Siết chế tài đối với hành vi tiếp tay người lao động trốn ở lại nước ngoài

Quang cảnh phiên họp Tổ 13, (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang và Quảng Trị), sáng 5/8

Hậu kiểm phải gắn với quản lý rủi ro

Thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng sáng 5/8, các ĐBQH tại Tổ 13 (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang và Quảng Trị) cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật.

ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) phát biểu.

Đánh giá cao việc dự thảo Luật chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm thủ tục hành chính và thay cơ chế báo cáo bằng cơ chế thông báo, ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) cho rằng, đây là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính. Tuy nhiên, để cơ chế mới vận hành hiệu quả, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung.

Theo đại biểu, dự thảo Luật còn thiếu tiêu chí cụ thể về quản lý rủi ro trong hậu kiểm, có thể dẫn đến hai tình trạng: hậu kiểm tràn lan, gây phiền hà cho doanh nghiệp chấp hành tốt hoặc bỏ sót các trường hợp có dấu hiệu vi phạm.

Do vậy, cần bổ sung nguyên tắc hậu kiểm dựa trên đánh giá mức độ rủi ro, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết thẩm quyền tạm dừng hoạt động khi phát hiện vi phạm thông qua hậu kiểm.

Đoàn ĐBQH Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ

Bên cạnh đó, một trong những vướng mắc được Tờ trình nêu là thiếu quy định về điều kiện chuyên môn của nhân viên nghiệp vụ, ảnh hưởng đến năng lực của doanh nghiệp. Song, dự thảo Luật vẫn giao Chính phủ quy định chi tiết. Đại biểu đề nghị cần quy định nguyên tắc về tiêu chuẩn chuyên môn như trình độ đào tạo, chứng chỉ nghiệp vụ, ngoại ngữ phù hợp trước khi giao Chính phủ hướng dẫn.

Về chuyển đổi số, đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc xây dựng cơ sở dữ liệu mà ở khả năng liên thông, chia sẻ dữ liệu. Do đó, cần bổ sung quy định bắt buộc kết nối cơ sở dữ liệu giữa Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và Bảo hiểm xã hội nhằm phát huy hiệu quả quản lý người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Cũng theo đại biểu Trần Vũ Khiêm, dự thảo Luật mới dừng ở định hướng ưu tiên đưa lao động có trình độ cao đi làm việc ở nước ngoài và hỗ trợ kết nối việc làm khi về nước, nhưng chưa có công cụ chính sách cụ thể như ưu tiên tuyển dụng vào các dự án trọng điểm, doanh nghiệp FDI hoặc hỗ trợ khởi nghiệp cho lao động hồi hương.

Đồng thời, dự thảo Luật chưa giải quyết triệt để tình trạng người lao động Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại một số thị trường trọng điểm, ảnh hưởng đến uy tín quốc gia và cơ hội việc làm của nhiều lao động khác.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ xây dựng đề án thu hút, sử dụng nguồn nhân lực sau khi về nước; đồng thời siết chặt chế tài đối với các tổ chức, cá nhân dung túng, môi giới người lao động trốn ở lại nước ngoài trái phép.

Cân nhắc việc cấm tuyệt đối doanh nghiệp hợp tác với bên thứ ba

Về quy định doanh nghiệp dịch vụ phải trực tiếp tuyển chọn người lao động, không thông qua bên thứ ba hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác, ĐBQH Châu Quỳnh Giao (An Giang) cơ bản đồng tình với chủ trương nhằm loại bỏ tình trạng trung gian biến tướng, thu tiền trái phép của người lao động.

ĐBQH Châu Quỳnh Dao (An Giang) phát biểu.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc cấm tuyệt đối sẽ khó khả thi. Mỗi năm có khoảng 150.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó hơn 60% đến từ vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, doanh nghiệp khó có đủ nhân lực tiếp cận trực tiếp các địa bàn này, còn đội ngũ cán bộ văn hóa - xã hội cấp xã cũng rất mỏng.

"Nếu không có cơ chế phù hợp, doanh nghiệp có thể tiếp tục lách luật bằng cách sử dụng môi giới tự do, làm gia tăng rủi ro đối với người lao động", đại biểu Châu Quỳnh Giao nhận định.

Từ đó, đại biểu đề nghị cho phép doanh nghiệp được công khai hợp tác, ủy quyền với trung tâm dịch vụ việc làm công lập hoặc các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên để tuyên truyền, tư vấn và tiếp nhận đăng ký ban đầu; việc ủy quyền phải bảo đảm không thu bất kỳ khoản phí nào của người lao động.

Đoàn ĐBQH An Giang tham dự phiên thảo luận tổ

Đối với quy định doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã trước khi tổ chức chuẩn bị nguồn lao động, đại biểu Châu Quỳnh Giao đề nghị bỏ yêu cầu gửi văn bản giấy, thay bằng cập nhật trực tiếp trên cơ sở dữ liệu điện tử nhằm đồng bộ với mục tiêu chuyển đổi số.

Liên quan quy định giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động chuẩn bị nguồn lao động, đại biểu Châu Quỳnh Giao cho rằng, không nên giao quá nhiều trách nhiệm cho cấp xã khi lực lượng cán bộ còn mỏng. Theo đó, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh nên là đầu mối quản lý, còn cấp xã chủ yếu thực hiện phối hợp, nắm tình hình và kịp thời phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Bổ sung trách nhiệm tư vấn, cảnh báo rủi ro của UBND cấp tỉnh

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) phát biểu.

Để bảo đảm hiệu quả quản lý, đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng bị hạn chế cấp giấy phép trong thời hạn 5 năm, không chỉ đối với người đại diện theo pháp luật mà cả chủ sở hữu, thành viên góp vốn và cổ đông chi phối của doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép nhằm ngăn chặn tình trạng lách luật.

Theo đại biểu, cơ chế hậu kiểm chỉ phát huy hiệu quả khi hệ thống dữ liệu được xây dựng, vận hành thông suốt và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đăng ký doanh nghiệp và bảo hiểm xã hội. Vì vậy, Chính phủ cần báo cáo rõ nguồn kinh phí và lộ trình hoàn thành việc kết nối dữ liệu trước khi Luật có hiệu lực.

Đại biểu cũng đề nghị quy định nguyên tắc phối hợp liên ngành trong Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết danh mục các cơ quan phối hợp để bảo đảm tính linh hoạt.

Đối với quyền lợi người lao động, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị bổ sung nguyên tắc doanh nghiệp phải hoàn trả chi phí đào tạo nếu người lao động không được tuyển chọn vì lý do không thuộc về mình; bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc tư vấn, cảnh báo rủi ro đối với người lao động tự giao kết hợp đồng; đồng thời bổ sung quy định để người lao động dễ dàng tiếp cận cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi cần hỗ trợ pháp lý.

Đại biểu cũng đề nghị nội dung giáo dục định hướng cần thông tin rõ các quốc gia đã ký hiệp định về bảo hiểm xã hội hoặc hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam để người lao động hiểu đầy đủ quyền lợi của mình.

Về nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị sửa quy định theo hướng cấp xã có trách nhiệm "phát hiện, báo cáo, kiến nghị xử lý" thay vì "xử lý" vi phạm; đồng thời bổ sung cơ chế báo cáo từ cấp xã lên cấp tỉnh, kéo dài thời hạn doanh nghiệp thông báo trước khi tổ chức chuẩn bị nguồn lao động từ 3 ngày lên tối thiểu 5 ngày làm việc và tiếp tục duy trì việc UBND cấp xã xác nhận sơ yếu lý lịch cho người lao động khi làm hồ sơ đi làm việc ở nước ngoài.

Đan Thanh; Ảnh: Xuân Quý