Rút tiền mặt ATM giảm kỷ lục, thanh toán số 'lên ngôi'

Xu thế tất yếu

Những con số mới công bố của Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) đang phác họa một bức tranh ngày càng rõ nét về sự dịch chuyển trong hành vi thanh toán của người dân. Khi các giao dịch rút tiền mặt qua ATM liên tục sụt giảm mạnh qua từng năm, các phương thức thanh toán không tiền mặt như chuyển nhanh NAPAS247, VietQR hay thanh toán số lại tăng trưởng bền bỉ, cho thấy tiền mặt đang dần lùi khỏi vai trò trung tâm trong đời sống thanh toán hằng ngày, nhường chỗ cho một cấu trúc thanh toán mới của nền kinh tế số.

Theo số liệu của NAPAS, năm 2025 ghi nhận mức giảm sâu kỷ lục của các giao dịch rút tiền mặt qua ATM. Cụ thể, số lượng giao dịch rút tiền giảm tới 29% và giá trị giao dịch giảm 26% so với năm 2024. Đây không còn là hiện tượng mang tính chu kỳ, mà phản ánh một xu hướng mang tính cấu trúc khi người dân ngày càng ít phụ thuộc vào tiền mặt trong các giao dịch thường nhật.

Thực tế, xu hướng này đã manh nha từ những năm trước đó. Năm 2023, giao dịch rút tiền qua ATM giảm 16,9% về số lượng và 19,5% về giá trị. Sang năm 2024, mức giảm tiếp tục mở rộng với số lượng giao dịch giảm thêm 19,5%. Đến năm 2025, đà sụt giảm không những không chững lại mà còn xác lập mức kỷ lục mới trong nhiều năm, cho thấy tiền mặt đang dần đánh mất vị thế trong dòng chảy thanh toán hiện đại.

Năm 2025 ghi nhận mức giảm sâu kỷ lục của các giao dịch rút tiền mặt qua ATM. Ảnh: Tuấn Ngọc

Ngược chiều với ATM, các giao dịch qua hệ thống NAPAS tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong năm 2025, tổng số lượng giao dịch qua NAPAS tăng 24%, trong khi giá trị giao dịch tăng 8% so với năm trước. Đáng chú ý, chuyển tiền nhanh NAPAS247 tiếp tục là điểm sáng khi số lượng giao dịch tăng 27% và giá trị tăng 8%. Thanh toán trực tuyến cũng ghi nhận mức tăng hơn 25% về số lượng giao dịch so với năm 2024.

Sự dịch chuyển này phản ánh rõ nét sự thay đổi trong thói quen chi tiêu và thanh toán của người dân. Các phương thức thanh toán số với tốc độ xử lý nhanh, chi phí hợp lý và tính tiện lợi cao đang dần thay thế nhu cầu sử dụng tiền mặt, đặc biệt trong bối cảnh hạ tầng thanh toán ngày càng được hoàn thiện và mở rộng.

Hạ tầng thanh toán mở rộng, an toàn đi cùng tiện ích

Song song với sự thay đổi trong hành vi người dùng, công ty tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong đầu tư và vận hành hạ tầng thanh toán quốc gia. Trong năm 2025, doanh nghiệp này tập trung nâng cấp hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, đảm bảo vận hành liên tục, ổn định, đồng thời nâng cao năng lực xử lý giao dịch, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường thanh toán bán lẻ.

Cùng với đó, công tác quản lý rủi ro và phòng, chống gian lận được đặt ở vị trí trung tâm. Trong năm 2025, công ty đã ký kết hợp tác chiến lược với Cục A05 (Bộ Công an); phối hợp với 10 tổ chức thành viên triển khai hệ thống cảnh báo rủi ro giao dịch dựa trên dữ liệu SIMO của Ngân hàng Nhà nước. Việc kết nối này giúp các tổ chức thành viên đồng thời thụ hưởng hệ thống giám sát của cả A05 và SIMO, góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa và xử lý gian lận.

Trong năm, doanh nghiệp đã gửi hơn 3,4 triệu lượt cảnh báo giao dịch đáng ngờ tới khách hàng, hỗ trợ người dùng kịp thời dừng các giao dịch có dấu hiệu giả mạo, lừa đảo. Đồng thời, đơn vị phối hợp với Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam xây dựng Sổ tay xử lý tài khoản, thẻ nghi ngờ gian lận. Đến hết năm 2025, đã có 47 ngân hàng triển khai công cụ này, góp phần hình thành môi trường thanh toán minh bạch, an toàn và bền vững.

Thanh toán trực tuyến năm 2025 ghi nhận mức tăng hơn 25% về số lượng giao dịch so với năm 2024. Ảnh: Nguyễn Vân

Ở góc độ mở rộng tiện ích, công ty tiếp tục đẩy mạnh triển khai các giải pháp thanh toán mới. Dịch vụ VIETQRPay phục vụ thanh toán bán lẻ nội địa và VIETQRGlobal cho thanh toán xuyên biên giới đang được mở rộng phạm vi ứng dụng. Trong năm 2025, đã hoàn thành kết nối thanh toán song phương qua mã QR giữa Việt Nam và Trung Quốc với chiều du khách Trung Quốc thanh toán tại Việt Nam, bên cạnh các thị trường đã kết nối trước đó như Thái Lan, Lào và Campuchia.

Công ty còn triển khai VIETQRMe, giải pháp thanh toán qua mã QR hiển thị từ phía khách hàng trong các lĩnh vực giao thông công cộng như xe buýt, metro và các điểm trông giữ xe. Việc ra mắt dịch vụ thanh toán Apple Pay với thẻ NAPAS, cùng với mở rộng dịch vụ Tap and Pay trên các thiết bị Android, tiếp tục gia tăng lựa chọn thanh toán không tiền mặt cho người dùng.

Đáng chú ý, thanh toán bằng thẻ NAPAS và Apple Pay đã được triển khai trên tuyến Metro số 01 Bến Thành - Suối Tiên và mạng lưới xe buýt nội đô tại TP. Hồ Chí Minh, đồng thời được mở rộng tại Hà Nội. Đây là minh chứng cho việc thanh toán không tiền mặt đang dần thâm nhập sâu vào các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của người dân đô thị.

Chia sẻ tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2026 của NAPAS, ông Nguyễn Quang Hưng - Chủ tịch HĐQT công ty cho biết, giao dịch thanh toán tiếp tục tăng trưởng ấn tượng, gắn liền với sự phát triển của công nghệ và các phương thức thanh toán mới như QR Code, thanh toán không tiếp xúc, xác thực sinh trắc học và các giải pháp ví điện tử tích hợp đa dịch vụ. Cùng với đó, hệ thống chính sách, quy định pháp lý trong lĩnh vực thanh toán điện tử ngày càng hoàn thiện, góp phần tăng cường minh bạch, bảo mật và tạo điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tiếp cận các phương thức thanh toán hiện đại, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng, cho rằng, trong bối cảnh khách du lịch quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng mạnh, việc phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia cả về chiều rộng và chiều sâu là yêu cầu tất yếu. Theo Phó Thống đốc, dù chuyển mạch hàng tỷ giao dịch hay ứng dụng công nghệ hiện đại nào, mục tiêu cuối cùng vẫn phải hướng đến phục vụ người dân, với các tiêu chí nhanh hơn, an toàn hơn và chi phí tốt hơn.

Dù xu hướng thanh toán không tiền mặt ngày càng phát triển và lượng giao dịch rút tiền qua ATM liên tục sụt giảm qua các năm, Ngân hàng Nhà nước khẳng định tiền mặt vẫn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế và đời sống xã hội. Mới đây, trước thông tin lan truyền trên một số trang mạng xã hội về việc dự kiến loại bỏ các mệnh giá tiền từ 1.000 đồng đến 5.000 đồng, Ngân hàng Nhà nước đã chính thức bác bỏ, khẳng định đây là thông tin không chính xác, không có cơ sở pháp lý.

Ngân Thương