Sai lầm trong ăn uống âm thầm hủy hoại sức khỏe mỗi ngày

Theo các chuyên gia Hàn Quốc, nhiều người đang vô tình đưa vào cơ thể những chất có hại mỗi ngày thông qua thực phẩm chế biến sẵn mà không hề hay biết.

Theo phóng viên TTXVN tại Seoul, Giáo sư danh dự Eom Yung Ui thuộc Đại học Y Seoul cho rằng trong bối cảnh thực phẩm chế biến công nghiệp ngày càng phổ biến, việc lựa chọn thực phẩm đúng cách và bảo vệ hệ tiêu hóa là nền tảng quan trọng để phòng ngừa nhiều bệnh lý lâu dài. Ông Eom nhận định phần lớn lượng calo của người dân đô thị hiện nay đến từ thực phẩm chế biến sẵn. Bên cạnh sự tiện lợi, cơ thể cũng phải tiếp nhận nhiều chất phụ gia, chất bảo quản và hợp chất tổng hợp vốn không có trong thực phẩm tự nhiên.

Các nghiên cứu cho thấy trước khi được hấp thu vào máu, mọi loại thực phẩm đều được cơ thể xem là "chất lạ". Niêm mạc ruột đóng vai trò như hàng rào bảo vệ, vừa ngăn các chất có hại xâm nhập, vừa tham gia vào hoạt động miễn dịch. Tuy nhiên, thực phẩm siêu chế biến, thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc chứa nhiều phụ gia có thể làm niêm mạc ruột bị viêm. Khi tình trạng này kéo dài, tính thấm của ruột tăng lên, tạo điều kiện để nhiều chất không mong muốn đi vào máu. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ gặp các triệu chứng như đầy bụng, khó tiêu hoặc nổi mẩn da. Nhưng về lâu dài, tình trạng này được cho là có liên quan đến béo phì, đái tháo đường tuýp 2, viêm khớp dạng thấp, đau khớp, trầm cảm, thậm chí cả sa sút trí tuệ.

Một trong những tác nhân đáng chú ý là lipopolysaccharide (LPS) - thành phần của vi khuẩn Gram âm. Bình thường, LPS chỉ tồn tại trong lòng ruột. Nhưng khi hàng rào ruột bị tổn thương, chất này có thể đi vào máu và kích hoạt phản ứng viêm trên toàn cơ thể.

Nghiên cứu của các nhà khoa học Pháp năm 2007 cho thấy những con chuột ăn chế độ nhiều chất béo có nồng độ LPS trong máu cao hơn rõ rệt, đồng thời xuất hiện tình trạng viêm ở gan và mô mỡ. Hiện tượng này được gọi là "nhiễm độc nội sinh chuyển hóa". Ở người, chế độ ăn theo kiểu phương Tây với nhiều chất béo cũng được ghi nhận làm nồng độ LPS trong máu tăng gấp 2-3 lần so với chế độ ăn lành mạnh. Đáng chú ý, khi đã xâm nhập vào máu, LPS tiếp tục làm suy yếu hàng rào bảo vệ của ruột, tạo thành vòng xoáy bệnh lý ngày càng nghiêm trọng.

Theo chuyên gia, nguy cơ trên bàn ăn không chỉ đến từ chất bảo quản hay chất chống oxy hóa mà còn bao gồm thực phẩm biến đổi gene (GMO), hóa chất từ bao bì, hộp nhựa và dụng cụ nấu nướng. Giáo sư Eom cũng dẫn lại các nghiên cứu cho thấy thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói có liên quan đến nguy cơ ung thư.

Từ năm 2015, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp thịt chế biến vào nhóm có đủ bằng chứng gây ung thư ở người. Theo các nghiên cứu, việc tiêu thụ khoảng 50g thịt chế biến mỗi ngày có thể làm tăng khoảng 18% nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ông Eom khuyến nghị người tiêu dùng nên đọc kỹ nhãn thực phẩm. Nếu sản phẩm chứa từ 5 loại phụ gia trở lên thì nên hạn chế sử dụng. Danh sách thành phần càng dài thường đồng nghĩa thực phẩm càng được chế biến sâu, chứa nhiều chất nhũ hóa, chất tạo màu và chất tạo ngọt nhân tạo - những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ viêm ruột và rối loạn chuyển hóa.

Nhiều người kiểm soát cân nặng bằng cách chú ý đến lượng calo hoặc chỉ số đường huyết GI. Tuy nhiên, theo Giáo sư Eom, chỉ số tải lượng đường huyết GL phản ánh chính xác hơn tác động của thực phẩm vì tính đến cả lượng thực phẩm thực tế được tiêu thụ. Chẳng hạn, dưa hấu có GI khá cao nhưng do chứa nhiều nước và lượng carbohydrate trong một khẩu phần không lớn nên GL lại thấp. Nếu chỉ nhìn vào GI, người tiêu dùng dễ đánh giá sai giá trị dinh dưỡng của thực phẩm.

Thông thường, GL dưới 10 được xem là thấp, còn trên 20 là cao. Những thực phẩm như bánh mì trắng, ngũ cốc nhiều đường, bánh donut hay bánh waffle có GL cao, dễ làm đường huyết tăng nhanh, khiến tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn. Điều này khiến cơ thể nhanh đói trở lại và làm tăng nguy cơ béo phì. Trong khi đó, sữa chua ít béo, trái cây tươi và các loại đậu thường có GL thấp hơn, giúp đường huyết tăng từ từ và giảm áp lực lên tuyến tụy.

Theo Giáo sư Eom, cảm giác đói và no chủ yếu được điều khiển bởi hai hormone là leptin và ghrelin. Leptin do tế bào mỡ tiết ra, có nhiệm vụ báo cho não biết cơ thể đã đủ năng lượng. Ghrelin được tiết từ dạ dày và tạo cảm giác đói.

Ở người béo phì thường xuất hiện tình trạng "kháng leptin". Dù nồng độ leptin trong máu rất cao nhưng não không còn phản ứng bình thường với hormone này, khiến tín hiệu no không được truyền đi hiệu quả. Một trong những nguyên nhân được cho là leptin khó vượt qua hàng rào máu não hoặc vùng dưới đồi bị viêm mạn tính, làm cản trở quá trình truyền tín hiệu. Đặc biệt, các loại thực phẩm siêu chế biến và thức ăn nhanh có thể khiến tình trạng kháng leptin trở nên nghiêm trọng hơn. Hệ quả là người ăn vẫn tiếp tục cảm thấy thèm dù cơ thể đã đủ năng lượng, dẫn đến tăng cân kéo dài và làm suy giảm chức năng miễn dịch.

Theo Giáo sư Eom, để bảo vệ sức khỏe lâu dài, người dân không nên chỉ quan tâm đến lượng calo mà cần ưu tiên thực phẩm tươi, ít qua chế biến, đồng thời chú ý đến thành phần dinh dưỡng và mức độ chế biến của thực phẩm. Việc lựa chọn đúng ngay từ bàn ăn không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn góp phần duy trì sự cân bằng của hệ tiêu hóa, nội tiết và chuyển hóa trong toàn cơ thể.

Khánh Vân (TTXVN)