Siêu đô thị thế hệ mới - động lực tăng trưởng và phát triển bền vững đô thị

Đây là nội dung được nhiều chuyên gia thảo luận tại Hội thảo khoa học “Siêu đô thị thế hệ mới - động lực tăng trưởng và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam tổ chức sáng 21/3.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, với sự hình thành các vùng đô thị lớn và các hành lang kinh tế - đô thị như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng TP.HCM hay các trục phát triển ven biển. Xu hướng này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ mô hình đô thị đơn cực sang cấu trúc đa cực, liên kết vùng – nền tảng quan trọng cho sự hình thành các siêu đô thị trong tương lai. Trên thế giới, mô hình “đô thị 10-15 phút” đang dần trở thành tiêu chuẩn của các siêu đô thị hiện đại. Trong đó, mọi nhu cầu thiết yếu của cư dân từ làm việc, học tập đến y tế, giải trí đều được đáp ứng trong bán kính di chuyển ngắn. Cách tiếp cận này không chỉ giảm áp lực giao thông và khí thải mà còn tái định hình cách con người sống và tương tác trong đô thị. Bước sang thế kỷ XXI, trước tác động của toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu, các đô thị đang chuyển dịch sang mô hình mới: thông minh hơn, bền vững hơn và lấy con người làm trung tâm. Nhiều chuyên gia nhận định: siêu đô thị thế hệ mới được định nghĩa không chỉ bằng quy mô mà bởi một hệ tiêu chí toàn diện từ cấu trúc đa cực, hạ tầng thông minh, bền vững môi trường đến chất lượng sống và khả năng chống chịu.

Từ góc nhìn thị trường, bà Phạm Thị Miền - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) - cho rằng việc các đô thị lớn phát triển theo hướng “đơn cực” trong nhiều năm đã dẫn đến tình trạng dòng tiền, dân cư và nhu cầu bị dồn nén vào khu vực trung tâm. Hệ quả là hạ tầng quá tải và giá bất động sản bị đẩy lên cao một cách cục bộ. Theo bà Miền, những giải pháp mang tính ngắn hạn như điều tiết tín dụng hay chính sách chỉ xử lý phần ngọn. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách tổ chức không gian đô thị. Nếu không thay đổi cấu trúc này, thị trường bất động sản khó có thể vận hành ổn định và bền vững trong dài hạn.

Bà Phạm Thị Miền cho hay: "Thứ nhất, đối với bài toán về thiếu nguồn cung thì rõ ràng khi phát triển theo hướng đa trung tâm và liên kết vùng thì không gian đô thị sẽ được mở rộng ra hơn, giúp kích hoạt thêm những không gian đô thị mới và khai thác những quỹ đất mới với giá trị hợp lý hơn. Từ đó, làm giảm áp lực và giúp cho nguồn cung được gia tăng một cách tự nhiên và bền vững, góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu về nhà ở của người dân. Thứ hai đối với bài toán nhu cầu, khi không gian đô thị được mở rộng thì cơ cấu sản phẩm cũng có cơ hội được điều chỉnh. Từ đó, nhiều phân khúc bất động sản khác có cơ hội được hình thành, không chỉ tập trung vào một số phân khúc nhất định ở khu vực trung tâm nữa. Vì thế sẽ giúp cung cầu được cân bằng hơn và thị trường lúc này sẽ hướng về những sản phẩm mang tính chất đáp ứng nhu cầu ở thực."

Phát triển siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là xu thế đô thị hóa mà còn là lựa chọn chiến lược góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tạo ra các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn. Ngoài việc thúc đẩy phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, siêu đô thị thế hệ mới còn mang lại những giá trị nổi bật, trở thành không gian sống, làm việc và sáng tạo đặc trưng của xã hội đô thị trong thế kỷ XXI.

Tiến sĩ Lưu Đức Minh – Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng nhấn mạnh bốn yêu cầu chính trong việc phát triển siêu đô thị thế hệ mới: "Bốn Không gian đô thị là trụ cột quan trọng nhất. Câu chuyện ở đây là mô hình không gian sẽ như thế nào: đa trung tâm, đa cực và cách thức liên kết giữa các trung tâm này ra sao. Thứ hai đó là Giao thông công cộng và mô hình TOD vì siêu đô thị được hình thành từ đa trung tâm và đa cực nên bắt buộc phải kết nối bằng giao thông công cộng. Hoàn thiện khung TOD cần chú trọng vào mô hình đô thị 15 phút cho từng khu vực. Chú trọng thiết kế đô thị dành cho người đi bộ, quy hoạch giao thông cho xe đạp, và tổ chức trung chuyển đa phương thức tại các điểm dừng xe buýt để kết nối vào hệ thống đường sắt. Mục tiêu là tạo ra một bài toán giao thông khép kín để mô hình TOD trở nên hoàn chỉnh, từ đó mới kết nối được các không gian khu đô thị với nhau. Thứ ba đó là các đô thị và khu đô thị quy mô lớn cấu thành nên siêu đô thị sẽ được phát triển theo tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị): Chú trọng đặc biệt vào yếu tố "S" (Social - Xã hội) để đảm bảo tính bao trùm. Mục tiêu là xây dựng một xã hội bền vững hơn và tránh tình trạng phân hóa. Thứ tư đó quản trị và Công nghệ. Quản trị trong thời kỳ mới cần gắn liền với: Ứng dụng các công nghệ mới. Thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bên cạnh 4 trụ cột này, cần có một hệ thống thể chế và chính sách bao trùm. Đó là các định hướng chính sách và chiến lược quốc gia để dẫn dắt, định hướng cho cả bốn trụ cột trên phát triển đồng bộ."

Tại hội thảo, bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho rằng: Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững, việc hình thành các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là một xu hướng mà là một sự lựa chọn chiến lược nhằm tạo lập các cực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của đô thị Việt Nam. Nghị quyết 306 của Chính phủ Về điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định rõ tổ chức không gian theo cấu trúc mạng lưới, hình thành các vùng động lực và các hành lang kinh tế, hệ thống đô thị có tính liên kết cao. Quy hoạch tổng thể quốc gia không hướng tới hình thành một số đô thị cực lớn mang tính tập trung mà hướng tới xây dựng một hệ thống đô thị phân bố hợp lý, có chức năng bổ trợ và liên kết chặt chẽ, phát huy tối đa lợi thế của từng vùng miền.

Hoa Mai