Sinh viên ngoại giao trước bài toán nhân lực chất lượng cao kỷ nguyên hội nhập

Sáng 16/4, tại Hà Nội, Học viện Ngoại giao tổ chức Tọa đàm "Kết nối đa chiều: Chọn đúng nghề-Bứt phá tương lai" trong khuôn khổ Tuần lễ Hướng nghiệp và Việc làm 2026.

Sự kiện quy tụ các diễn giả đại diện cho những khối ngành trọng yếu, gồm: ông Lê Đức Thiện, Phó Vụ trưởng Tổ chức cán bộ (Bộ Ngoại giao); bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa Văn phòng UNESCO Việt Nam; bà Phan Thị Hồng Dung, Phó Chủ tịch Hội đồng thành viên HD Consulting; bà Thảo Griffiths, Giám đốc Chính sách công thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Tập đoàn Meta; và ông Đinh Trần Tuấn Linh, Giám đốc Công nghệ UNIKON.

Phát biểu tại sự kiện, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao khẳng định, Học viện luôn đặt trọng tâm đào tạo thế hệ sinh viên trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Quá trình này đòi hỏi việc cung cấp hành trang tri thức nền tảng phải tiến hành song song với rèn luyện năng lực thích ứng trong môi trường đa chiều.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, sinh viên hiện nay có nhiều lựa chọn nghề nghiệp rộng mở. Nhà trường định hướng người học không chỉ có chuyên môn đối ngoại vững vàng, mà còn sẵn sàng tham gia thị trường lao động tại các doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ và tổ chức quốc tế.

Nhận diện khoảng cách giữa giảng đường và thực tế

Nội dung các phiên tọa đàm đã thẳng thắn chỉ ra khoảng cách giữa chuẩn năng lực thực tế mà thị trường đòi hỏi với những hành trang sinh viên được trang bị trên giảng đường.

Theo ông Lê Đức Thiện, Phó Vụ trưởng Tổ chức cán bộ (Bộ Ngoại giao), bằng cấp tốt chỉ là "điều kiện đủ" để hồ sơ qua vòng loại. Yếu tố quyết định cơ hội tuyển dụng lại nằm ở kỹ năng xử lý tình huống, phong thái ứng xử và năng lực thuyết phục. Thực tế cho thấy, không ít ứng viên trẻ bị loại ngay từ vòng đầu vì những điểm trừ tưởng chừng đơn giản như quên ngày thi, đến muộn giờ phỏng vấn - hệ quả của lỗ hổng về kỹ năng mềm và tính kỷ luật cá nhân.

Các bạn sinh viên hào hứng đặt câu hỏi cho các diễn giả.

Đối với khối các tổ chức quốc tế, rào cản phổ biến nhất là tình trạng ứng viên nộp hồ sơ mang tính đại trà, thiếu sự nghiên cứu chuyên sâu về đơn vị tuyển dụng. Nêu dẫn chứng thực tế về việc bốn trên năm ứng viên lọt vào vòng phỏng vấn cuối của UNESCO nhưng chưa từng tìm hiểu sứ mệnh cơ bản trên trang thông tin chính thức của tổ chức, bà Phạm Thị Thanh Hường khuyến nghị: "Ứng viên phải biết đóng gói kinh nghiệm sát với nhu cầu của tổ chức, tuyệt đối không dùng chung một bản lý lịch cho nhiều nơi". Các chuyên gia cũng lưu ý sinh viên cần chủ động tra cứu các bộ khung năng lực của những tổ chức như UNESCO, ILO, UNDP để đối chiếu và tự bồi dưỡng.

Chủ động định vị để đáp ứng chuẩn năng lực mới

Tại khối doanh nghiệp, chiến lược tuyển dụng đang có sự phân tầng rõ rệt, hướng tới việc săn tìm nhân tài có tư duy lãnh đạo kế cận. Với 25 năm kinh nghiệm quản trị nhân sự, bà Phan Thị Hồng Dung chia sẻ, để tuyển chọn nhân sự cấp cao, nhà tuyển dụng đặc biệt tìm kiếm năng lực phát triển toàn diện dựa trên nền tảng bốn chữ T: Thể chất, Trí tuệ, Tình cảm và Tinh thần. Thay vì thụ động chờ việc, sinh viên cần theo đuổi triết lý thiết kế tương lai (Future by design) để định vị bản thân thành nguồn nhân lực chất lượng cao được doanh nghiệp chủ động săn đón.

Thị trường lao động Việt Nam chuyển động nhanh dưới áp lực của chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu, song tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ mới đạt mức xấp xỉ 30%. Nghịch lý "thừa thầy, thiếu thợ" cùng sự thiếu hụt kỹ năng thực chiến đang đặt các cơ sở giáo dục đại học trước bài toán cấp thiết: Tái định vị chất lượng đầu ra, kết nối chặt chẽ giữa đào tạo và thực tế tuyển dụng.

Những góc nhìn từ tọa đàm phản ánh một thực tế vĩ mô của thị trường lao động Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ quý I/2026 đạt 29,6%, cải thiện nhẹ so với mức 29,2% của năm 2025 nhưng vẫn ở mức thấp so với yêu cầu của một nền kinh tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số. Với lực lượng lao động khoảng 53,2 triệu người và tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động duy trì mức thấp (2,22%), thị trường vẫn đối mặt với tình trạng "khát" nhân lực chất lượng cao ở các ngành chiến lược như công nghệ thông tin, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh đó, sự chủ động của các cơ sở đào tạo đại học trong việc kết nối với thực tiễn tuyển dụng, cập nhật chuẩn năng lực mới là giải pháp căn cơ để sinh viên tự tin bước vào thị trường lao động hội nhập.

Mai Anh Thư