Rút ngắn thời hạn giám định, bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm

Theo Luật, Nhà nước đầu tư, phát triển hệ thống tổ chức giám định tư pháp công lập trong các lĩnh vực có nhu cầu giám định lớn, thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của hoạt động tố tụng.

Đồng thời có chính sách ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi gắn với kiểm soát chặt chẽ về chất lượng giám định đối với tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập, tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc hoặc đơn vị, tổ chức, cá nhân khác khi tham gia hoạt động giám định tư pháp.

Nhằm khắc phục các bất cập, hạn chế trong thực tế, Luật bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như: Từ chối tiếp nhận hoặc thực hiện giám định không có lý do chính đáng; từ chối đưa ra kết luận giám định không do trở ngại khách quan; nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích để làm sai lệch nội dung trưng cầu hoặc kết luận giám định; lợi dụng việc trưng cầu để cản trở hoạt động tố tụng; lạm dụng giám định để thay thế nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng; đe dọa người giám định đưa ra kết luận sai sự thật.

Giám định viên kỹ thuật hình sự thực hiện quy trình giám định tài liệu. Ảnh: H.D

Bên cạnh đó, một số hành vi cũng được sửa đổi, làm rõ hơn như: Cố ý kéo dài thời gian giám định và thời gian ban hành kết luận; tiết lộ thông tin trong quá trình giám định gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng; lợi dụng danh nghĩa giám định để trục lợi.

Thời hạn giám định tư pháp được rút ngắn so với quy định trước đây. Theo đó, đối với các trường hợp thông thường, thời hạn giám định tối đa là 2 tháng (trước đây là 3 tháng); trường hợp phức tạp tối đa là 3 tháng (trước đây là 4 tháng), và bổ sung trường hợp đặc biệt phức tạp với thời hạn tối đa 4 tháng.

Thời điểm tính thời hạn là khi người giám định nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu cần bổ sung tài liệu, người giám định phải yêu cầu trong vòng 24 giờ và người trưng cầu phải bổ sung trong 5 ngày. Trường hợp không thể hoàn thành đúng hạn, phải có văn bản đề nghị gia hạn chậm nhất 24 giờ trước thời điểm trả kết luận.

Ngoài ra, Luật Giám định tư pháp năm 2025 bổ sung quy định về đình chỉ giám định khi không còn cần thiết cho việc giải quyết vụ việc; đồng thời bổ sung việc ghi nhận quá trình giám định bằng văn bản, dữ liệu điện tử với đầy đủ thông tin về nội dung, tiến độ, phương pháp và kết quả thực hiện.

Luật cũng hoàn thiện quy định về các trường hợp không được thực hiện giám định hoặc được từ chối giám định, áp dụng chung cho cả tổ chức và cá nhân. Theo đó, khi không còn cần thiết sử dụng kết luận giám định, người yêu cầu có quyền đình chỉ bằng văn bản, người giám định chấm dứt thực hiện và ghi nhận lại. Còn các trường hợp từ chối giám định gồm: Đã giám định cùng nội dung trước đó; có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; không bảo đảm tính khách quan; hoặc các trường hợp khác theo quy định.

Đáng chú ý, Luật đã bổ sung cơ chế hỗ trợ đặc thù cho người giám định tư pháp, đặc biệt trong các lĩnh vực nguy hiểm, độc hại, khó thu hút nhân lực. Đồng thời, các tổ chức giám định công lập được áp dụng cơ chế thuê khoán để thu hút chuyên gia giỏi ngoài khu vực nhà nước tham gia.

Luật cho phép Văn phòng giám định tư pháp được thành lập và đăng ký hoạt động trong các lĩnh vực, chuyên ngành: Lĩnh vực kỹ thuật hình sự gồm các chuyên ngành tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 20; Lĩnh vực pháp y gồm chuyên ngành ADN, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 20; Lĩnh vực văn hóa gồm các chuyên ngành cổ vật, di vật, bản quyền tác giả…

Tuy nhiên, Văn phòng giám định tư pháp không được thực hiện giám định tư pháp đối với các chuyên ngành ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân trong tố tụng hình sự, trừ trường hợp được người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu trong trường hợp đặc biệt quy định tại khoản 3 Điều 19 của Luật này…

Luật Giám định tư pháp năm 2025 với nhiều điểm mới được kỳ vọng khi có hiệu lực thi hành sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động giám định, bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong xã hội.

Phương Thảo