Sàng lọc trước sinh và sơ sinh: Nền tảng để nâng cao chất lượng dân số

Trạm y tế phường Hoàn Kiếm tổ chức đoàn xe truyền thông lưu động về công tác dân số tại một số tuyền phố trên địa bàn. Ảnh: Minh Khuê

Đẩy mạnh công tác sàng lọc trước sinh và sơ sinh

Thời gian qua, Hà Nội từng bước mở rộng các hoạt động tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, đồng thời tăng cường tư vấn cho thai phụ về các mốc thời gian "vàng" trong thai kỳ. Trong đó, ba mốc quan trọng gồm tuần thai 11-13 để đo độ mờ da gáy, thực hiện Double test hoặc NIPT; tuần thai 16-18 thực hiện Triple test; tuần thai 22-26 siêu âm hình thái học. Các xét nghiệm này giúp phát hiện sớm nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể, dị tật bẩm sinh và các bất thường cấu trúc của thai nhi, tạo điều kiện theo dõi, can thiệp kịp thời.

Thực hiện chủ trương của Thành phố, nhiều địa phương đã đưa tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh trở thành nhiệm vụ trọng tâm của công tác dân số, trong đó có phường Hoàn Kiếm. Bà Nghiêm Thu Huyền, Trưởng phòng Dân số, Trẻ em và Bảo trợ xã hội, Trạm Y tế phường Hoàn Kiếm cho biết, trong kế hoạch năm 2026, địa phương đặt mục tiêu 97% cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn.

Đồng thời, phường phấn đấu có 90% phụ nữ mang thai được sàng lọc ít nhất 4 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến gồm hội chứng Down, hội chứng Edwards, hội chứng Patau và tan máu bẩm sinh (Thalassemia); 92% trẻ sơ sinh được sàng lọc ít nhất 5 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến gồm thiếu men G6PD, suy giáp bẩm sinh, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, tim bẩm sinh và khiếm thính bẩm sinh.

Không chỉ tại Hoàn Kiếm, nhiều địa phương khác cũng đạt kết quả tích cực trong triển khai sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Tại xã Quảng Bị, tỉ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh và trẻ sơ sinh được sàng lọc các bệnh bẩm sinh đều đạt trên 90%. Trong khi đó, tại xã Vĩnh Thanh, gần 87% phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh và hơn 91% trẻ sơ sinh được sàng lọc các bệnh bẩm sinh phổ biến. Những kết quả này cho thấy các dịch vụ sàng lọc ngày càng được người dân chủ động tiếp cận, đồng thời phản ánh hiệu quả phối hợp giữa ngành y tế, chính quyền địa phương và đội ngũ cộng tác viên dân số.

"Hiện nay, nhận thức của người dân về tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Ngày càng nhiều cặp vợ chồng trẻ chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn, thực hiện các xét nghiệm cần thiết trước khi mang thai thay vì chỉ tiếp cận dịch vụ khi đã có thai. Đây là tín hiệu đáng mừng, góp phần từng bước nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời", bà Nghiêm Thu Huyền nhấn mạnh.

Đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng dân số

Thực tiễn triển khai tại cơ sở cho thấy, việc mở rộng tiếp cận các dịch vụ tư vấn, sàng lọc và chăm sóc sức khỏe đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác nâng cao chất lượng dân số. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả khả quan: Tỉ lệ sàng lọc trước sinh đạt 90,3%; tỉ lệ sàng lọc sơ sinh đạt 91,2%; tỉ lệ nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 87,9%.

Theo Tiến sĩ Trần Văn Chung, Phó Giám đốc Sở Y tế, Phó Trưởng ban Ban Chỉ đạo công tác dân số và phát triển thành phố Hà Nội, từ ngày 1-7-2026, Luật Dân số 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ tư duy "kế hoạch hóa gia đình" sang "dân số và phát triển", đặt con người làm trung tâm của mọi chính sách dân số. Đây cũng là hành lang pháp lý quan trọng để Hà Nội triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng dân số trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Thành phố đã chủ động kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác dân số và phát triển các cấp; củng cố đội ngũ cán bộ làm công tác dân số và cộng tác viên dân số ở cơ sở; đồng thời xây dựng kế hoạch, chương trình phù hợp với mô hình tổ chức mới, bảo đảm công tác dân số được triển khai thông suốt, hiệu quả.

Định hướng thời gian tới, TS Trần Văn Chung cho biết, Hà Nội sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp để thực hiện hiệu quả Luật Dân số, trong đó lấy việc nâng cao chất lượng dân số làm trọng tâm. Thành phố sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bình đẳng giới, trách nhiệm gia đình và chăm sóc sức khỏe toàn diện, đặc biệt đối với thanh niên. Cùng với đó, Thành phố sẽ tăng cường đầu tư cho y tế cơ sở, mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản có chất lượng, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng các dịch vụ y tế thiết yếu, hướng tới mục tiêu "không ai bị bỏ lại phía sau".

Chất lượng dân số không chỉ được hình thành từ khi một đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời mà bắt đầu được vun đắp ngay từ giai đoạn chuẩn bị làm cha, làm mẹ. Khi tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, tầm soát trước sinh và sơ sinh được triển khai đồng bộ, trở thành thói quen của mỗi gia đình, mục tiêu nâng cao chất lượng dân số sẽ từng bước được hiện thực hóa, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Minh Khuê