Sàn giao dịch tài sản mã hóa chính thống giúp giảm tội phạm rửa tiền xuyên biên giới

Đại tá Hoàng Ngọc Bách - Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Kể từ ngày 1/1/2026, khi Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực, Việt Nam đã chính thức trở thành quốc gia thứ 46 hợp pháp hóa tài sản mã hóa.

Theo dữ liệu được công bố bởi các tổ chức quốc tế, hiện có khoảng 17 triệu người Việt Nam đang sở hữu tài sản mã hóa. Có những thời điểm, con số này từng lên tới 21 triệu người. Tính đến năm 2025, Việt Nam đứng trong Top quốc gia có số lượng người sở hữu tài sản mã hóa lớn nhất thế giới.

Việt Nam cũng nằm trong Top 3 khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là về dòng vốn từ thị trường blockchain và tài sản mã hóa đổ vào trong nước. Riêng năm 2025, tổng giá trị dòng vốn này đạt khoảng 220 tỷ USD, tăng gấp đôi so với mức trung bình của ba năm trước đó, lần lượt là 105 tỷ USD, 120 tỷ USD và 110 tỷ USD.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam trong thời gian qua cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro từ tội phạm mạng.

Cơ hội để tội phạm mạng rửa tiền xuyên biên giới

Từ thực tế đấu tranh với các tội phạm liên quan đến tài sản mã hóa, tại sự kiện đối thoại "Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư" do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức sáng 25/3, Đại tá Hoàng Ngọc Bách - Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết lĩnh vực này là cơ hội để tội phạm chuyển tiền, rửa tiền xuyên biên giới.

Qua thống kê các vụ việc, Đại tá Hoàng Ngọc Bách cho biết hầu hết vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cuối cùng các đối tượng sử dụng sàn giao dịch tiền ảo, tiền mã hóa để "rửa tiền," chuyển tiền ra nước ngoài gây khó khăn cho cơ quan điều tra. Quá trình xác minh, đấu tranh chúng ta chưa có căn cứ pháp lý nào để thu giữ các loại tiền ảo.

"Ngay cả hiện nay, khi đã có luật, việc kiểm soát dòng tiền vẫn là vấn đề phức tạp. Các đối tượng sau khi thực hiện hành vi vi phạm thường nhanh chóng chuyển đổi tài sản, gây khó khăn cho công tác truy vết."

Chính vì vậy, theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, cần có sự kiện toàn về hành lang pháp lý để xử lý tội phạm. "Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp luật, giúp tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF."

Đại tá Hoàng Ngọc Bách cũng cho biết số lượng người Việt Nam tham gia loại hình này rất lớn, quy mô giao dịch trong lĩnh vực này lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, nhưng chưa được kiểm soát đầy đủ. Điều này dẫn đến thất thu thuế, trong khi các loại tài sản truyền thống như bất động sản đều đã có quy định nộp thuế rõ ràng.

Một vấn đề khác là quyền lợi của người dân chưa được bảo vệ. Trước đây, khi chưa có quy định pháp luật, nhiều đối tượng đã lợi dụng để lập các sàn giao dịch giả mạo, lôi kéo người tham gia và chiếm đoạt tài sản. Khi xảy ra tranh chấp, việc xử lý gặp rất nhiều khó khăn do thiếu cơ sở pháp lý.

Ngoài ra, việc quản lý dữ liệu cá nhân cũng đặt ra nhiều thách thức. Khi người dân tham gia sàn giao dịch nước ngoài, thông tin như số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng có thể bị thu thập và lợi dụng. Thậm chí, các đối tượng có thể sử dụng thông tin này để mở tài khoản trực tuyến, thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Cần chế tài đủ mạnh

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, tới đây chúng ta thành lập thí điểm các sàn giao dịch cũng phải nghiên cứu các giải pháp quản lý từ ban đầu, đúng ngay từ ban đầu, tốt ngay từ ban đầu.

Từ thực tiễn đó, đại diện A05 cho rằng cần tăng cường trang bị kiến thức cho người dân. Hiện nay, có một số lượng rất lớn người tham gia thị trường nhưng chưa được đào tạo bài bản, chủ yếu tham gia theo hình thức truyền miệng. Việc nâng cao nhận thức là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

Thứ hai, các tổ chức được cấp phép cần nghiên cứu, xây dựng hệ thống công nghệ đủ mạnh để đảm bảo an toàn, phòng ngừa tấn công và rủi ro. Đồng thời, cần có các công cụ hỗ trợ khách hàng nhận diện dấu hiệu lừa đảo.

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, tới đây chúng ta thành lập thí điểm các sàn giao dịch cũng phải nghiên cứu các giải pháp quản lý từ ban đầu, đúng ngay từ ban đầu, tốt ngay từ ban đầu. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Thứ ba, cần chủ động phòng ngừa tội phạm, kiểm soát các nguồn tiền bất hợp pháp. Đồng thời, xây dựng cơ chế giám sát phù hợp đối với các hoạt động đầu tư.

Thứ tư, cơ quan quản lý nhà nước cần khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt là các nghị định hướng dẫn. Nếu không quản lý tốt, sẽ dẫn đến tình trạng hoạt động ngoài luồng, gây rủi ro cho nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cần có chế tài đủ mạnh đối với các hành vi vi phạm, bao gồm cả cá nhân và tổ chức. Việc này nhằm đảm bảo tính răn đe và duy trì kỷ cương thị trường.

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Bách, kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển như Mỹ, Châu Âu cho thấy, việc xây dựng khung pháp lý chặt chẽ là yếu tố then chốt. Chúng ta cần nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc để phù hợp với điều kiện thực tế, mục tiêu là vừa thúc đẩy phát triển hoạt động đầu tư hợp pháp, vừa đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính và góp phần phát triển kinh tế./.

(Vietnam+)