Số hóa ADN, nối dài hy vọng tìm lại tên liệt sĩ

Lực lượng chức năng thực hiện di quách để làm nhiệm vụ lấy mẫu xét nghiệm.

Mỗi mẫu ADN, thêm một hy vọng

Trên địa bàn thành phố Đồng Nai có 12 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó có hơn 7.700 mộ liệt sĩ chưa có thông tin hoặc có một phần thông tin. Để phục vụ cho công tác đối chiếu ADN, xác định thông tin liệt sĩ, các đơn vị chức năng đang triển khai việc lấy mẫu sinh phẩm, số hóa thông tin và cập nhật dữ liệu hài cốt liệt sĩ.

Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Phước là nơi có số lượng phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin hoặc chỉ có một phần thông tin nhiều nhất, với hơn 2.900 phần mộ. Tại đây, các lực lượng được huy động làm việc theo ca, kíp, duy trì thực hiện liên tục, kể cả ngày nghỉ. Mỗi công đoạn từ mở mộ, lấy mẫu, ghi nhận thông tin đến số hóa dữ liệu đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng mẫu phục vụ công tác giám định ADN.

Bác sĩ chuyên khoa I Võ Văn Hoa, Phó Giám đốc Trung tâm Pháp y thành phố Đồng Nai cho biết, việc lấy mẫu ADN được thực hiện với yêu cầu nghiêm ngặt về chuyên môn nhằm hạn chế tối đa tác động đến hiện trạng phần mộ và hài cốt liệt sĩ. Từng thao tác từ khai quật tiểu quách, lựa chọn mẫu đến hoàn mộ đều được tiến hành cẩn trọng, tỉ mỉ.

Lực lượng chức năng thực hiện lấy mẫu ADN để xác định thông tin các phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang Trảng Bom, thành phố Đồng Nai.

Toàn bộ quá trình từ hiện trạng ban đầu của phần mộ, khai quật, lấy mẫu đến hoàn trả hài cốt đều được chụp ảnh, ghi nhận và cập nhật vào cơ sở dữ liệu điện tử. Theo bác sĩ Võ Văn Hoa, mọi thao tác được thực hiện theo quy trình một chiều nhằm ngăn ngừa nhiễm chéo ADN, bảo đảm độ chính xác của mẫu xét nghiệm. Việc số hóa đồng bộ thông tin và hình ảnh giúp hình thành hồ sơ điện tử đầy đủ cho từng phần mộ, phục vụ lâu dài cho công tác tra cứu, đối sánh và xác minh danh tính liệt sĩ.

Trung tá Vũ Duy Quyền, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự phường Trảng Bom, thành phố Đồng Nai cho biết, sau khi hoàn tất việc lấy mẫu, hài cốt liệt sĩ được an táng trở lại đúng vị trí ban đầu, bảo đảm sự tôn nghiêm của phần mộ. Theo ông, mỗi mẫu ADN thu được không chỉ là dữ liệu khoa học mà còn là một mắt xích quan trọng trên hành trình tìm lại tên tuổi cho các anh hùng liệt sĩ, góp phần hiện thực hóa mong mỏi của nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi.

Chạy đua với thời gian

Ban Chỉ đạo 515 thành phố Đồng Nai xác định đây là giai đoạn quan trọng để thu thập mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ. Thành phố đã thành lập 11 tổ lấy mẫu, số hóa hài cốt liệt sĩ và một tổ vận chuyển, bàn giao mẫu nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Tiểu đội trưởng Trần Minh Đức, Trung đội Dân quân thường trực, Ban Chỉ huy quân sự xã Đồng Tâm, thành phố Đồng Nai cho biết, khối lượng phần mộ cần lấy mẫu ADN trên địa bàn rất lớn nên các lực lượng tham gia được bố trí làm việc theo ca, kíp, duy trì liên tục kể cả ngày nghỉ, ngày lễ để đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

“Mỗi ngày, chúng tôi bắt đầu làm việc từ 7 giờ đến 17 giờ, chỉ nghỉ ngắn vào buổi trưa và duy trì làm việc cả ngày thứ Bảy để bảo đảm tiến độ lấy mẫu. Ai cũng xác định đây không chỉ là nhiệm vụ được giao mà còn là việc làm mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ. Do đó, mỗi cán bộ, chiến sĩ làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất, bằng tất cả sự trân trọng và từ tấm lòng của mình”, đồng chí Trần Minh Đức cho biết.

Trung tá Vũ Duy Quyền, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự phường Trảng Bom, thành phố Đồng Nai thắp nhang cho những phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính trước khi thực hiện cất bốc, thu thập mẫu ADN.

Tính đến hết tháng 6/2026, thành phố Đồng Nai đã thực hiện lấy mẫu hơn 2.300 mộ liệt sĩ, trong đó có hơn 1.250 mộ liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu và hơn 1.100 phần mộ không còn đủ điều kiện do hài cốt đã phân hủy theo thời gian.

Là thành viên tổ số hóa, ông Trần Xuân Quang, giáo viên Trường Trung học cơ sở Lý Tự Trọng cho biết, điều khiến ông trăn trở nhất là nhiều phần mộ khi mở ra, hài cốt đã phân hủy gần như hoàn toàn, xương vỡ vụn, không còn đủ điều kiện lấy mẫu ADN. "Với những phần hài cốt còn có thể lấy mẫu, vẫn còn hy vọng được giám định, đối chiếu để xác định danh tính và tìm lại người thân. Nhưng có những trường hợp không thể thu thập mẫu, đồng nghĩa cơ hội xác định danh tính gần như không còn. Mỗi lần gặp những phần mộ như vậy, chúng tôi càng ý thức rõ hơn trách nhiệm phải thực hiện thật cẩn trọng với từng mẫu còn đủ điều kiện, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ", ông Quang xúc động nói.

Tiểu quách sau khi lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ được hoàn trả về vị trí cũ.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố, đây thực sự là cuộc chạy đua với thời gian. Dưới tác động của khí hậu, thổ nhưỡng và quá trình phân hủy tự nhiên, cấu trúc ADN trong hài cốt liệt sĩ ngày càng suy giảm. Trong khi đó, nhiều thân nhân liệt sĩ cũng đã tuổi cao, sức yếu. "Nếu không khẩn trương lấy mẫu trên diện rộng để xây dựng ngân hàng dữ liệu gen ngay từ bây giờ thì chỉ trong một thời gian không xa, cơ hội xác định danh tính liệt sĩ bằng khoa học có thể sẽ vĩnh viễn khép lại", bà Nguyễn Thị Hoàng nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai khẳng định, đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị, của toàn dân đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bài và ảnh: Lê Xuân (TTXVN)