Sau hơn một tháng Nghị định 90 có hiệu lực: Khói thuốc lá vẫn 'len lỏi' nhiều nơi công cộng

“Siết” chế tài, vẫn còn không ít người hút thuốc

Nhằm tăng tính răn đe, Nghị định 90/2026/NĐ-CP đã bổ sung, điều chỉnh nhiều mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo đó, Điều 24 của Nghị định quy định, người có hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm bị phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng.

Đối với tổ chức, cá nhân quản lý địa điểm cấm hút thuốc, Nghị định quy định phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng nếu không thực hiện các quy định như không có biển hoặc biểu tượng "Cấm hút thuốc lá" theo quy định; không tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc chấp hành quy định cấm hút thuốc; không nhắc nhở hoặc yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi hút thuốc tại khu vực cấm theo quy định của pháp luật.

Việc tăng mức xử phạt được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành của người dân, đồng thời tăng trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, cơ sở kinh doanh trong việc duy trì môi trường không khói thuốc.

Tuy nhiên, thực tế, tình trạng hút thuốc tại các địa điểm công cộng như quán café, nhà hàng, công viên và khu vực trước cửa các tòa nhà, trung tâm thương mại… vẫn diễn ra hàng ngày, thậm chí ở những nơi có biển cấm mà không bị nhắc nhở.

Tại một quán cà phê trên địa bàn phường Cầu Giấy (Hà Nội), dù bên trong treo biển cấm hút thuốc, vẫn có người hút thuốc. Nhân viên chỉ nhắc nhở khi có khách khác phản ánh, nhưng phần lớn chỉ dừng ở mức nhắc miệng, không có biện pháp xử lý tiếp theo.

Nhiều người vẫn thản nhiên hút thuốc trong các quán cafe dù có biển cấm. (Ảnh: Thanh Hà).

Không ít người dân cho biết họ cảm thấy khó chịu khi phải hít khói thuốc thụ động nhưng lại ngại góp ý vì sợ xảy ra tranh cãi.

“Tôi hay tụ tập bạn bè tại quán café, rất ghét khói thuốc. Dù bên trong quán có treo biển cấm hút thuốc song chúng tôi vẫn phải ngồi cạnh người hút thuốc. Việc này diễn ra gần như bình thường, hầu như không ai kiểm tra hay nhắc nhở”, chị Nguyễn Huyền T. (Hà Nội) chia sẻ.

Theo quan sát phóng viên, tại các cửa hàng, quán ăn…, việc xử lý người hút thuốc chủ yếu dừng lại ở nhắc nhở. Nhân viên phục vụ hay cán bộ quản lý tại các đơn vị không có thẩm quyền xử phạt hành chính, dẫn đến việc nhiều trường hợp sau khi được nhắc vẫn tiếp tục hút thuốc hoặc chuyển sang khu vực khác. Bên cạnh đó, việc phát hiện, lập biên bản và xử phạt hành vi hút thuốc nơi công cộng cũng gặp không ít khó khăn do lực lượng kiểm tra mỏng, phạm vi quản lý rộng và hành vi vi phạm thường diễn ra nhanh, khó bắt quả tang.

Việc thực thi Nghị định 90 nhiều thách thức, phần lớn do ý thức và thói quen người hút

Mặc dù đa số những người đang hút thuốc đều thừa nhận họ biết việc hút thuốc tại nơi công cộng là không phù hợp, thậm chí đã nghe thông tin về việc tăng mức xử phạt theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP, song họ không thể bỏ hoàn toàn được thuốc lá bởi sự lệ thuộc vào nicotine và thói quen đã hình thành nhiều năm qua.

Làm bảo vệ cho một cửa hàng ăn uống trên đường Xuân Thủy, phường Cầu Giấy, Hà Nội, anh Nguyễn Văn Th. cho biết mỗi ca trực kéo dài 12 tiếng đồng hồ khiến anh gần như không thể bỏ được thuốc lá. “Có hôm tôi hút khoảng nửa bao, hôm nhiều việc thì gần một bao. Tôi biết thuốc lá độc lại, đọc trên báo thấy tăng mức phạt nếu hút thuốc ở nơi cấm. Cũng sợ chứ, vài trăm nghìn đâu phải ít. Nhưng nhiều lúc buồn ngủ hoặc căng thẳng, tay lại vô thức lấy bao thuốc ra hút”, anh nói.

Theo anh Th., điều khiến nhiều người vẫn hút không phải vì coi thường quy định mà bởi tâm lý “chắc không ai kiểm tra”. Suốt nhiều năm làm việc, anh chưa từng chứng kiến trường hợp nào bị lập biên bản xử phạt vì hút thuốc tại khu vực công cộng. “Tôi nghĩ nếu kiểm tra thường xuyên hơn thì chắc nhiều người cũng phải dè chừng. Chứ giờ chủ yếu là nhắc nhở, mà nhắc xong rồi vài phút sau đâu lại vào đấy”, anh chia sẻ.

Tài xế xe ôm công nghệ hút thuốc trong lúc chờ nhận cuốc xe tại khu vực trung tâm Hà Nội. (Ảnh: Thanh Hà)

Trong khi đó, ông Trần Mạnh T., tài xế xe ôm công nghệ (51 tuổi) cho biết, bị lệ thuộc vào thuốc lá gần 15 năm nay. “Mỗi ngày chạy xe 10-12 tiếng đồng hồ, lúc ngồi chờ cuốc chạy lại buồn miệng hút một điếu. Biết thuốc lá không tốt cho sức khỏe, khói thuốc ở nơi công cộng còn ảnh hưởng người khác nhưng trót "nghiện" rồi nên tôi thường cố đứng ra chỗ vắng hút. Tuy nhiên lúc đông khách, dừng ở vỉa hè hay trước quán nước thì vẫn hút. Thực sự bỏ rất khó”, ông bộc bạch.

Theo ông T., việc tăng mức xử phạt có thể khiến ông hạn chế hơn khi hút ở những nơi có biển cấm, song điều đó chưa đủ để giúp những người nghiện thuốc lá như ông từ bỏ hoàn toàn nếu không có sự hỗ trợ cai thuốc. “Tăng tiền phạt thì mình sẽ tránh hơn, nhưng để bỏ hẳn thì không đơn giản. Người nghiện thuốc hiểu cảm giác đó. Có hôm quyết tâm không hút nhưng đến vài tiếng sau người lại bứt rứt, mất tập trung, cuối cùng lại tìm mua bao khác”, ông T nói.

Còn ông Lê Văn C. (58 tuổi), một lao động tự do tại Hà Nội, thừa nhận đã hút thuốc hơn 30 năm và nhiều lần thất bại khi cai. “Tôi biết thuốc lá hại sức khỏe, hại cả người xung quanh. Con cháu trong nhà nhắc suốt, giờ lại có quy định phạt cao hơn. Nhưng cái khó nhất là khó bỏ được cơn nghiện. Nhiều lần tôi cũng quyết tâm bỏ, nhưng lại được vài bữa, có người quen hút, thấy thế lại thèm rồi hút trở lại”, ông nói.

Ông C. đồng thời nhắn gửi: "Mọi người, nhất là các các cháu còn ít tuổi, tốt nhất là đừng bảo giờ thử hút thuốc. Đừng để nghiện thuốc lá, vừa tốn tiền, hại sức khỏe, vừa ảnh hưởng xấu tới người khác như chúng tôi".

Ông cho rằng việc xử phạt là cần thiết để bảo vệ cộng đồng, song bên cạnh chế tài, cần có thêm nhiều chương trình tư vấn, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá để những người thực sự muốn bỏ có thêm động lực và phương pháp phù hợp.

Thanh Hà