Sau nắng nóng, châu Âu đối mặt một cuộc khủng hoảng mới

Lửa cháy rừng bùng phát khắp Nam Âu

Sau nhiều tuần hứng chịu tình trạng khô hạn và nhiệt độ cao kỷ lục do đợt nắng nóng kéo dài từ tháng 6/2026, Pháp những ngày gần đây lại rơi vào một cuộc khủng hoảng môi trường mới khi các vụ cháy rừng diện rộng bùng phát dọc bờ biển Địa Trung Hải.

Một trong những điểm nóng nghiêm trọng nhất nằm ở thị trấn Canet-en-Roussillon gần biên giới Tây Ban Nha. Hình ảnh trên truyền hình cho thấy nhiều nhà kho và du thuyền tại bến cảng bị lửa thiêu rụi, trong khi cột khói đen dày đặc bao trùm khu vực bờ biển.Giới chức địa phương đã sơ tán khoảng 1.500 người khỏi các khu cắm trại, đồng thời đóng cửa sân bay Perpignan để bảo đảm an toàn.

Máy bay được điều động dập lửa tại khu vực Pouzols-Minervois của Pháp. Ảnh: RTE

Hãng tin DW ngày 2/7 cho biết, gần 2.000 lính cứu hỏa cùng hàng trăm phương tiện mặt đất được huy động để khống chế cháy rừng. Ngoài ra, ít nhất 4 trực thăng chữa cháy cùng 3 máy bay Canadair luôn trong trạng thái sẵn sàng hỗ trợ nếu đám cháy tiếp tục lan rộng.

Ở khu vực ngoại ô thành phố Marseille, lực lượng cứu hỏa đã khống chế được hai đám cháy lớn trong ngày, song vẫn phải tiếp tục đối phó với một vụ cháy lớn tại tỉnh Aude. Gió mạnh lên tới 70 km/giờ khiến ngọn lửa lan nhanh trên diện tích khoảng 900 ha, buộc gần 700 lính cứu hỏa làm việc liên tục trong điều kiện đặc biệt khó khăn.

Theo Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu, từ đầu mùa cháy rừng đến nay, khoảng 8.700 ha đất rừng đã bị thiêu rụi, trong đó riêng ngày 2/7 có thêm khoảng 1.200ha nữa bị cháy lan. "Tình hình hiện nay rất căng thẳng", ông Lecornu phát biểu.

Chính phủ Pháp đã tổ chức cuộc họp khẩn tại Marseille nhằm đánh giá tình hình và triển khai các biện pháp ứng phó, trong bối cảnh cơ quan khí tượng nước này cảnh báo một đợt nắng nóng cực đoan mới có thể quay trở lại ngay trong tuần tới.

Tây Ban Nha thiệt hại hàng chục ngàn ha rừng kể từ đầu năm. Ảnh: TRTWorld

Tại Tây Ban Nha, sau đợt nắng nóng với nhiệt độ vượt 45°C ở nhiều khu vực phía Nam, đất đai khô kiệt và thảm thực vật mất gần như toàn bộ độ ẩm, tạo điều kiện thuận lợi để các đám cháy bùng phát và lan rộng. Theo Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu (EFFIS), gần 50.000 ha rừng đã bị thiêu rụi tại nước này từ đầu năm, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ.

Trong tháng 6/2026, khoảng 15.900 ha rừng Tây Ban Nha bị thiêu trụi. Nước này hiện đang ghi nhận 14 vụ cháy rừng lớn, mỗi vụ có diện tích trên 500 ha. Tại vùng Aragon, vụ cháy ở Lecinẽna đã thiêu hủy khoảng 2.200 ha, trong khi các vụ cháy khác tại Huesca và công viên tự nhiên Despenãperros buộc hàng trăm người dân phải rời bỏ nhà cửa.

Tại Bồ Đào Nha, tình hình diễn biến căng thẳng khi chỉ trong khoảng thời gian từ nửa đêm đến 15 giờ ngày 2/7, lực lượng bảo vệ dân sự ghi nhận 62 vụ cháy rừng trên toàn quốc. Gần 2.000 nhân sự, hơn 500 phương tiện mặt đất cùng hàng chục máy bay chữa cháy được huy động để ứng phó.

Một trong những điểm nóng đáng lo ngại nhất nằm tại khu vực Vouzela, nơi hơn 300 nhân viên cứu hỏa vẫn đang nỗ lực khống chế đám cháy trong địa hình hiểm trở. Chính phủ Bồ Đào Nha đã ban bố tình trạng báo động trên toàn bộ lãnh thổ đất liền từ ngày 3 đến 6/7 nhằm triển khai các biện pháp phòng ngừa đặc biệt.

Một con sông ở Hungary cạn nước do hạn hán ở châu Âu. Ảnh: Xinhua

Viện Biển và Khí quyển Bồ Đào Nha cảnh báo đợt nắng nóng hiện nay có thể kéo dài tới 10 ngày, với nhiệt độ nhiều nơi vượt 40°C, trong khi nhiệt độ ban đêm vẫn trên 20-25°C. Theo giới chuyên môn, điều này khiến độ ẩm không khí duy trì ở mức rất thấp, khiến việc dập lửa khó khăn hơn nhiều.

Ở Hy Lạp, dù chưa trải qua đợt nắng nóng nghiêm trọng như Tây Âu, nhiều đám cháy vẫn đồng loạt bùng phát tại các khu vực Fthiotida, Halkidiki, đảo Salamina. Hơn 135 lính cứu hỏa cùng 25 máy bay và trực thăng đã được điều động tham gia chữa cháy.

Một ngày trước đó, một vụ cháy rừng tại miền Bắc Hy Lạp đã khiến 2 cha con thiệt mạng sau khi ngọn lửa bao trùm khu vực rừng gần thành phố Thessaloniki. Giới chức nước này tiếp tục yêu cầu người dân tại nhiều ngôi làng sơ tán khi nguy cơ cháy lan vẫn ở mức cao.

Chuyên gia cảnh báo "cuộc chiến kéo dài"

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), đợt nắng nóng kéo dài tại Tây Âu trong hơn một tuần cuối tháng 6 đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho cháy rừng phát triển trên diện rộng. Nhiệt độ cao liên tục, độ ẩm rất thấp, thảm thực vật khô và gió mạnh là sự kết hợp làm gia tăng đáng kể nguy cơ phát sinh cũng như tốc độ lan rộng của các đám cháy.

Đáng chú ý, các chuyên gia cảnh báo tình hình này có thể trở thành "bình thường mới" và châu Âu cần sẵn sàng cho một "cuộc chiến kéo dài" khi thời tiết diễn biến ngày càng cực đoan hơn do biến đổi khí hậu. Số liệu cập nhật sáng 3/7 của Euronews cho thấy, từ đầu năm, trên khắp Liên minh châu Âu (EU), khoảng 130.400 ha rừng đã bị cháy, nhiều hơn 16% so với mức trung bình các năm trước.

Thực tế tại nhiều khu vực cho thấy tình hình có thể diễn biến xấu đi. Tại miền Nam nước Pháp, gió giật tới 70 km/giờ khiến các đám cháy liên tục đổi hướng, gây khó khăn cho công tác chữa cháy. Ở Bồ Đào Nha, cơ quan khí tượng cho biết ngay cả ban đêm, độ ẩm cũng không tăng đáng kể như thông thường, khiến lửa cháy rừng lan rộng bất kể ngày đêm.

Độ ẩm thấp bất thường vào ban đêm khiến việc dập lửa cháy rừng ở Bồ Đào Nha gặp khó khăn. Ảnh: Reuters

Bên cạnh nguy cơ cháy rừng, nhiều quốc gia còn phải đối mặt với tình trạng hạn hán ngày càng rõ rệt. Sau nhiều tuần thiếu mưa và nền nhiệt cao, đất nông nghiệp mất khả năng giữ ẩm, trong khi các cánh rừng trở nên dễ bắt lửa hơn.

Ở Italy, khu vực miền Bắc nước này đang bước vào một mùa Hè khó khăn khi cả hai vùng kinh tế trọng điểm là Veneto và Lombardia đồng loạt ghi nhận tình trạng thâm hụt nguồn nước nghiêm trọng.

Trước diễn biến này, nhiều nước châu Âu đang tăng cường năng lực ứng phó. Ngoài việc huy động thêm nhân lực và phương tiện chữa cháy, Hy Lạp trở thành quốc gia đầu tiên triển khai hệ thống bốn vệ tinh chuyên dụng phục vụ phát hiện cháy rừng.

Các vệ tinh do công ty OroraTech phát triển, với sự hỗ trợ tài chính của Liên minh châu Âu, sử dụng cảm biến nhiệt kết hợp trí tuệ nhân tạo để phát hiện các điểm nóng có kích thước chỉ khoảng 4x4m, đồng thời truyền dữ liệu theo thời gian thực đến lực lượng cứu hỏa. Hệ thống không chỉ giúp phát hiện sớm các đám cháy ở khu vực hẻo lánh mà còn hỗ trợ dự báo hướng lan của ngọn lửa để điều phối lực lượng hiệu quả hơn.

Hình ảnh mô phỏng vệ tinh của OroraTech. Ảnh: ITN

Trong khi đó, Bồ Đào Nha tiếp tục nâng mức sẵn sàng của hệ thống phòng vệ dân sự, tăng cường bố trí lực lượng tại các khu vực có nguy cơ cao, đồng thời bổ sung trực thăng và máy bay chữa cháy. Tại Pháp, nhà chức trách thiết lập cơ chế thông tin liên tục để đánh giá diễn biến và chuẩn bị phương án ứng phó với khả năng xuất hiện thêm một đợt nắng nóng mới.

Trước thực tế châu Âu là khu vực nóng lên nhanh nhất thế giới, Ủy ban châu Âu dự kiến công bố Kế hoạch tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu vào cuối năm nay. Theo Cao ủy Khí hậu Liên minh châu Âu Wopke Hoekstra, kế hoạch sẽ không áp đặt một mô hình chung cho mọi quốc gia, mà tập trung xây dựng các kịch bản rủi ro, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy phối hợp trong ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan.

"Không có lý do gì để Brussels chỉ cho Hy Lạp hay Tây Ban Nha cách ứng phó cháy rừng. Họ hiểu điều đó rõ hơn chúng tôi ", ông Hoekstra nói. Tuy nhiên, ông cho rằng EU có thể đóng vai trò điều phối thông qua các kịch bản chung và chia sẻ những thực tiễn tốt giữa các nước thành viên nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Thái Hà