Sông Hồng - Trục cảnh quan trung tâm của Thủ đô trong tương lai

Khôi phục trục không gian chiến lược, định hình tương lai phát triển

Phối cảnh Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng

Trong tiến trình lịch sử, sông Hồng luôn giữ vai trò đặc biệt đối với sự hình thành và phát triển của Thăng Long – Hà Nội. Dòng sông không chỉ bồi đắp phù sa mà còn lưu giữ ký ức văn hóa, gắn với hệ thống làng mạc, di tích, đời sống cộng đồng ven sông. Tuy nhiên, trong nhiều năm, không gian đô thị lại có xu hướng “quay lưng” với dòng sông, khiến nguồn lực quý giá này chưa được khai thác tương xứng.

Bước ngoặt đã được xác lập khi Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" xác định rõ: Quy hoạch Thủ đô phải có tầm nhìn dài hạn, cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm và đặc biệt lấy sông Hồng làm chủ đạo trục cảnh quan sinh thái – văn hóa. Đây không đơn thuần là định hướng quy hoạch, mà là sự khôi phục trục không gian gốc – trục lịch sử, văn hóa và phát triển chiến lược của Hà Nội.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị (Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội), việc cụ thể hóa nội dung này trong Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã xác định sông Hồng là một trong những trục động lực quan trọng nhất của thành phố. Trục này đóng vai trò kết nối hai bờ Bắc – Nam, tạo nền tảng hình thành cấu trúc đô thị phát triển hài hòa hai bên sông – mô hình phổ biến ở nhiều đô thị lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, ông Trịnh Quang Dũng cũng nhấn mạnh, với Hà Nội, việc phát triển đô thị hai bên sông không thể tách rời bài toán trị thủy và đảm bảo an toàn phòng, chống lũ. Đây là yếu tố đặc thù đòi hỏi phải được nghiên cứu thận trọng, nhằm bảo đảm hài hòa giữa phát triển và an toàn, giữa khai thác và bảo tồn.

Toàn cảnh thành phố (khu đô thị lõi). Ảnh: Quang Thái

Từ góc độ văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng: “Điều đáng mừng là chúng ta đã thực sự coi sông Hồng là mạch nguồn nuôi sống văn hóa của Hà Nội. Đó là lý do vì sao cần những dự án để tạo dựng cảnh quan, văn hóa, sinh thái cho dòng sông. Theo ông, việc đánh thức giá trị văn hóa của sông Hồng sẽ góp phần tạo nên sức sống mới cho cả dòng sông và Thủ đô.

Như vậy, tư duy quy hoạch mới không chỉ dừng ở việc mở rộng không gian đô thị, mà còn hướng tới tái cấu trúc toàn diện: từ không gian vật chất đến không gian văn hóa, từ phát triển hạ tầng đến nâng cao chất lượng sống. Việc “quay mặt ra sông” chính là biểu tượng cho sự chuyển đổi tư duy đưa sông Hồng trở thành mặt tiền, là trục cảnh quan trung tâm của đô thị.

Hiện thực hóa “Kỳ tích sông Hồng” bằng những bước đi cụ thể

Để biến tầm nhìn thành hiện thực, Hà Nội đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, tạo nền tảng cho việc phát triển không gian ven sông. Nổi bật là dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng – một công trình mang tính biểu tượng, không chỉ phục vụ giao thông mà còn tích hợp nhiều chức năng như kiểm soát lũ, phát triển không gian xanh, công viên, đô thị sinh thái và các trung tâm sáng tạo.

Cùng với đó, hệ thống cầu vượt sông Hồng đang được đẩy mạnh đầu tư. Riêng năm 2025, 7 dự án cầu được khởi công - con số cho thấy quyết tâm rất lớn của thành phố. Theo TS Nguyễn Minh Phong, khi các cây cầu hoàn thành, không chỉ giúp tăng cường kết nối hai bờ mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển mới, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics, thúc đẩy giao thương, nâng cao năng lực cạnh tranh môi trường đầu tư.

Thi công dự án Khu đô thị Olympic. Ảnh: Quang Thái

“Với quy mô đầu tư lớn, các dự án này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, thu hút nguồn lực xã hội, gia tăng giá trị đất đai, hình thành các khu đô thị mới và các trung tâm tăng trưởng, qua đó góp phần tái cấu trúc không gian kinh tế của Thủ đô”, TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh,

Ở góc độ kiến trúc – quy hoạch, kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhận định, Hà Nội đang bước vào “cuộc hồi sinh” của sông Hồng: “Không chỉ là nguồn nước nuôi dưỡng hàng chục triệu dân, sông Hồng còn phải trở thành không gian cảnh quan, văn hóa và lịch sử biểu tượng của Thủ đô”. Theo ông, việc kiến tạo sông Hồng không chỉ là nhiệm vụ của riêng Hà Nội mà còn mang ý nghĩa dẫn dắt phát triển toàn vùng Bắc Bộ.

Một điểm nhấn quan trọng khác là định hướng phát triển sông Hồng thành trục di sản văn hóa. Dọc hai bên sông sẽ hình thành hệ thống công viên, không gian công cộng, các công trình văn hóa, đồng thời kết nối các di tích, làng nghề truyền thống như Cổ Loa, Bát Tràng… tạo nên chuỗi giá trị du lịch đặc sắc. Đây không chỉ là khai thác kinh tế, mà còn là cách gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Thủ đô.

Bên cạnh đó, việc phát triển hành lang xanh ven sông sẽ góp phần cải thiện môi trường, nâng cao chất lượng sống và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là xu hướng phát triển bền vững đã được nhiều đô thị trên thế giới áp dụng thành công.

Từ những bước đi cụ thể đó, có thể thấy Hà Nội đang chuyển từ tư duy “chỉnh trị dòng sông” sang “thích ứng và kiến tạo”. Sông Hồng không còn là thách thức cần kiểm soát, mà trở thành nguồn lực cần được đánh thức và phát huy.

Có thể khẳng định, việc định vị sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa trung tâm không chỉ mở ra không gian phát triển mới, mà còn tạo nền tảng cho một mô hình đô thị hiện đại, hài hòa và bền vững. Với quyết tâm chính trị cao, cùng sự đồng hành của các nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng, “Kỳ tích sông Hồng” đang từng bước được hiện thực hóa, góp phần đưa Hà Nội vươn tầm trong kỷ nguyên phát triển mới.

Thanh Hiền