Số hóa di sản Hà Nội để mở rộng trải nghiệm khám phá

Việc ra mắt nền tảng này cũng góp phần cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, dự án cho thấy vai trò của sự hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, giáo dục Việt Nam và Pháp trong việc ứng dụng công nghệ vào bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Hợp tác Việt - Pháp kết nối nghiên cứu và số hóa di sản

Cuối tuần trước, tại đình Kim Ngân (44 Hàng Bạc, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức lễ ra mắt nền tảng số Hành trình du lịch di sản Hà Nội. Sự kiện diễn ra nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều, Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp.

Ông Phạm Tuấn Long và bà Éléonore Caroit trải nghiệm nền tảng số “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” trên điện thoại

Được xây dựng trong khuôn khổ dự án phát huy giá trị di sản do Quỹ Équipe France của Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp tài trợ, nền tảng là kết quả hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, giáo dục của 2 nước. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chủ trì thực hiện dự án, với sự tham gia của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) và Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF).

Theo ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, bảo tồn di sản cần đi đôi với việc giúp công chúng hiểu và trân trọng những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Vì vậy, thành phố chú trọng kết nối bảo tồn với giáo dục di sản, phát triển du lịch văn hóa và ứng dụng công nghệ để nâng cao trải nghiệm của người dân, du khách. Nền tảng góp phần đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với công chúng, giúp người tham quan hiểu rõ mối liên hệ giữa mỗi di tích với lịch sử và không gian văn hóa Thủ đô.

Phát biểu tại sự kiện, bà Éléonore Caroit cho biết: Dự án thúc đẩy trao đổi giữa các nhà khoa học, cơ sở đại học, đồng thời ứng dụng công nghệ để chia sẻ tri thức và đưa thông tin về di sản đến với người dân Hà Nội cũng như du khách quốc tế. Theo bà, hợp tác văn hóa là lĩnh vực giàu tiềm năng trong quan hệ Việt Nam - Pháp, với các hoạt động đa dạng, từ bảo tồn di sản đến số hóa, có sự tham gia của các cơ quan, đối tác 2 nước.

Công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận di sản

Trong khoảng 1 năm triển khai, gần 40 chuyên gia và khoảng 100 sinh viên đã khảo sát hơn 100 di tích tại Hà Nội, lựa chọn 28 địa điểm tiêu biểu để xây dựng hồ sơ số. Công việc bao gồm ghi nhận hiện trạng, chụp ảnh, sưu tầm bản dập văn bia, dịch tư liệu Hán Nôm, vẽ sơ đồ kiến trúc và quay video tại các địa điểm.

Hệ thống mã QR khám phá các di sản của Hà Nội

Mỗi hồ sơ tích hợp mô tả khoa học, hình ảnh xưa và nay, video, trích đoạn văn bia, tư liệu Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và thư mục tham khảo. Nhờ đó, người sử dụng không chỉ xác định vị trí di tích mà còn có thể tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và những giá trị văn hóa gắn với từng địa điểm.

Từ nguồn tư liệu đã được hệ thống hóa, nền tảng tổ chức 4 hành trình theo chủ đề, giúp người dùng khám phá di sản có hệ thống và phù hợp với mối quan tâm của mình. Bản đồ số hỗ trợ xác định vị trí, kết nối các điểm đến; mã QR cho phép tra cứu thông tin ngay tại di tích, kết hợp tham quan với đọc tư liệu, quan sát kiến trúc và tìm hiểu những câu chuyện lịch sử, văn hóa phía sau mỗi địa điểm.

Ngày 3/12/2025, tại đền Quán Thánh, dự án đã giới thiệu 4 hành trình di sản thử nghiệm. Lễ ra mắt ngày 18/10/2026 tại đình Kim Ngân, Hà Nội đánh dấu bước phát triển tiếp theo khi kho tư liệu được tập hợp trên nền tảng số thống nhất, tích hợp bản đồ tương tác và hệ thống mã QR tại các di tích.

Theo TS Nguyễn Thị Hiệp, chuyên gia kỹ thuật quốc tế, điều phối viên dự án, phiên bản mới được nâng cấp về kỹ thuật, giao diện và nội dung so với giai đoạn thử nghiệm. Tư liệu do nhóm nghiên cứu thu thập, thông tin bổ sung từ các nhà nghiên cứu và phản hồi của người sử dụng được cập nhật để hoàn thiện hồ sơ di tích. Bà cho rằng nền tảng không chỉ phục vụ khách du lịch mà còn có thể phát triển thành bản đồ văn hóa số, được bổ sung và cập nhật thường xuyên. Cách tiếp cận này đặt công nghệ trong mối liên hệ với nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, thay vì chỉ giới thiệu các điểm đến.

Bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều, Bộ Châu Âu và Ngoại giao Pháp và GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Không chỉ hướng đến khách du lịch, nền tảng còn có thể phục vụ học sinh, sinh viên, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương. Đây cũng là hướng khai thác dữ liệu được GS-TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh khi đề cập đến vai trò của số hóa trong phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Theo ông, số hóa không chỉ góp phần bảo tồn tư liệu mà còn tạo cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ phân tích, khai thác và phát triển các sản phẩm văn hóa trong tương lai. Ông cũng đặt dự án trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Sự phối hợp giữa các cơ sở giáo dục, nghiên cứu và cơ quan quản lý có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng, khai thác và phát huy giá trị dữ liệu văn hóa.

"Công nghệ không làm mất đi những giá trị nguyên bản của di sản mà là công cụ để lan tỏa những giá trị đó đến nhiều hơn với du khách, giúp họ trải nghiệm di sản một cách sống động và sâu sắc hơn" - Ông Nguyễn Trần Quang, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL Hà Nội.

"Nền tảng số là bước đi cụ thể và thiết thực nhằm thực hiện chủ trương số hóa toàn diện ngành văn hóa và du lịch của Hà Nội. Qua đó, công nghệ không làm mất đi những giá trị nguyên bản của di sản mà là công cụ để lan tỏa những giá trị đó đến nhiều hơn với du khách, giúp họ trải nghiệm di sản một cách sống động và sâu sắc hơn" - ông Nguyễn Trần Quang, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, khẳng định.

Ông cũng cho biết thêm: "Trước mắt, Sở sẽ phối hợp ngay với các địa phương để triển khai lắp đặt biển mã QR tại các khu di tích. Đồng thời, nền tảng sẽ được kết nối với các nền tảng như cổng du lịch của thành phố Hà Nội và được quảng bá trong các chương trình xúc tiến du lịch trong nước, quốc tế".

Hành trình du lịch di sản Hà Nội cho thấy công nghệ đang mở thêm phương thức tiếp cận nguồn di sản của Thủ đô. Việc hoàn thiện dữ liệu, mở rộng khả năng tiếp cận và đưa nền tảng vào sử dụng trong thực tế sẽ góp phần kết nối di sản với đời sống đương đại, tạo thêm cơ hội để người dân, du khách khám phá những giá trị văn hóa của Hà Nội.

An Hạ