Sắc thái riêng sau nét cọ

Tác phẩm Thanh Xuân của họa sĩ Nguyễn Thị Đào. Ảnh: NVCC

Cảm hứng từ chất liệu đời thường

Ai từng xem tranh của họa sĩ Nguyễn Thị Đào tại triển lãm Màu phái đẹp nhân dịp 20/10 năm ngoái hẳn sẽ nhớ đến những sắc thái nhẹ nhàng, nữ tính trong sáng tác của chị. Còn hiện tại, cô gái sinh năm 1991 này đang thử nghiệm một hướng thể hiện mới với những mảnh vải vụn có sẵn màu sắc, hoa văn. Thay vì trực tiếp tạo màu trên toan, chị lựa chọn, sắp xếp và kết hợp các mảnh vải để hình thành bố cục, tìm sự hài hòa giữa màu sắc, họa tiết và hình tượng.

Đào cho biết, chị không đặt ra nguyên tắc cố định khi phối màu mà thường dựa vào cảm xúc và gu thẩm mỹ của bản thân. “Tùy từng thời điểm, cảm xúc mà tôi lựa chọn màu sắc và hình tượng thể hiện trong tranh”, Đào chia sẻ. Với chất liệu vải, quá trình thử nghiệm vẫn đang tiếp diễn. Có những ngày, Đào ngập mình trong đống vải rẻo chỉ để tìm kiếm những mảnh vải có khả năng kết hợp với nhau, hướng đến các tác phẩm mang dấu ấn cá nhân.

Hình tượng phụ nữ tiếp tục là đề tài chị quan tâm, bởi màu sắc, hoa văn và đặc tính mềm mại của vải vóc gợi cho chị nhiều liên tưởng. “Tôi nhận thấy, vải vóc có sự mềm mại rất riêng và những màu sắc, hoa văn trên vải cũng có khả năng gợi ra nhiều cảm xúc. Vì vậy, tôi nghĩ chất liệu này phù hợp với hình tượng phụ nữ mà mình theo đuổi lâu nay. Tôi đang thử nghiệm một số tác phẩm theo hướng đó nhưng vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện”, Đào nói.

Nếu Đào tìm tòi trên những mảnh vải, họa sĩ Trần Thị Mỹ Hạnh lại tìm cảm hứng từ những vật liệu thiên nhiên. Sau hơn 15 năm vẽ tranh sơn dầu ở Thành phố Hồ Chí Minh, khi trở về Đà Nẵng, chị bắt đầu tận dụng vỏ ốc, sỏi, quả thông, cành cây, hạt cà phê… để tạo nên những bức tranh có bề mặt và cấu trúc khác biệt. Các vật liệu phải trải qua quá trình xử lý trước khi được đưa vào tranh. Vỏ ốc được làm sạch, quả thông phơi khô rồi cưa đôi, cành cây chà nhám. Sau đó, từng thành phần được lựa chọn, sắp đặt và gắn lên nền bố. Hình dáng tự nhiên của mỗi vật liệu tạo nên những khác biệt, khiến mỗi tác phẩm mang một diện mạo riêng.

Từ những bức tranh đầu tiên về hoa lá, nhà cửa, con vật, Mỹ Hạnh dần tạo dấu ấn với chân dung thiếu nữ, đặc biệt là hình tượng “cô gái tóc xù” có mái tóc được kết hợp từ quả thông và vỏ ốc. Với chị, điều quan trọng không nằm ở giá trị hay vẻ ngoài của vật liệu, mà ở khả năng nhìn ra tiềm năng tạo hình từ những thứ bình dị. “Nghệ thuật đôi khi nằm ngay trong những thứ tưởng như rất bình thường”, Mỹ Hạnh chia sẻ.

Những năm đầu theo đuổi dòng tranh này, có bức mất nhiều tháng mới hoàn thành. Đến nay, Mỹ Hạnh đã thực hiện hàng trăm tác phẩm độc bản. Chị còn mong muốn mở lớp hướng dẫn làm tranh, đồ thủ công từ vật liệu tự nhiên, xa hơn là xây dựng một làng nghề nhỏ gắn với lối sống xanh.

Làm mới chất liệu truyền thống

Nếu Nguyễn Thị Đào và Trần Thị Mỹ Hạnh tìm tòi từ những vật liệu khác lạ, họa sĩ Bùi Tiên lại chọn đào sâu khả năng biểu đạt của tranh lụa. Sinh năm 1993, tốt nghiệp Trường Đại học Nghệ thuật Huế năm 2016, hiện sống và làm việc tại Đà Nẵng, Tiên theo đuổi kỹ thuật nhuộm lụa từ thời sinh viên. Với kỹ thuật này, màu thấm vào từng sợi lụa qua các công đoạn vẽ và rửa, tạo nên những hiệu ứng đôi khi vượt khỏi dự tính ban đầu. Quá trình thực hiện đòi hỏi người vẽ kiên nhẫn, hiểu đặc tính chất liệu và chấp nhận những biến chuyển khó lường của màu sắc. “Qua nhiều lần vẽ và rửa lụa, màu sắc có thể tạo ra những bất ngờ mà ban đầu mình không dự tính được”, Tiên chia sẻ.

Tác phẩm trên lụa của họa sĩ Bùi Tiên. Ảnh: NVCC

Trong sáng tác, Bùi Tiên theo đuổi hình tượng búp bê và người phụ nữ, gửi vào đó những suy ngẫm về thân phận, định kiến và các khuôn mẫu xã hội. Sau thời gian tạm ngưng sáng tác để làm mẹ, từ năm 2021, chị trở lại đề tài này với nhiều trải nghiệm hơn, đi sâu vào những điều bản thân từng quan sát nhưng chưa thực sự thấu hiểu. Cách thể hiện thiên về tả thực cũng là lựa chọn để chị đưa góc nhìn cá nhân vào chất liệu truyền thống. “Tôi không cố tình làm khác biệt bằng mọi giá, tôi muốn sáng tạo trong từng tác phẩm, từng ngày”, Tiên nói.

Nhận xét về sáng tác của Bùi Tiên, họa sĩ Thân Trọng Dũng, Chủ tịch Hội Mỹ thuật thành phố Đà Nẵng, lưu ý đến những khoảng lụa để trắng trong một số tác phẩm gần đây. Chi tiết này có thể góp phần gợi thời gian hoặc phân tách các lớp nội dung, cho thấy khả năng biểu đạt của lụa không chỉ nằm ở màu sắc mà còn ở cách người vẽ tổ chức không gian trên mặt tranh.

Cùng chọn chất liệu truyền thống nhưng họa sĩ Ana Nguyễn đang dành nhiều thời gian hơn cho tranh sơn mài, sau thời gian sáng tác chủ yếu bằng sơn dầu. Với chị, sơn mài mở ra khả năng kết hợp nhiều vật liệu để tạo nên những hiệu ứng riêng. Tuy nhiên, đây là dòng tranh đòi hỏi đầu tư lớn về kinh phí, thời gian và công sức bởi nhiều công đoạn đều phải thực hiện thủ công.

Ana Nguyễn cho biết chị hứng thú với khả năng kết hợp chất liệu của sơn mài, đặc biệt là việc sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên, gắn với nơi mình sinh sống. Trong tranh, Ana Nguyễn thường khai thác hình tượng hoa, phụ nữ và thiên nhiên. Qua lựa chọn chất liệu và đề tài, nữ họa sĩ muốn thể hiện tiếng nói của người phụ nữ, khuyến khích họ vượt qua những giới hạn do định kiến áp đặt. “Tôi muốn người phụ nữ được trân trọng. Dù cuộc đời có gian khổ thì cũng dám ước mơ, dám thể hiện”, Ana Nguyễn bày tỏ.

TRƯỜNG SƠN