khi khủng hoảng xảy ra”.

Thông điệp ông ông Okamura đưa ra phản ánh cách tiếp cận coi dự trữ dầu mỏ như một lớp đệm an ninh năng lượng mang tính cấu trúc, thay vì chỉ là tồn kho vật lý.

"An ninh năng lượng không bắt đầu từ lúc khủng hoảng xảy ra, mà từ cách một quốc gia thiết kế hệ thống trong thời bình"_Okamura Kenji, Phó trưởng ban Dầu mỏ và Khai khoáng, JICA. Ảnh: JICA

Kinh nghiệm Nhật Bản được xem là nền tảng tham chiếu quan trọng trong dự án. Sau các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970, nước này xây dựng hệ thống dự trữ kết hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, duy trì mức khoảng 200 ngày tiêu dùng.

Ông Okamura cho biết: “Điểm mạnh không chỉ nằm ở phần hạ tầng, mà ở thiết kế thể chế, cơ chế vận hành và đào tạo nhân lực.” Cách tiếp cận này coi dự trữ dầu mỏ là một cấu trúc an ninh, không đơn thuần là tồn kho vật lý.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đang đối diện áp lực nhu cầu năng lượng tăng nhanh, trong khi năng lực dự trữ và khung pháp lý vẫn trong quá trình hoàn thiện. Hệ thống hiện phụ thuộc vào doanh nghiệp nhà nước và khu vực tư nhân, nhưng cơ chế tài chính cho dự trữ dài hạn vẫn còn hạn chế.

Trong tương lai, Việt Nam có thể sẽ phát triển Hệ thống dự trữ dầu mỏ tương tự Trạm dự trữ dầu Eneos Kiire ở Kagoshima, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo.

Theo JICA, thách thức cốt lõi nằm ở việc tập trung nhiều hơn vào thiết kế thể chế song song với hạ tầng và tài chính, nhằm bảo đảm hệ thống vận hành đồng bộ và có khả năng ứng phó khi xảy ra gián đoạn nguồn cung.

Hải Vân