SME có nên gọi vốn từ quỹ đầu tư mạo hiểm?

Tuy nhiên, gọi vốn không phải là chiếc đũa thần, và cũng không phải con đường phù hợp cho mọi SME. Quyết định này nếu thiếu hiểu biết có thể khiến doanh nghiệp mất quyền kiểm soát, thậm chí đi chệch khỏi mục tiêu ban đầu.

Điều đầu tiên SME cần hiểu rõ là bản chất của quỹ đầu tư mạo hiểm. Quỹ không tìm kiếm những doanh nghiệp ổn định, tăng trưởng chậm nhưng bền. Họ tìm kiếm các mô hình có khả năng tăng trưởng đột phá trong thời gian ngắn, sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao để đổi lấy tỷ suất sinh lời lớn. Điều đó đồng nghĩa với việc khi nhận vốn, SME không chỉ nhận tiền, mà còn chấp nhận áp lực tăng trưởng, áp lực minh bạch và áp lực thoái vốn trong tương lai. Nếu doanh nghiệp đang ưu tiên sự ổn định, dòng tiền đều và kiểm soát chặt, thì vốn mạo hiểm có thể trở thành gánh nặng thay vì động lực.

Sai lầm phổ biến của nhiều SME là gọi vốn khi nội lực chưa sẵn sàng. Họ kỳ vọng tiền sẽ giải quyết mọi vấn đề từ bán hàng, nhân sự đến vận hành. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Tiền chỉ làm vấn đề lộ rõ nhanh hơn. Một mô hình kinh doanh chưa kiểm chứng, một đội ngũ thiếu năng lực quản trị, hay một quy trình vận hành lỏng lẻo sẽ trở nên rối loạn khi có thêm vốn. Quỹ đầu tư không giúp SME xây nền móng từ đầu. Họ đầu tư khi thấy doanh nghiệp đã có nền tảng đủ vững để mở rộng.

Khi SME hiểu mình đủ sâu, vốn mạo hiểm sẽ là lựa chọn chiến lược.

Một khía cạnh khác SME thường đánh giá thấp là sự thay đổi vai trò của nhà sáng lập sau khi gọi vốn. Khi có nhà đầu tư, doanh nghiệp không còn là cuộc chơi cá nhân. Mọi quyết định chiến lược đều phải dựa trên dữ liệu, báo cáo và sự đồng thuận. Với nhiều chủ doanh nghiệp quen ra quyết định nhanh, theo trực giác, đây là cú sốc văn hóa thực sự. Không ít nhà sáng lập rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất động lực vì cảm thấy mình không còn toàn quyền với “đứa con” do chính mình tạo ra.

Tuy vậy, không thể phủ nhận những giá trị tích cực mà quỹ đầu tư mang lại khi SME ở đúng giai đoạn. Ngoài vốn, họ mang theo kinh nghiệm quản trị, mạng lưới quan hệ và góc nhìn chiến lược. Với những doanh nghiệp có tham vọng mở rộng thị trường nhanh, chuẩn hóa hệ thống và xây dựng thương hiệu ở quy mô lớn, vốn mạo hiểm có thể rút ngắn rất nhiều thời gian thử sai. Vấn đề không nằm ở việc gọi vốn hay không, mà là doanh nghiệp đã sẵn sàng để “chơi một cuộc chơi lớn hơn” hay chưa.

Từ góc nhìn huấn luyện, tôi thường khuyên SME hãy tự hỏi ba điều trước khi tiếp cận quỹ đầu tư. Doanh nghiệp đã chứng minh được mô hình kiếm tiền ổn định chưa. Đội ngũ quản lý có đủ năng lực vận hành ở quy mô lớn hơn không. Và nhà sáng lập có sẵn sàng chia sẻ quyền lực để đổi lấy tăng trưởng nhanh hơn hay không. Nếu một trong ba câu trả lời còn mơ hồ, gọi vốn lúc này rất dễ trở thành con dao hai lưỡi.

Gọi vốn từ quỹ đầu tư mạo hiểm không phải là thước đo thành công của SME. Nhiều doanh nghiệp phát triển bền vững nhờ tự tích lũy, kiểm soát tốt dòng tiền và tăng trưởng từng bước chắc chắn. Với họ, độc lập tài chính chính là lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, với những SME có tầm nhìn lớn, thị trường rộng và chiến lược rõ ràng, vốn mạo hiểm có thể là bệ phóng mạnh mẽ.

Cuối cùng, quyết định gọi vốn không nên xuất phát từ sự nôn nóng hay áp lực so sánh. Nó cần đến từ sự tỉnh táo và hiểu rất rõ mình đang ở đâu, muốn đi đến đâu và sẵn sàng đánh đổi điều gì. Khi SME hiểu mình đủ sâu, vốn mạo hiểm sẽ là lựa chọn chiến lược. Nếu không, tốt nhất hãy tiếp tục lớn lên bằng chính đôi chân của mình, chậm hơn nhưng vững vàng hơn.

ThS. Trần Gia Thông