Rút ngắn khoảng cách, kết nối không gian văn hóa

Tháp Chót Mạt là công trình kiến trúc cổ tiêu biểu, mang dấu ấn văn hóa Óc Eo trên vùng đất Nam Bộ.

Số hóa để rút ngắn khoảng cách văn hóa

Hiện nay, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đang mở ra nhiều cơ hội để người dân tiếp cận các giá trị văn hóa thuận lợi hơn. Nếu trước đây khoảng cách địa lý là rào cản thì nay công nghệ số đã tạo ra phương thức tiếp cận mới. Thông qua nền tảng số, người dân, kể cả ở vùng sâu, vùng xa hay khu vực biên giới đều có thể tìm hiểu lịch sử địa phương, trải nghiệm không gian di sản và tham gia các hoạt động văn hóa mà không còn bị giới hạn bởi khoảng cách.

Xã Thạnh Bình hiện có Di tích Quốc gia Tháp Chót Mạt do UBND xã quản lý và đang từng bước xây dựng trở thành sản phẩm du lịch mang dấu ấn văn hóa Óc Eo. Song song với công tác bảo tồn giá trị nguyên gốc, địa phương đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm quảng bá hình ảnh, mở rộng khả năng tiếp cận và đưa di sản đến gần hơn với người dân, du khách.

Ông Lê Đỗ Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình cho biết, bên cạnh việc thu hút khách đến trực tiếp tham quan, trải nghiệm, số hóa là giải pháp hiệu quả để mở rộng sức lan tỏa của di tích. Khi các giá trị lịch sử, văn hóa được chuyển tải bằng công nghệ số, người dân và du khách có thể tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào. Địa phương đã đề nghị tỉnh và các sở, ngành hỗ trợ xây dựng bản đồ số tuyến tham quan, số hóa tư liệu, hình ảnh và cơ sở dữ liệu của di tích; tích hợp mã QR, thuyết minh điện tử và các nền tảng tương tác số. Xã xây dựng các video, phóng sự, tin bài quảng bá trên nền tảng số, giúp di tích không chỉ hiện diện tại điểm đến mà còn hiện diện trên không gian mạng.

Công nghệ số đang mở ra phương thức kết nối mới giữa người trẻ với các giá trị văn hóa truyền thống.

Không chỉ riêng Tháp Chót Mạt, nhiều di tích ở Tây Ninh cũng từng bước được số hóa, ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa hồ sơ, tư liệu, hình ảnh và tích hợp mã QR đã góp phần tạo cầu nối giữa di sản với cộng đồng.

Thông qua các ứng dụng công nghệ số, người dân có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin về lịch sử hình thành, giá trị văn hóa, kiến trúc và những câu chuyện gắn với từng di tích chỉ bằng một thao tác quét mã trên điện thoại thông minh. Đây là giải pháp đổi mới phương thức quảng bá theo hướng hiện đại, sinh độn, góp phần mở rộng không gian tiếp cận di sản, giúp các di tích vượt ra khỏi giới hạn địa lý để hiện diện trên môi trường số, tạo sức lan tỏa rộng hơn trong cộng đồng, đặc biệt đối với thế hệ trẻ và du khách trong nước, quốc tế.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, việc triển khai mã QR tại các điểm di tích là xu hướng tất yếu, giúp người dân và du khách dễ dàng tiếp cận thông tin trước khi đến tham quan; góp phần nâng cao trải nghiệm và phát huy giá trị các di tích một cách bền vững.

Đưa văn hóa đến gần người dân

Theo kế hoạch triển khai Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, Tây Ninh sẽ từng bước xây dựng hệ sinh thái văn hóa số đồng bộ, hiện đại và an toàn, qua đó lan tỏa những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương đến với người dân trong nước và bạn bè quốc tế. Tỉnh đặt mục tiêu đổi mới phương thức sáng tạo, sản xuất, phân phối và thụ hưởng các sản phẩm, dịch vụ văn hóa; thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch thông minh thông qua ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo và thực tế tăng cường. Tây Ninh sẽ tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch bảo đảm liên thông với nền tảng quốc gia; đẩy mạnh số hóa hệ thống di sản văn hóa, thư viện và các thiết chế văn hóa cơ sở.

Các giá trị văn hóa truyền thống được người dân gìn giữ, sáng tạo và lan tỏa trên không gian mạng thông qua nhiều hoạt động sáng tác nghệ thuật, góp phần quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa địa phương đến cộng đồng.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh Nguyễn Thành Thanh thông tin, một trong những mục tiêu quan trọng là rút ngắn khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, đặc biệt đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và đồng bào dân tộc thiểu số. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu ít nhất 75% người dân ở vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới được tiếp cận và tham gia các hoạt động văn hóa trên môi trường số; đến năm 2045 hướng tới đạt 100%. Tây Ninh đặt mục tiêu hoàn thành số hóa 2D, 3D khoảng 1.000 hiện vật bảo tàng; số hóa khoảng 80% di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số như Chăm, Khmer, Xtiêng để lưu trữ trong hệ thống dữ liệu chuyên ngành.

Ngoài ra, các tài nguyên văn hóa đặc trưng của Tây Ninh như Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Khu du lịch quốc gia Núi Bà Đen, nghệ thuật Đờn ca tài tử, nghệ thuật chế biến món chay hay nghề làm muối ớt cũng được tỉnh định hướng phát triển thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa số, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương trên không gian mạng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa nêu rõ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa cần được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm; phát huy tối đa hạ tầng kỹ thuật, công nghệ và dữ liệu hiện có nhằm nâng cao khả năng tích hợp, chia sẻ thông tin. Người dân, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng sáng tạo được xác định là trung tâm, đối tượng thụ hưởng chính của quá trình chuyển đổi số; qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội hóa kết hợp với ngân sách nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển văn hóa số; mở rộng cơ hội để mọi người dân tiếp cận, thụ hưởng và chung tay gìn giữ những giá trị văn hóa trong thời đại số.

Bài và ảnh: Giang Phương (TTXVN)