Sáng kiến 'Lá chắn châu Mỹ' và chiến lược củng cố ảnh hưởng của Washington

Nếu đặt sáng kiến “Lá chắn châu Mỹ” trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ với khu vực Mỹ Latinh, có thể thấy sáng kiến này vừa có những điểm tương đồng, vừa có những khác biệt so với các chương trình hợp tác an ninh trước đây của Washington. Nó cũng thể hiện rất rõ chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đó là ưu tiên khu vực Tây Bán Cầu.

Về điểm giống, sáng kiến này vẫn tiếp tục đặt trọng tâm vào các vấn đề truyền thống mà Mỹ và khu vực cùng quan tâm, đặc biệt là chống các băng nhóm ma túy xuyên quốc gia, buôn người, buôn vũ khí và tội phạm có tổ chức. Trước đây, Mỹ từng triển khai nhiều chương trình tương tự như Kế hoạch Colombia hay Sáng kiến An ninh Trung Mỹ, trong đó Washington hỗ trợ huấn luyện, chia sẻ thông tin tình báo và cung cấp trang thiết bị cho lực lượng an ninh các nước trong khu vực.

Tuy nhiên, điểm khác của “Lá chắn châu Mỹ” là phạm vi hợp tác được mở rộng hơn. Sáng kiến này không chỉ dừng ở hợp tác chống ma túy mà còn nhấn mạnh tới việc tăng cường phối hợp quân sự, kiểm soát biên giới, an ninh hàng hải và thậm chí cả an ninh mạng. Ngoài ra, sáng kiến này được đưa ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, nên nhiều nhà phân tích cho rằng nó cũng phản ánh nỗ lực của Washington nhằm củng cố vai trò lãnh đạo và ảnh hưởng của mình tại Tây Bán Cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump giơ cao bản cam kết đã ký về việc chống lại hoạt động tội phạm của các băng đảng ma túy tại Doral, Florida - Ảnh: Reuters

Việc Tổng thống Donald Trump thúc đẩy sáng kiến “Lá chắn châu Mỹ” vào thời điểm hiện nay cho thấy Washington đang theo đuổi những mục tiêu rộng hơn so với việc chỉ hợp tác chống các băng nhóm ma túy. Trước hết, vấn đề an ninh và kiểm soát tội phạm xuyên quốc gia vẫn là ưu tiên lớn của Mỹ, đặc biệt khi các băng nhóm ma túy ở khu vực Mỹ Latinh ngày càng có mạng lưới hoạt động phức tạp và liên quan trực tiếp tới tình trạng bạo lực cũng như dòng chảy ma túy vào lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, nếu nhìn rộng hơn, sáng kiến này còn gắn với những tính toán chiến lược của Washington trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng tại Tây Bán Cầu. Trong những năm gần đây, ảnh hưởng kinh tế và đầu tư của Trung Quốc tại nhiều nước Mỹ Latinh đã tăng mạnh, trong khi Nga và Iran cũng tìm cách mở rộng hợp tác với một số quốc gia trong khu vực.

Vì vậy, thông qua “Lá chắn châu Mỹ”, chính quyền Tổng thống Trump có thể đang tìm cách xây dựng một khuôn khổ hợp tác an ninh mới nhằm tăng cường sự gắn kết giữa Mỹ với các nước trong khu vực, đồng thời củng cố vai trò của Washington như một đối tác an ninh chủ chốt tại châu Mỹ.

Việc hội nghị công bố sáng kiến “Lá chắn châu Mỹ” không có sự tham dự của một số nền kinh tế lớn trong khu vực như Brazil, Mexico hay Colombia phần nào phản ánh sự thận trọng của nhiều quốc gia Mỹ Latinh đối với sáng kiến này.

Trên thực tế, các nước trong khu vực có những ưu tiên và quan điểm khá khác nhau trong vấn đề hợp tác an ninh với Mỹ. Một số quốc gia lo ngại rằng việc tham gia sâu vào các sáng kiến do Washington dẫn dắt có thể làm gia tăng sự phụ thuộc về an ninh hoặc khiến họ bị cuốn vào các tính toán chiến lược rộng hơn của Mỹ.

Ngoài ra, nhiều nước Mỹ Latinh hiện cũng đang theo đuổi chính sách đối ngoại tương đối cân bằng, cố gắng duy trì quan hệ với nhiều đối tác khác nhau, bao gồm cả Trung Quốc và các cường quốc ngoài khu vực. Vì vậy, họ có xu hướng thận trọng khi tham gia các sáng kiến an ninh mang tính liên minh rõ rệt.

Sự vắng mặt của những quốc gia lớn trong khu vực có thể khiến việc triển khai “Lá chắn châu Mỹ” gặp nhiều thách thức hơn trong thực tế. Bởi để một sáng kiến an ninh khu vực phát huy hiệu quả, sự tham gia của các nước có vai trò quan trọng như Brazil, Mexico hay Colombia thường được xem là yếu tố then chốt.

Quang Trung/VOV-Washington